اېر۔خاتین

۲۰۱۷-۱۱-۱۳

برچین‌آی‌ اینده‌مه‌ی، ینه‌ اېشیککه قۉل چۉزدی. شونده، اۉرال‌بای اونینگ قۉلیدن اوشلب، ینه‌ اۉزیگه قره‌تدی۔ده، بېلیدن محکم قوچاقلب… اۉزی کۉکرتیرگن اۉشه‌ یاناقلریدن اۉپدی. لبلرینی برچین‌آی‌ نینگ لبلریگه اوزاق باسیب توردی.


اېر۔خاتین

یۉق، اولر انهار بۉییده اوچره‌شمه‌دی. اوچره‌شووده اۉزینیکی قیلیب ایتیش اوچون کتابلردن شعرلر کۉچیریب آلمه‌دی. آ، مېن سېنی سېوه‌من، سېنسیز یشه‌ی آلمه‌یمن قبیلیده‌گی موسمي سۉزلرنی سۉزلشمه‌دی. لبلر تاپیشگنده قیز نینگ اوزون تاوانی یېردن سَل کۉتریلمه‌دی. یۉق، ییگیت قیزنی بېزاریلردن قوتقریب قالمه‌دی…

یخشی شاعر اۉرال‌بای کۉرپه‌گه بورکنیب، عشقي شعر بیتدی. مصرعلرینی فرزندیده‌ی ارداقلب، وایه‌گه یېتکزدی. بې‌اختيار اۉزی نینگ بیرینچی محبتینی - صنفداشی خال‌بووی‌نی اېسله‌دی… قارانغینی قوچاقلب، خال‌بووی‌نی بغریگه باسگنده‌ی بۉلدی. کۉنگلیگه آقشامده‌ی مأیوسلیک چۉکدی. تۉشکدن ایمیللب توریب، تیمیرسکیلنیب باریب چیراقنی یاقدی. بیرینچی کتابینی ورقله‌دی. شعرلری کۉزیگه جوده‌ طفلانه‌ کۉریندی. یوزلرینی بوجمه‌یتیریب، کتابنی تخت آستیگه آتیب یوباردی…

یۉق، شاعر اوّلا اۉزی نینگ شاه اثرینی یره‌تیشی لازم اېکن. اۉرال‌بای منه‌، اۉتّیزگه تۉلیبدی که، شاه اثری حقیده اۉیلب هم کۉرمبدی. بویوک اثری قالیب، ایکّینچی درجه‌لی اثرلری بیلن آواره‌ بۉلیبدی…

او زۉر پُشیمان بیلن اۉزیگه قَیلیق ایزله‌دی. تاپدی: عادي تیکووچی برچین‌آی‌. او برچین‌آی‌ بیلن ساخته‌ بۉلسه۔ده، جیلمه‌ییب گپلشیب، شهر استراحت باغیگه باردی. یریم کیلودن موزقَیماق یېییشدی. اۉرال‌بای بۉله‌جک قَیلیغی نینگ کۉزلریگه تیکیلیب… کۉنگلیگه دایر هېچ نیمه‌نی حس اېتمه‌دی. «حیاتده جُفت بۉلیب یشش کېره‌ک اېکن، علاجیمیز قنچه‌»، دېدی ایچیده. سۉنگره‌، اۉز گپینی اۉزی معقوللب، باش ایرغه‌دی. برچین‌آی‌ اېسه حتا اونینگ شاعرلیگیگه ایشانمه‌دی: «شعر دېگنی نفاست، جاذبه‌۔کو، شاعر نینگ اۉتیریشینی قره‌نگ…»

قیز، او مېنی پسند قیلمه‌یپتی، دېگن خلاصه‌گه هم کېلدی. شونده‌ی بۉلسه۔ده، تۉیگه راضیلیک بېردی. چونکه‌ اونینگ هم یاشلیگی اۉته‌یاتگن اېدی…

تۉی رستورانتده بۉلدی.

نهایت، شاه اثر یره‌تیلدی! چقه‌لاقنی دېرَزه‌دن کۉرستدیلر. اۉرال‌بای ایلجه‌ییب، اۉغلیگه تېرمولدی: «انه‌ بویوک اثر، انه‌! «انا کرنینا»! یۉق، «خمسه‌»!

او بویوک اثریگه سۉنگگی نقطه‌نی قۉیگن ادیبده‌ی یه‌یره‌ب، کېریشدی.

اۉرال‌بای یخشی کونلر نینگ بیریده کېچه‌سی اوزاق اۉتیریب شعر یازیب، کېچ یاتدی. اېرته‌سیگه توشده اویغاندی. بالکن‌گه چیقدی. هوا جوده‌ صاف، سَیرباپ… او اۉیلب، واسیلي شوکشین نینگ «قیزیل بادرېزه‌ک» فلمینی هلی کۉرمه‌گنینی اېسله‌دی.

-کيین، سینماگه باره‌میز، - دېدی برچین‌آی‌‌گه.

برچین‌آی‌ ینگی ماده‌ بۉلگن کم‌زول۔شیمینی کيیب چیقدی.

اۉرال‌بای قاواغینی اویوب، اوف۔ف، دېیه تیزّه‌سیگه اوردی:

- برچین‌آی‌، مېن عیالیمنی اطلس کۉیلکده کۉریشنی خواهله‌یمن!

- شاعرگه قالسه۔کو، کۉپ نرسه‌لرنی خواهله‌یدی.

- عیال عیالده‌ی بۉپ یورسه۔ده.

- یورینگ، کېچیکه‌میز.

- بارمه‌یسن، اۉزیم باره‌من.

- عجب بۉپتی، آبارمسه‌ییز آبارمنگ.

- نیمه‌گه‌ گپنی ایلنتیره‌سن؟ مېن سېنگه گپیریه‌پمن!

- وای، هه۔ه قیزیقسیز۔اَ، بیر منده بار می شونقه کییم؟ همه‌ مدنیتلی خاتینلر کيیشه‌دی۔یو…

- اناوی اطلسلر مدنیتگه یات متاع می؟ قَیسی مملکتده شونقه متاع بار؟ سېنلر ناشکر: پېشانه‌نگده‌گی مدنیتنی کۉرمه‌یسنلر…

- سیز دایم شونقه‌سیز. تاپگن گپینگیز - اۉزبېک اطلسیگه بوتون جهان خریدار، سمرقندده‌گی تاریخي بنالر جهانده یۉق. اونقه۔بونقه…

- بس قیل!

- ها-آ، بس قیلمه‌سم قۉليیزدن نیمه‌ کېله‌دی…

- کېلمه‌یدی می، کېلمه‌یدی می؟

اۉرال‌بای شدّت بیلن ایرغیب توریب، انگره‌یگن برچین‌آی‌ نینگ یوزیگه ترسه‌کیلب یوباردی.

برچین‌آی‌ دیوَنگه اوچیب توشدی. یوزلرینی قۉللری بیلن یشیریب ییغله‌دی.

اۉرال‌بای اونگه بیرپس انگره‌ییب قره‌ب توردی۔ده، تار‌گینه ایشخانه‌سیگه کیردی. مېزگه اۉتیردی. ساچلریگه برماقلرینی باتیریب، کۉزلرینی یومدی.

او عیال ذاتیگه بیرینچی مرته‌ قۉل کۉتردی…

برچین‌آی‌ اۉپکه‌سینی باسالمه‌ی ییغلب یاتدی. اوخله‌یاتگن اۉغلی ییغله‌دی. طاقتی تاق بۉلیب، اۉرنیدن توردی. یوزلرینی یوویب ارتدی. آینه‌گه قره‌ب، بیر سېسکندی. چپ یاناغی کۉکرگن اېدی. او المیدن لبلرینی بوریب ینه‌ ییغله‌دی. اۉغلینی بغریگه آلدی. اۉغلی آوونیب، ملایم لبلری بیلن اونینگ کۉکره‌کلرینی سۉره باشلب اېدی… کۉنگلی یاریشدی. کۉکرگن جایی نینگ آغریغی قالگنده‌ی بۉلدی. اۉغلی نینگ سییره‌ک ساچلرینی سیلب، پېشانه‌سیدن اۉپدی: «اۉغلیم، اۉیله‌گن اېدیم۔اَ، کۉنگیلسیز تورموش بۉلمه‌یدی دېب. منه‌، ایتگنیم کېلدی».

برچین‌آی‌ دېرَزه‌دن آسمانگه قره‌ب خَیال سوریب اۉتیردی. اۉغلینی اوخله‌تیب اۉزی هم یاتدی. اېری باش قۉیه‌دیگن یاستیقنی مشتلب۔مشتلب قپپه‌یتیردی. «یالغیز اۉزی یاتمه‌یدی، بری۔بیر یانیمگه یاتیب، آووتیش اوچون بغریگه باسه‌دی، اېرکه‌لته‌دی…»

او شونده‌ی خَیال قیله۔قیله تېسکری اۉگیریلیب اوخلب قالدی.

اېرته‌لب تورسه، یانیده اېری یۉق. «حتا یانیمگه کېلیب یاتمه‌د‌ی‌یم. مېنی کۉرگیسی یۉق. بۉلدی، اېندی بۉلدی. کېته‌میز، اۉغلیم، کېته‌میز. کۉنگیلسیز تورموش بری۔بیر تورموش بۉلمه‌یدی»، دېدی.

اۉکینچ هم الم بیلن آرقه‌سیگه بوریلیب قره‌دی: «عقللی خانه‌سیدن چیقیب، کۉنگیل اوچون بیر آغیز کېتمه، دېمه‌دی۔یه. قیشلاقیلیگیگه باردی۔ده… هېچ بۉلمه‌سه‌، اۉغلی بیلن خیرلشمه‌دی۔یه. شونچه‌لیک جانیگه تېککن اېکنمن، شو کونگچه بیلمبمن».

اېشیک قۉنغیراغی جیرینگله‌دی.

برچین‌آی‌ اېشیکنی ایستر۔ایسته‌مس آچدی. آستانه‌ده اۉرال‌بای نینگ قیشلاقده یشه‌یدیگن تاغه‌سی بیلن ایکّی ناتنیش آدم توردی.

برچین‌آی‌ زۉرغه‌ جیلمه‌ییب، مهمانلرنی ایچکریگه تکلیف اېتدی.

اۉرال‌بای چیقدی. مهمانلر اۉتیردی. سۉره‌شدیلر.

- اېرته‌گه قورولتای اېکن، شونگه کېلیب اېدیک. بیر کۉریب کېته‌یلیک دېب… - دېدی، تاغه‌سی.

- یخشی، یخشی، - دېدی اۉرال‌بای ساخته‌ جیلمه‌ییب.

- هه‌۔ه، ایشلر یخشی می اۉزی، شاعر؟ شعر پلانلری قله‌ی بۉله‌یپتی؟ شعر پلانلرینی آشیریب بجره‌یه‌پسیز می؟ منه‌، بیز پخته‌ پلانلرینی یوز اېلّیک پروتسېنتته بجردیک. بیز حقیمیزده هم شعر یازینگ اېندی…

اۉرال‌بای نینگ تاغه‌سی دله‌ ایشلرینی گپیره‌یاتیب، دسترخوان توزه‌یاتگن برچین‌آی‌ نینگ یوزیده‌گی کۉکریغنی کۉردی.

- اې، یوزگه نیمه‌ بۉلدی، کېلین؟

اۉرال‌بای نینگ یوره‌گی شوو اېتیب کېتدی. اِیریس کاغذیده‌گی کوچوکچه‌گه تیکیلیب، بیر دقیقه‌ نفس آلمه‌ی قالدی.

برچین‌آی‌ جیلمه‌ییب، کۉکریغنی سیله‌دی:

- حاضر ینگی اویلرگه منه‌وونقه لینالیوم تۉشه‌له‌دی. بو اۉلگور یووسه سرغنچیق بۉلیب قاله‌دی. کېچه‌ یووه‌یاتیب دېنگ، سرغه‌نیب کېتیب، یوزیم بیلن توشسم بۉله‌دی می…

- اوه‌، چوق۔چوق، احتیاط بۉلینگ۔اې، ایش ادا بۉلرمیدی…

اۉرال‌بای اېنتیکنیدن نفسی تیتره‌ب کېتدی. باشینی ینه‌ده اېگیب، قیزردی. برچین‌آی‌ هم قیزردی. توره‌یاتیب، مهمانلرنی دسترخوانگه اوننه‌دی:

- آلینگلر، آلیب تورینگلر. اۉرال‌بای اکه‌، چایدن قویینگ.

اۉرال‌بای شونده‌‌گینه اۉزیگه کېلدی. بۉش پیاله‌لرگه چای قوییب، قنی، آلینگلر، دېدی.

مهمانلر هلیگیده‌ی ارزیمه‌گن فلاکتلردن کېلیب چیقه‌دیگن بختسیزلیکلر حقیده اېشیتگن۔بیلگنلرینی گپیریب اۉتیردیلر.

برچین‌آی‌ طعامنی آلیب کېلدی. دسترخوانگه بولگار کنیاکی بیلن شامپاین واینی‌نی قۉیدی.

- منه‌ویلرنی قویینگ، اۉرال‌بای اکه‌.

اۉرال‌بای قدحلرگه کنیاک قویدی. تاغه‌سی باشی بیلن اۉرال‌بای‌نی کۉرسه‌تیب، برچین‌آی‌دن سۉره‌دی:

- شاعر قله‌ی، کېلین؟

- یخشی، جوده‌ یخشیلر.

- اگر سَل یامانلیگی بۉلسه ایته‌بېرینگ، گپیریشیب قۉیه‌میز؟

- یۉق، نېگه‌ اېندی، یخشیلر. او کیشینی آییملره‌م مقته‌یدیلر…

اۉرال‌بای یان۔وېریگه النگله‌دی. مهمانلر نینگ آلیشینی کوتیب اۉتیرمه‌ی، قدحده‌گی کنیاکنی بیر کۉتریب ایچیب قۉیدی. برچین‌آی‌ اېریگه توزلنگن بادرنگ اوزه‌تدی. اېری کنیاک نینگ زۉرلیگیدن کۉزلرینی یومیب، بادرنگنی آلدی.

مهمانلر اۉزاق اۉتیریب، اولرنی قیشلاققه تکلیف قیلیب کېتدی.

اۉرال‌بای مهمانلرنی کوزه‌تیب قۉییب، ایشخانه‌سیگه کیردی. ییغمه‌ تختگه چلقنچه‌ یاتدی. قۉللرینی چلیشتیریب، باشی آستیگه قۉیدی. اۉتگن واقعه‌نی شاعرانه مشاهده‌له‌دی… یوزلریده تبسم اۉینه‌دی. ایرغیب توریب، دېرَزه‌دن تشقریگه قره‌دی. ایکّی کفینی بیر۔بیریگه ذوق بیلن ایشقه‌دی. پاپیروس چېکه‌بېریب۔چېکه‌بېریب سرغه‌ییب کېتگن تیشلرینی کۉرسه‌تیب، ایلجه‌یدی. آرقه‌سیگه کېسکین بوریلیب، مهمانخانه‌گه کیردی. برچین‌آی‌ یۉق. اېشیک طرفگه یوردی. برچین‌آی‌ اېشیک آلدی۔ده قاواغینی اویوب، لبلرینی چۉچچه‌یتیریب، ارابه‌چه‌ده اۉتیرگن اۉغلینی چای‌شبگه اۉره‌دی.

اۉرال‌بای اونینگ قۉلینی اوشله‌دی.

- قۉی اېندی، آدم قیزیگنده نیمه‌لر قیلمه‌یدی.

برچین‌آی‌ اونینگ یوزیگه قره‌مه‌ی، قۉلینی سیلتب تشله‌دی.

- برچین‌آی‌، بیله‌سن، شاعر خلقی نینگ عصبی یامان…

برچین‌آی‌ اینده‌مه‌ی، ینه‌ اېشیککه قۉل چۉزدی. شونده، اۉرال‌بای اونینگ قۉلیدن اوشلب، ینه‌ اۉزیگه قره‌تدی۔ده، بېلیدن محکم قوچاقلب… اۉزی کۉکرتیرگن اۉشه‌ یاناقلریدن اۉپدی. لبلرینی برچین‌آی‌ نینگ لبلریگه اوزاق باسیب توردی.

برچین‌آی‌ اېری نینگ بۉینیگه آسیلیب… ییغلب یوباردی. اونینگ کۉزلریدن آقه‌یاتگن ایلیق یاشلر اېری نینگ بۉینیگه تامدی…

آقشام بیر۔بیریگه تیکیلیب، یوزمه۔یوز اۉتیردیلر.

اۉرال‌بای مهمانلردن قالگن کنیاکدن بیر قدح ایچدی. برچین‌آی‌گه تېرمولدی. آلیس تېرمولدی… برچین‌آی‌ کۉزلرینی آلیب قاچدی. کۉزلری اوچره‌شیب، بیر ثانیه‌چه تیکیلیب قالدیلر. اۉرال‌بای نینگ قلبیده عیالیگه شونده‌ی ایلیق، معصوم تویغولر کۉپیریب تاشدی که… بو تویغولر اۉشه‌ صنفداشی نینگ کۉزلری بیلن کۉزلری اوچره‌شگنده… هه۔هه‌، اۉشنده شونده‌ی کۉپیریب تاشگن اېدی…

تاغه‌یمراد



شو موضوعده

چېت اېللرده نوایی اثرلریگه قیزیقیش

علیشېر نوایی - بویوک شاعرلردن بیری. ایتاليالیکلر اوچون دانته قنچه‌ قدرلی بۉلسه، نوایی هم اۉزبېکلر اوچون شونچه‌لیک بویوک شخص.

شرق ادبـیاتیده مثنوي‌لر و اولر نینگ وزن ترکیبی

شرق ممتاز شعریتیده هر جُفت مصراع اۉزارا بوتونلیکنی حاصل قیلووچی، یعنی قافیه‌لنووچی شعري شکل مثنوي دېب ناملنه‌دی. اۉرته‌ عصرلرده ییریک حجملی داستانلرگه نسبتاً هم، ایکّیلیک شکلیده یازیلگن کیچیکراق...

اۉلمس داستان نینگ هرات نسخه‌سی

«قوتدغو بیلیگ» نینگ یره‌تیلیشی اۉرته‌ عصرلر شرق بدیعي۔فلسفي تفکریده، کیشیلیک معنوي تکاملیده یوز بېرگن اولکن بیر حادثه‌ اېدی. اوشبو ایجاد دردانه‌‌سی اخلاقي۔تعلیمي داستان‌گینه اېمس، کیشیلیک منعویتی، جمعیت و دولت باشقرووی نینگ مهم‌ مسأله‌لرینی اۉزیده قمره‌ب آلگن، تیریکلیک نینگ کتّه‌۔کتّه‌ معمالرینی بیلیم و عقل، عدالت اۉلچاولری ایله‌ یېچیشگه یۉنلتیریلگن بویوک مفکوروي اثر هم دیر.