فارس تیلیگه شراف رشیدوف «ایکّی دل داستانی» نینگ ترجمه‌سی

اۉقووچیلیگیم دوریده تاشکېنت رادیوسیدن شراف رشیدوف نینگ «ایکّی دل داستانی»نی نمایشنامه شکلیده اېشیتیب، اونگه کۉپ قیزیققن اېدیم، اونی اۉقیب ترجمه قیلیش نیتی مېنده تاپیلگن اېدی.

پروفیسور شرعي جوزجاني:

فارس تیلیگه شراف رشیدوف «ایکّی دل داستانی» نینگ ترجمه‌سی

 

اۉقووچیلیگیم دوریده تاشکېنت رادیوسیدن شراف رشیدوف نینگ «ایکّی دل داستانی»نی نمایشنامه شکلیده اېشیتیب، اونگه کۉپ قیزیققن اېدیم، اونی اۉقیب ترجمه قیلیش نیتی مېنده تاپیلگن اېدی.

اۉشنده اۉزبېکستان بیلن هېچ علاقه‌ یۉق اېدی. کۉپ ییللر اۉتگندن کېین، تاشکېنت‌گه تعلیم آلیش اوچون جۉنه‌تیلگن دۉستلریمیزدن بیری، بو اثرنی تاپیب مېنگه آلیب کېلدی.

مېن مؤلف نینگ «کشمیر قۉشیغی» اثری نینگ عربچه ترجمه‌سینی اۉقیب یاقتیرگن اېدیم، لېکن بو اثر اۉزیگه خاص تامانلری بیلن مېنی اۉزیگه تارتدی، اونی قونت بیلن نېچه‌ مرته‌ اۉقیب، فارس تیلیگه ترجمه قیلیشگه باشله‌دیم.

ش. رشیدوف «کشمیر قۉشیغی»سوژه‌سینی هند خلقی فولکلوریدن آلگنی کبی، «ایکّی دل داستانی»نی هم میرزا عبدالقادیر «بېدل»  نینگ «عرفان» مثنوي‌سیده‌گی حکایه‌دن الهاملنیب یازگن اېکن. بېدل هند خلقی حیاتیدن آلگن بو داستان قیسقه‌، لېکن کۉپ قیزیقرلی.

علیشېر نوایی، نظامي گنجوي و خسرو دهلوي یازگن شیرین و فرهاد داستانینی شکل و مضمون یوزه‌سیدن اۉزگرتیریب، بیر شاه اثر یره‌تگنیدېک، ش. رشیدوف هم بو داستاننی عشقي ماجرالر، رومانتیک حادثه‌لر و ترا‌ژید واقعه‌لر بیلن جانلنتیریب، بیر عجایب رومانتیک اثرگه ایلنتیرگن. کامدي و مودن بیلن بیرگه اتوب چتر نقاش، سِحرلی تنبور و اونینگ سِحرلی آوازی، شاه باغبانی، اونینگ اۉغلی و نجاتکار قهرمان سیمالرینی قۉشیش بیلن داستانگه ینگی روح بغیشله‌گن.

اتوب چتر نقاش هندوستان‌دن آواره‌ بۉلیب اۉرته‌ آسیاگه کېلگنده، مودن بیر چایخانه‌ده او بیلن اوچره‌شیب، نقاش چیزگن کامدي صور‌تینی کۉریش بیلن اونگه عاشقِ بې‌قرار بۉله‌دی، اۉزینی توتالمه‌ی قاله‌دی و کامدي‌نی قیدیریب هند دیاریگه کېتماقچی بۉله‌دی.

سېوگی جزبه‌سی نهایت کوچلی بۉلگنی سببلی، مودن هېچ کیم نینگ سۉزیگه قولاق سالمه‌یدی و عزمینی جزم قیلیب یۉلگه چیقه‌دی. نقاش اونگه یۉل – یۉریقلر کۉرسته‌دی و اونینگ استاذی موسیقیچی چال اونینگ قۉلیگه بیر اېسکی تنبورنی توتدریب » بو قدیمدن قالگن سِحرلی تنبور، اونی احتیاط قیلیب سقله کۉپ دردینگگه تېگه‌دی» دېیدی.

مودن کۉپ حادثه‌لرنی باشدن کېچیرگندن کېین هندوستان‌گه یېتیب باره‌دی و تصادفاً سرای باغبانی و اونینگ اۉغلی بیلن تنیشیب قاله‌دی.

بو سِحرلی ساز نینگ سېسی چیققنده، برچه‌ صدالر اېشیتیلمه‌یدیگن بۉلیب قالردی. باغبان سِحرلی تنبور نینگ عجایب آوازینی اېشیتیب مسافر یېگیت تېنگسیز بیر صنعتچی اېکنلیگیگه اېشانه‌دی و کامدي حقیده اونگه سۉزلب بېره‌دی: کامدي شهرتی عالمگه ترقَلگن شاه نینگ گۉزل رقاصه‌سی، او سرایده یشه‌یدی، اونی فقط بعضاً شاهانه‌ محفللرده کۉریش ممکن، مادامی‌که‌ سېن اونینگ عشقینی کونگلینگدن چیقره آلمس اېکنسن، هرقنچه هم خوفلی بۉلمه‌سین، مېن سېنی او بیلن اوچره‌تیشگه حرکت قیله‌من.

کامدي، مودن حقیده اېشیتگندن کېین اونگه قیزیقیب قاله‌دی، باغبان و سرایده‌گی بیر قطار دۉستلری یاردمی بیلن، شاه نینگ باغیده او بیلن اوچره‌شیب، قول و قرار قیله‌دیلر.

بیر مدتدن سۉنگ اولر نینگ سعی- حرکتی بیلن مودن سریگه کېلتیریله‌دی و دربارده کتّه‌ سازنده‌ صفتیده قبول قیلینه‌دی.

مودن نینگ کېلیشی نتیجه‌سیده، کامدي بیلن اونینگ شهرتی ینه‌ هم آرته‌دی، هند اطرافیدن شاهلر و شاهزاده‌لر اولرنی کۉرگنی سلطان سراییگه کېلیشه باشله‌یدی. بوندن شاه نینگ باشی آسمانگه یېته‌دی.

زمان اۉتیشی بیلن کامدي و مودن سیوگیسی حقیده میش۔میشلر ترقه‌لیب، شاهنی غضبلنتیره‌دی. اونینگ بویروغیگه کۉره‌ سِحرلی تنبور سیندیریلیب باغده کۉمیله‌دی و مودن سرایدن هَیده‌لیب، اۉرمانلرده بدرغه‌ قیلینه‌دی.

مودن کېیینلر و قوشلر بیلن یشب، کامدي آتینی دردو الم بیلن تکرارلب یور‌ه‌دی. اونینگ تاثیرچن آوازینی اېشیتیب، قوشلر هم «لامدي» دېیدیگن بۉله‌دی.

کۉپ حادثه‌لر یوز بېرگندن کېین اتوب چتر نقاش اۉز وطنیگه قَیتیب کېلیب، اۉز دۉستلری و باغبان بیلن مودن‌نی قیدیریب تاپیشه‌دی و کامدی‌نی قوتقزیش یۉللرینی قیدیریشه‌دی. تورلی۔تومن ماجرالر بۉلیب اۉتگندن سۉنگ، باغبان نینگ اۉغلی سیندیریلگن سِحرلی تنبورنی کۉمیلگن جایدن تاپیب آلیب کېله‌دی، اونی بیر اوسته‌ آرقه‌لی رېمونت قیلیب اوّلگی حالیگه کېلتیره‌دیلر، سِحرلی تنبور ینه‌ هم اولرگه کوچ و امید بغیشله‌یدی.

شو زمانده خلق غلیانینی رهبرلیک قیله‌یاتگن بیر انسانسېور قهرمان کیشی اولرگه یاردم بېره‌دی و شاه سراییدن کامدي‌نی آلیب چیقیشه‌دی. عشقي ماجرا آخریگه یېتیب باره‌دی، کامدي بیلن مودن بختلی حیات باشله‌یدیلر.

مېن شراف رشیدوف نینگ مذکور داستانیی «داستانی دو دل» عنوانی بیلن فارس تیلیگه ترجمه قیلدیم، ماینتوریست دۉستیم عبدالکریم رحیمی اونگه ۶-۷ ماینتوره لوحه‌سنی چیزیب بېردی. داستاننی مطبوعاتده نشر قییش کېره‌ک اېدی. اۉشنده مېنگه بیر قطار سیاسي فعالیتلریم اوچون، اۉز تنیلگن آتیم بیلن مقاله‌ یازیشگه رخصت بېریلمسدی. اَیریم مقاله و ترجمه‌لریمنی مستعار آتلر (مثلاً اونگوت، شبتاب، ایلدیریم، معصومزاده و باشقه‌ آتلر) بیلن نشر قیلیشگه مجبور اېدیم. ترجمه‌نی «اونگوت» امضاسی بیلن «ژو‌ندون» ژورنالیگه نشر اوچون تاپشیردیک. رحمتلی دوکتور عارف عثمانوف رشیدوف نینگ بیر صورتینی تاپیب بېردی.

ژورنال نینگ مسوول مدیری اۉرتاغیم سراج الدین وهاج داستاننی یاقتیریب اونی نشر قیلیشگه وعده‌ بېردی، لېکن بو ایش آسان کېچمه‌دی. نشرات رئیسی رشیدوف صور‌تی نینگ تگیده» بو یېرده بو روس نینگ صور‌تی نیمه‌ قیله‌دی» دېب یازگن اېکن.

هر حالده مسوول مدیر اونگه قناعت بېریب، اساساً بو داستان میرزا بېدل دن الهام آلینگن دېب، راضیلیگینی آلگن اېکن. شو یۉسینده داستان آخریگچه ژورنالده نشر قیلیندی.

بیر مدت اۉتگندن کېین ایکّی دل داستانینی دۉستلریمیز رحمتلی دوکتور اکرم عثمان و فریده عثمان انوري یاردمی بیلن افغانستان رادیوسیدن سپیکته‌کل شکلیده هم نشر قیلیشگه موفق بۉلدیک.



شو موضوعده

چېت اېللرده نوایی اثرلریگه قیزیقیش

علیشېر نوایی - بویوک شاعرلردن بیری. ایتاليالیکلر اوچون دانته قنچه‌ قدرلی بۉلسه، نوایی هم اۉزبېکلر اوچون شونچه‌لیک بویوک شخص.

شرق ادبـیاتیده مثنوي‌لر و اولر نینگ وزن ترکیبی

شرق ممتاز شعریتیده هر جُفت مصراع اۉزارا بوتونلیکنی حاصل قیلووچی، یعنی قافیه‌لنووچی شعري شکل مثنوي دېب ناملنه‌دی. اۉرته‌ عصرلرده ییریک حجملی داستانلرگه نسبتاً هم، ایکّیلیک شکلیده یازیلگن کیچیکراق...

اۉلمس داستان نینگ هرات نسخه‌سی

«قوتدغو بیلیگ» نینگ یره‌تیلیشی اۉرته‌ عصرلر شرق بدیعي۔فلسفي تفکریده، کیشیلیک معنوي تکاملیده یوز بېرگن اولکن بیر حادثه‌ اېدی. اوشبو ایجاد دردانه‌‌سی اخلاقي۔تعلیمي داستان‌گینه اېمس، کیشیلیک منعویتی، جمعیت و دولت باشقرووی نینگ مهم‌ مسأله‌لرینی اۉزیده قمره‌ب آلگن، تیریکلیک نینگ کتّه‌۔کتّه‌ معمالرینی بیلیم و عقل، عدالت اۉلچاولری ایله‌ یېچیشگه یۉنلتیریلگن بویوک مفکوروي اثر هم دیر.