همه‌‌میز بیر ملتمیز ۔ حکایه

بۉری نینگ باله‌لری قۉی بیلن قۉزیچاقنی کۉریب قووانیب قالیبدیلر. بۉری قۉینی باله‌لریگه تنیشتیریب، بۉلگن واقعه‌نی گپیریب بېریبدی... شونده‌ی قیلیب، قۉی بیلن قۉزیچاق ینگی محیطگه کۉنیکیب بۉری و اونینگ باله‌لری بیلن اپاق۔چپاق بۉلیب قالیبدیلر.

 همه‌‌میز بیر ملتمیز

بهار. دله‌لر کۉم۔کۉک لباسگه بورکنگن. قیزغلداقلر یشیل میسه‌لرنی قوچیب، شباده بیلن اۉینه‌یدی. شونده‌ی گۉزل طبیعت قۉینیده اۉتلب یورگن قۉیلردن بیری میسه‌لرنینگ گلینی یېب، تۉییب، قۉزیچاغینی بغریگه باسیب اوخلب قالیبدی. چۉپان اېسه سورووینی هیده‌ب قۉتانگه آلیب باریبدی. بیر پیت قۉی کۉزینی آچیب قره‌سه، سوروودن داو۔درک یۉق...

یاریدن ایریلگن بیر ییل ییغله‌یدی، اېلیدن ایریلگن بیر عمر ییغله‌یدی، دېگنلری دېک، قۉی هم قۉزیچاغینی بغریگه باسیب، کۉز یاشلرینی دریا قیلیب، سوروونی اختره باشلبدی. یۉل یوریبدی، یۉل یوریبدی، یۉل یورسه هم مۉل یوریبدی. آخری، چرچب، یورر یۉلینی، بارر جایینی بیلمه‌ی، اریق بۉییده یوره‌گینی هاووچلب اۉلتیریبدی. کېچه یېر یوزیگه قرا پلاسینی یایه باشلر اېکن، قۉی نینگ اوزاقدن کېله یاتگن بیر جفت چیراغگه کۉزی توشیبدی. اېگه‌م مېنی اختریب چیقدی میکن؟ دېگن خیال بیر آز کۉنگلینی باسگنده‌ی بۉلیبدی. لېکن بو تسلی اوزاققه بارمبدی، بو بیر جفت چیراغ نینگ اېگه‌سی بۉری اېکنینی پیقب، بدنیگه تیتراق توشیبدی. دنیادن بېخبر قۉزیچاق هم آنه‌سی نینگ قلتیره یاتگنیدن قنده‌ی۔دیر فلاکت یقه‌سیده تورگنلرینی سېزیب، آنه‌سیدن:

- نیمه او، نېگه قلتیره یاتیبسیز، آنه جان؟ - دېب سۉره‌بدی.

- هیچ نیمه‌، قۉزیچاغیم، هیچ نیمه. انه بیزنی اختریب چیقیبدیلر، - دېبدی قۉی باله‌سینی ینه هم محکمراق قوچیب.

اونگچه بۉری هم یېتیب کېلیبدی. قۉی بۉرینی تنیب:

- السلام علیکم، بۉری خاله، - دېبدی بۉریدن آلدین سلام بېریب.

- وعلیکم السلام، قۉی آپه، - دېبدی بۉری هم اونی تنیب. - نیمه‌لر قیلیب یوریبسیز کېچقورونده؟!

- اې سۉره‌منگ، آپه جان، غفلت اویقوسی باسیب سوروودن اجره‌لیب قالیبمیز، - دېبدی قۉی.

- اېهْ، شونگه شونچه تشویش می، آپه؟ نیمه قیلیبتی؟ بیزنیکیگه باره‌میز، قیتنگ باله‌لر خورسند بۉلیب قاله‌دیلر، - دېبدی بۉری.

قۉی بیرآز ایکّیلنیب قالیبدی. رد قیلسه بېگانه بۉریلرگه یېم بۉلیب کېتیشیدن قۉرقیب، تقدیرگه تن بېریب، قۉزیچاغی بیلن بیرگه بۉریگه اېرگشیبدی...

بۉری نینگ باله‌لری قۉی بیلن قۉزیچاقنی کۉریب قووانیب قالیبدیلر. بۉری قۉینی باله‌لریگه تنیشتیریب، بۉلگن واقعه‌نی گپیریب بېریبدی...

شونده‌ی قیلیب، قۉی بیلن قۉزیچاق ینگی محیطگه کۉنیکیب بۉری و اونینگ باله‌لری بیلن اپاق۔چپاق بۉلیب قالیبدیلر. قۉی بۉری نینگ باله‌لرینی هم اۉز باله‌سیدېک سېویب، هر کونی اېرته‌لب اۉتلاققه چیقیب، کۉکره‌گینی سوتگه تۉلدیریب، کېچقورون اویگه کېلیب، بۉری نینگ باله‌لرینی هم بغریگه باسیب اېمیزه باشلبدی. کونلر، هفته‌لر، آیلر شو ایناقلیک بیلن اۉتیبدی. قۉی بیلن قۉزیچاقنی اېسه هیچ کیم سۉره‌ب کېلمبدی...

بیر کونی اېرته‌لب اویدن چیقسه‌لر، همه یاق کوموش قار بیلن قاپلنگن. اویده یېیشگه هیچ نرسه یۉق. بۉری بیلن قۉی آزوقه اختریب دله‌گه چیقیبدیلر. قۉی تومشوغی بیلن قارلرنی سوریب او۔بو نرسه تاپیب یېب، کېچقورون کۉکره‌گینی سوتگه تۉلدیریب، باله‌لرینی اېمیزیش اوچون اویگه قیتیبدی. اویگه کېلسه، بۉری اېشیک آلدیده ماتم توتیب، ییغلب اۉتیرگن اېمیش. قۉی بونی کۉریب:

- نیمه گپ، بۉری خاله، نېگه ییغله یاتیبسیز؟ دېب سۉره‌بدی حیران بۉلیب.

- سۉره‌منگ، آپه جان، سۉره‌منگ... کیم۔دیر کېلیب، باله‌لردن بیرینی یېب قۉییبدی، - دېب اوواسواسلب ییغله‌ی باشلبدی.

قۉی بو خبرنی اېشیتیب یوره‌گی شااو اېتیب کېتیبدی۔یو، شاشیلیب:

- کیم نینگ باله‌سینی؟ - دېب سۉره‌بدی.

بۉری، مبادا تومشوغیمده قان ایزی قالگن میکن؟ دېگن خیالگه باریب، تومشوغینی توپراققه سورتیب:

- آپه، بو نیمه دېگنیز؟ - دېبدی موغامبیرلیک بیلن.

قۉی خطاسینی توزتماقچی بۉلیب:

- قیسی باله‌میزنی یېگن؟ قۉزیچاقنی می، بۉریچاقنی می؟ - دېب سۉره‌بدی هاولیقیب.

بۉری اېسه غضبیگه اۉتین قلب:

- بونداغ دېیشگه قنداغ جرأت قیلدینگیز، آپه؟ بو یورتده، او بۉری، بو قۉی، او اېچکی، بو اییق دېگن نرسه یۉقلیگینی بیلمه‌یسیز می؟! بیز همه‌میز بیر ملّتمیز۔کو. بونداغ اییرمه‌چیلیک نینگ عاقبتی یامان بۉله‌دی. برچه‌میز بیر نام - حیوان نامی بیلن یاد بۉله‌میز. بو نرسه قانونده ایتیلگن. سیز قانون بوزرلیک قیلاتیبسیز، - دېبدی.

شونده بیردن قۉی نینگ کۉزی ماشدېک آچیلیب، عقلی جاییگه توشیبدی... و شو آندن باشلب قۉزیچاغینی اونوتیب، بوتون مهرینی بۉریچاققه بېریشی و بۉری خاله بیلن مدارا قیلیب یششی کېره‌کلیگینی انگلب یېتیبدی…

 



شو موضوعده

چېت اېللرده نوایی اثرلریگه قیزیقیش

علیشېر نوایی - بویوک شاعرلردن بیری. ایتاليالیکلر اوچون دانته قنچه‌ قدرلی بۉلسه، نوایی هم اۉزبېکلر اوچون شونچه‌لیک بویوک شخص.

شرق ادبـیاتیده مثنوي‌لر و اولر نینگ وزن ترکیبی

شرق ممتاز شعریتیده هر جُفت مصراع اۉزارا بوتونلیکنی حاصل قیلووچی، یعنی قافیه‌لنووچی شعري شکل مثنوي دېب ناملنه‌دی. اۉرته‌ عصرلرده ییریک حجملی داستانلرگه نسبتاً هم، ایکّیلیک شکلیده یازیلگن کیچیکراق...

اۉلمس داستان نینگ هرات نسخه‌سی

«قوتدغو بیلیگ» نینگ یره‌تیلیشی اۉرته‌ عصرلر شرق بدیعي۔فلسفي تفکریده، کیشیلیک معنوي تکاملیده یوز بېرگن اولکن بیر حادثه‌ اېدی. اوشبو ایجاد دردانه‌‌سی اخلاقي۔تعلیمي داستان‌گینه اېمس، کیشیلیک منعویتی، جمعیت و دولت باشقرووی نینگ مهم‌ مسأله‌لرینی اۉزیده قمره‌ب آلگن، تیریکلیک نینگ کتّه‌۔کتّه‌ معمالرینی بیلیم و عقل، عدالت اۉلچاولری ایله‌ یېچیشگه یۉنلتیریلگن بویوک مفکوروي اثر هم دیر.