اۉزبېک تیلی بیتیرووچیلری و کېله‌جک

افغانستان ‌نینگ بیر نېچه‌ بیلیم یورتلریده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیملری موجود. هر ییلی اۉنلب یاشلر اوشبو ساحه‌نی اۉقیب، بیتیریب، اۉزبېک تیلی متخصصلری صفتیده تقدیم اېتیلماقده. لېکن بیتیرووچیلر ایشسیزلیک معماسی بیلن یوزلشماقده. دولت اداره‌لریده اۉزبېک تیلینی بیتیرگنلر اوچون مخصوص ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیب بېریلگنیچه یۉق.

نوایی اثرلری تبدیلی معمالری

شونده‌ی اېکن، نوایی اېنگ مهم‌ دېب بیلگن، دایما دقّت مرکزیده توتگن بیرلمچی سببنی قنده‌ی چېتلب اۉتیش ممکن؟! اصلیده نوایی‌شناسلیکدن کۉزلنگن مقصد - نوایی‌نی انگلش اېمس می؟ نوایی‌نی انگلش اېسه او مهم‌ سنه‌گن عینِ سبب آرقه‌لی متن ایچیگه کیریشنی تقاضا قیلمسمیدی؟

اۉزبېک تیلی اۉلمه‌یدی

تیلگه تعریف بېریلگنده، اونگه نسبتاً «ملت روحی»، «ملت کۉزگوسی» کبی تشبیه‌لر کېلتیریله‌دی. یازووچی اولوغبېک همدم «تیل – ملت‌نینگ معنوي پاسپورتی» دېیه تعریف بېریبدی. حقیقتاً هم، تیلده ملت روحی یشه‌یدی، ملت حیاتیده یوز بېره‌یاتگن اۉزگریشلر تیلده خودّی کۉزگودېک عکس اېتیب توره‌دی. اولوغ باباکلانیمیز عبدالله اولاني ایتگنیدېک: «ملي تیلنی یۉقاتمک ملت‌نینگ روحینی یۉقاتمک دور». شو‌نینگ اوچون هم ملي تیل هر قنده‌ی دولت‌نینگ رمزلریدن بیری حسابلنیب، تیل‌نینگ تکاملی، رواجی دولت حمایه‌سیده بۉله‌دی.

«حاضرگی اۉزبېک تیلی» کتابیگه تنقیدي قره‌ش (۲)

مقاله نینگ آلدینگی قسملریده کتاب نینگ فۉنیتیکه، مۉرفیمیکه و سۉز یسه‌لیشی قسملری حقیده فکر بیلدیرگن اېدیک. اېندی اېسه کتاب نینگ اساسي بۉلیملریدن حسابلنگن «سۉز تورکوملری» بۉلیمینی کۉزدن کېچیریب، هر بیر تورکومده‌گی مؤلف تامانیدن یۉل قۉییلگن علمي خطالرنی کۉرستیب بېریشگه حرکت قیله‌میز.

اۉزبېک تیلینی روس تیلی اسارتیدن قوتقریش وقتی کېلمه‌دی میکن؟

اۉزبېکستانده سۉنگگی کونلرده روس۔کیریل الفباسیگه قیتیش دغدغه‌سی اۉزبېکستان چېگره‌لرینی آشیب چېت مملکتلرده یشاوچی اۉزبېکلرنی هم تشویشگه ساله باشله‌دی.

«حاضرگی اۉزبېک تیلی» درسلیک کتابیگه تنقیدي قره‌ش

کتاب نینگ عنوانی «مارفولوگیه (صرف)» یعنی («مورفولوژی») بۉلیشیگه قره‌مه‌ی مؤلف اۉز کتابیده تیل شناسلیک نینگ باشقه بۉلیملری حقیده هم قیسقه معلومات بېریب اۉتگن. مذکور کتاب افغانستانده اۉزبېک تیلی بۉییچه چاپ اېتیلگن بیرینچی کتاب بۉلگنی اوچون ‌بو ایش فایده‌دن خالی اېمس. بیز اېسه کتاب نینگ افغانستان بیلیم یورتلریده‌گی اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیملری محصللریگه مۉلجللنگن‌لیگینی نظرده توتگن حالده، اونینگ اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیملریده اۉقیله‌دیگن - آواشناسلیک و صرف قسملرینی کۉزدن کېچیریب اۉز فکریمیزنی اۉرته‌گه تشلشنی آلدیمیزگه مقصد قیلیب قۉیدیک. چونکه کتاب الّه‌قچان مخلصلر قۉلیگه یېتیب بارگن و نادر کتابلر سیره‌سیدن اۉرین آلگن و شکسیز، بو کتاب اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیملریده درسلیک کتابی صفتیده قۉلله‌نیله‌دی. شونده‌ی اېکن، کتابده یۉل قۉییلگن خطالر کۉرستیب بېریلمه‌سه، اۉزبېک تیلی گرامری بۉییچه‌ خطا فکرلر یاشلریمیز آره‌سیگه ترقه‌لیب، یرر اۉرنیده ضرر کېلتیریشی انیق.

نطق نینگ اساسي خصوصیتلری

منطقي‌ نطق دېب یخلیت بیر تیزیم اساسیده توزیلگن، فکرلر رواجی ایزچیل بۉلگن، هر بیر سۉز، عباره‌ مقصدگه موافق روشده ایشله‌تیله‌دیگن نطققه ایتیله‌دی.

چېت تیلینی تېز اۉرگنیش نینگ بېشته عادي اصولی

خارجي تیلنی اۉزلشتیریش نینگ عادتي یۉسینی شونده‌ی: آلدین گپ۔سۉزلر و عباره‌لر اېسده سقلب قالینه‌دی، کېین گرامر اۉرگنیله‌دی. مثلاً، باشقه‌ تیللی تېنگداشلری آره‌سیگه توشیب قالگن باله‌لر چېت تیلینی جوده‌ آسان اۉرگنه‌دی...

افغانستان‌ده اۉزبېک تیلی‌نینگ اۉتمیشی و بوگونگی احوالی

عینِ حالده اۉشه پیتلرده بیر قطار اۉزبېک یاشلری تاشکېنت دولت بیلیم یورتیده اۉقیشگه قبول قیلینیب اۉزبېک تیلی و ادبیاتی متخصصلری صفتیده اوشبو درگاهنی بیتیرگنلر، اولردن عزیزالله آرال، خانم فوزیه آرال، نورالله آلتای، ذکرالله ایشانچ، خیرمحمد چاووش، خانم زهرا، صابر عندلیب و باشقه‌لرنی اېسلش ممکن...

آنه تیلی

تیل انسانگه عطا اېتیلگن بې‌بها خزینه دیر. او ملتنی اۉز اطرافیده بیرلشتیریب، آلغه‌ باشلاوچی یۉلچی یولدوز دیر. او آدم باله‌سی اوچون منت‌سیز دستیار، خاکستر همراه اېکنلیگی بیلن هم قدرلی دیر. دنیاده معلوم و مشهور هر تیل که بار، اونده ملت نینگ اۉتمیشی، بوگونی و اېرته‌سی مجسم. آنه‌دېک معتبر آنه‌ تیلیمیز هم هر قنچه‌ اعزاز و احترامگه ارزیگولیک دیر.