آبجی خانیم
سهشنبه ۹ سرطان
-
-
جهان ادبیاتی ← حکایه
-
سهشنبه ۹ سرطان
آبجی خانیم
آبجی خانیم ماهرخنینگ آپهسی اېدی. اما، بیر کۉریشده تنیمهگن۔بیلمهگن آدم بونگه استی ایشانمسدی. اولر عموماً بیر۔بیریگه اۉخشهمسدی. آبجی خانیم آزغین، اوزون بۉیلی، بوغدایرنگ، قاره ساچ قیز بۉلسه۔ده، کۉریمسیزلیگی باعث اونچهلیک اعتبارنی تارتمسدی. ماهرخ پست بۉیلی، آق یوزلی، قۉنغیرساچ، کولگنیده لبلری یانیده کولگیچلر اۉینر، ستارهسی ایسّیق قیز اېدی. اولرنینگ فعلی اطواری هم فرقلی اېدی. مثلاً، آبجی خانیم آدمآوی، اوروشقاق، ارزچی بۉلیب، بعضیده حتا آنهسی بیلن هم غیجیللشیب قالر، هفتهلب گپلشمهی یورردی. ماهرخ اېسه، اۉته خوشنما، آدمآخون، کیریشیملی اېدی. قۉشنی خاتین - حسننینگ بوویسی هم اونی بېچیز «شیرین قیز» دېب اتَهمسدی۔ده!
آته۔آنهسی هم ماهرخنی آپهسیدن آرتیقراق کۉریشر، سوییب اېرکهلشر، آبجی خانیم اېسه، اۉزینینگ تېرس فعلی، بدخُلقلیگی طفیلی نقول دککی اېشیتهوېریب دیدهسی قاتیب کېتگندی. آنهسی گرچه آبجی خانیمنی سیرتدن یامان کۉرگندېک تویولسه۔ده، اصلیده اونینگ کېلهجک طالعی آنهیزارنی تېز۔تېز تشویشگه سالر، یقینلری، حق۔همسایهلری آلدیده درد۔حسرت هم قیلیب قالردی:
- شو قیزیمنینگ هم بختی آچیلیب کېترمیکین؟ آتهسینینگ مال۔دولتی بۉلمهگنیگه یرهشه، اۉزیيم آچیق چهره، عقللی۔هوشلی، چیرایلی بۉلسه میلی اېدی. اېرگه تېگمسدن قاپ کېتمسمیکین دېب قۉرقهمن!
بوندهی گپ۔گذران کۉپینچه آبجی خانیمنینگ یانیده ایتیلگنی اوچون او بالهلیگیدن تورموش قوریش حقیده اۉیلهمهی قالگن، اېرگه تېگیشدن امیدینی اوزگندی. بلاغت یاشیگه یېتگچ، بوتون وقتینی نماز۔نیاز بیلن اۉتکزهدیگن بۉلدی.
چیندن هم قیز الّهقچان بۉییگه یېتیب قالگن اېسه۔ده، بیراو اولرنینگ اېشیگینی قاقیب کېلمهدی. بیر گل اونی قۉشنیلری، نجّار کَل حسینگه بېرماقچی بۉلیشگندی. اما حسین «باشیم کَل و کۉنگلیم نازک» دېیدیگنلردن اېدی - آبجی خانیمگه اویلنیشنی ایستهمهدی.
آبجی خانیم اېسه قهیېرگه بارمهسین شو حقده گپ آچیلگودېک بۉلسه:
- اۉزی آرقهمدن یلینیب، ساوچی قۉیگندی، تېگمهدیم، کېلیب۔کېلیب اۉشه کَلگه تېگهمن می؟ خدا کۉترسین اېر ذاتینی! حاضرگی اېرلرنینگ تورگن۔بیتگنی غلوه! اراقخۉر، جنجلکش... مینگ مرته اېرسیز اۉتگنیم افضل، - دېب جر سالهدیگن بۉلدی.
اما دلیده باشقه گپ: حسیننی بالهلیگیدن یاقتیرر، اگر آلهمن دېسه، جان۔جان دېب تېککن بۉلردی. اما او اۉزینینگ تشقی کۉرینیشی بیلن اېر ذاتینینگ دقّتینی تارته آلمسلیگیگه ایچ۔ایچیدن امین بۉلگنی اوچون دنیا لذتلریدن اۉزینی بېنصیب بیلر، فقطگینه آخرت نعمتلریدن بېبهره قالمسلیک اوچون عبادتگه رجوع قۉیگندی. بو دنیا اۉتکینچی، اونینگ هایو۔هوسلری هم بېهوده. عمرنی اۉیین۔کولگی، آرزو۔هوس بیلن اۉتکزگنلر ینگلیشهدیلر. هلی شوندهی وقت کېلهدی که، برچه چیرایلی آدملر، جملهدن، سینگلیسی ماهرخ هم اونگه چین دلدن هوس قیلیب قالهدی.
محرّم و صَفَر آیلری کېلسه، آبجی خانیم اۉزینی قۉیرگه جای تاپالمهی قالردی. بو آیلرده قۉنی۔قۉشنیلر، قوم۔قرینداشلر تورلی دیني مراسملر، قصهخوانلیک کېچهلری اۉتکزیشر، اونده البته آبجی خانیم فعال اشتراک اېتر، گۉیندهلیک، ییغی۔سیغی بابیده هم اونگه تېنگ کېلهدیگنی تاپیلمسدی. اَیریم قصهلرنی راويلردن هم یخشیراق بیلر، مبادا اولر ادهشیب قالیشسه، اۉزی توزهتیش کیریتردی. دیني مسألهلرده تنیش۔بیلیشلر هر دایم آبجی خانیمنینگ یانیگه کېلیب، اوندن مصلحت سۉرهشردی.
اویده هم صبح صادقده همهدن اوّل اویغانر، طهارت آلیب، سینگلیسینی تورتیب اویغاتر، او بېچاره هم ازبرای آپهسیدن قۉرققنیدن مودراق کۉزلرینی ایشقهلهگنچه طهارتخانهگه یوگورردی. آبجی خانیم همیشه اِیمان حلاوتینی حس اېتر، یرهتگننینگ مرحمتیگه نایل بۉلیشیگه ذرّهچه شبهه قیلمس، شو تقوادارلیگی و خداجۉیلیگی باعث، البته، جنتگه کیرهجگیگه ایشانردی.
کېین اوی ایشلرینی بیتیریب، ینه عبادتگه شۉنغیر، قۉلیدن اېسکی، اوزون قاره تسبح توشمس، تینیمسیز تیلی دعا و صلواتدن بۉشهمس، اونینگ بیردن۔بیر ایستگی کربلا (عراقدهگی دشت نامی - ترجمان) زیارتیگه باریش، حضرتِ امامِ حسیننینگ شهید قانی تۉکیلگن جایلرنی طواف قیلیش اېدی.
سینگلیسی ماهرخ بیرآز اۉیینقراق اېدی. بولر حقیده او قدَر کۉپ اۉیلب هم اۉتیرمس، قچان قرهسه، خندان۔خوشخوان الّهقندهی قۉشیقلرنی خیرگاهی قیلیب یورر، اۉز نوبتیده اوی یوموشلرینی صدقِ دلدن ادا اېتردی. یاشی ۱۵ گه یېتگنیده، شهرگه اۉزیگه تۉق بیر خاندانگه خدمتچی بۉلیب یاللندی. آپهسی آبجی خانیم ۲۳ گه قدم قۉیگن بۉلسه۔ده، اویدن تشقری چیقمس، سینگلیسی کېتگنیگه بیر یریم ییل بۉلگن اېسه۔ده، بیرار مرته اونینگ آرتیدن یۉقلب بارمهگن اېدی.
ماهرخنینگ اۉزی هر آیده بیر مرته آته۔آنهسی، یقینلرینی کۉریش اوچون اویگه کېلر، بوندهی پیتده آبجی خانیم نېگهدیر سینگلیسی بیلن کۉریشیشنی ایستهمس، عبادت بهانه ساعتلب اۉز خانهسیگه بیقینیب آلر، باردی۔یو بیر دورهده اۉتیریب قالیشسه، هر خیل کنایهلی گپلر بیلن سینگلیسینی نشانگه آلر، هر خیل گپلر بیلن اونی قۉرقیتیشگه توشردی:
- هر خیل آچیق۔ساچیق عیاللر طفیلی خیر۔برکه هم یۉقالیب باریپتی. یوزینی آچیب یورگن عیاللرنی او دنیاده دۉزخده کویدیریشهدی، ساچلریدن آسیب قۉییشهدی. جهنمده گناهکارلر اوچون تاغدېک۔تاغدېک کېلهدیگن آلاولر یانیب تورهدی. شونقه ایلانلر بار که، هر بیری اژدههاگه اۉخشهیدی. شونینگ اوچون دنیاوي هوسلردن کېچیش کېرهک!..
ماهرخ آپهسینینگ اونگه نسبتاً غیورلیگینی سېزسه۔ده، هېچ نرسه دېمس، دَمینی ایچیگه یوتیب یورهوېرردی. کونلرنینگ بیریده ماهرخ کېچکی پیتگه اویگه کېلدی، آنهسی بیلن انچه گپلشیب اۉتیردی۔ده، ینه شهرگه قَیتیب کېتدی. آبجی خانیم اېشیک آرتیدن توریب اولرنینگ صحبتیگه قولاق توتدی. اما اولر شو قدَر پست آوازده گپیریشردی که، هېچ نرسهنی اېشیتیشنینگ علاجی بۉلمهدی.
اېرتهسی کونی اېرتهلب، اولرنینگ اوییگه بیر عیال کېلدی. معلوم بۉلیشیچه، ماهرخ آقساچلیک قیلهدیگن خانداننینگ عباس اسملی ینه بیر خدمتچیسی بار اېکن. قیز بیلن ییگیت بیر۔بیریگه کۉنگیل قۉییشیبدی. هلیگی عیال - عباسنینگ بوویسی ساوچی بۉلیب کېلگن اېکن. اۉزی بیلن بیر یۉله ۲۰ تومن سوت پولی، اۉتّیز تومن مَهر پولی، قند۔ قروس، لتّه۔پوتّه، ساوغه۔سلام هم کۉتریب کېلیبدی.
قیزنینگ آنهسی هم، آتهسی هم اوزاق اۉیلب اۉتیرمسدن، ساوچیگه آق اۉرهب جۉنهتیشدی. تېنگی چیقیبدی می، تېکین بېریش کېرهک. تقدیری قۉشیلگن بۉلسه بس، قۉشه قریشسین! آتهنینگ هم آنهنینگ هم نیتی شو! خلص، کېینگی هفتهده تۉی کونی بېلگیلندی.
همه خورسند اېدی. فقط آبجی خانیمنینگ رنگی بۉزریب، دَمی ایچیگه توشیب کېتدی. نمازینی بهانه قیلیب ینه اۉزینینگ چارخری، بېش اېشیکلی خانهسیگه قملیب آلدی. کیچکینه آینهسینی آلیب، اۉز عکسیگه باقدی. نظریده بوگون هر کونگیدن۔ده قرتهییب قالگندېک کۉریندی. راست، چیندن هم انچه اۉزینی آلدیریب قۉییبدی. یوزلریدهگی اجینلر هم کۉپهییبدی. حتا، زلفلری آرهسیده بیر تاله آق ساچ تاپدی. ایکّی برماغی بیلن چیرت اوزیب، آپّاق تالهنی خیره چیراق یاروغیده تماشا قیلدی. یولینگن تاله اۉرنی سیمیللب اچیشهیاتگنینی هم سېزمهدی.
شو طریقه کونلر اۉتیب بارردی. بو آرهده بو خاندان اهلی تۉی اوچون ضرور نرسهلر، زېب۔زينتلر، اوی انجاملری، ینگی کییم۔کېچکلر۔و اوپه۔اېلیک خرید قیلیش اوچون نېچه بار بازارگه قتنهدی. آنهسی اوییده قۉلگه ایلینگولیک نیمه بۉلسه، همهسینی ماهرخنینگ سېپیگه سالدی. حتا، بیر پیتلر کتّه قیزیگه بېریشگه کۉزی قییمهگن شاهی جای نمازنی هم ماهرخنینگ سېپیگه اتهدی.
آبجی خانیمنینگ ایچیگه چیراق یاقسه یاریمس، تمامی۔له عزلتگه چېکینگن، چارخری خانهسیدن تشقری چیقمهی اۉتیرر، اویده نیمهلر رۉی بېرهیاتگنی بیلن تمامی۔له ایشی یۉقدېک کۉرینر، اما، هر بیر ایشنی ضمناً کوزهتیب بارردی. ایکّی کوندن بېری اېسه، باش آغریغی بهانه اۉرین۔کۉرپه قیلیب یاتیب آلدی. آنهسی بو مدت ایچیده نېچه مرته آبجی خانیمنینگ یانیگه کیریب، کینه۔یو گذر قیلیب چیقدی:
- باغی کۉکرمهیدی. همهسی پېشانهدن. خدا کیمنی چیرایلی کیمنی خنک قیلیب یرهتهدی، بیراوگه بختنی روا کۉرهدی، بیراوگه یۉق. اېندی شونگه ماتم توتیب اۉتیریش کېرهک می؟ اوی تۉله ایش. لااقل سوو تشیب کېلسنگ بۉلردی غیروهییب یاتمسدن! کسلمند حالیمده مېن نیمهگه هم اولگورردیم؟
آبجی خانیم بیر نېچه کوندن بېری ایچیده تۉپلنیب کېلهیاتگن زقّومنی آنهسیگه تۉکیب ساچدی:
- مېنی تینچ قۉیینگ، آیی! انه، تۉی بۉلهدیگن قیزینگیز، ایشنی هم اۉشه قیلسین! کویاونی هم اۉزی کۉچهدن تاپگن. همهنینگ آغزیده دوو۔دوو گپ. کویاوینگیز ماهرخنی بوزیب قۉیگنمیش. قیزینگیزنینگ قارنیده ایکّی آیلیک بالهسی بار. قارنی دۉپپهییبگینه قالگنینی کۉرمهدینگیز می؟ مېنینگ بونقه شرمنده سینگلیم یۉق!
آنهسی آبجی خانیمنینگ یوزیگه بیر ترسکی توشیردی:
-آغزینگنی یوم، بېحیا! بیراو اېشیتسه نیمه دېیدی؟ اویلمهیسن می، توغیشگن سینگلینگگه تهمت قیلیشگه؟ اۉزینگ ایتردینگ۔کو بیراوگه تهمت قیلیش آغیر گناه، قیامتده جوابی قتّيق بۉلهدی دېب؟ هلی ایچینگ شونچهلیک قاره می؟ یخشییم چیرایللیککینه اېمسسن، بۉلمهسه بیلمهدیم، وعظ۔نصیحت، معرکه مراسم بهانه، اۉزینگ هم نیمه نامعقولچیلیکلر قیلیب یورگن بۉلرینگ. تیلینگ باشقه۔یو، دلینگ باشقه سېن غلچهنینگ!
شو۔شو آنه۔باله آرهسیدن ینه گپ قاچدی. بېچاره ماهرخ بونینگ باعثینی بیلالمهی حیران.
نهایت تۉی کونی هم یېتیب کېلدی. حویلی اوزاق۔یقین قرینداشلرگه، قۉنی۔قۉشنی۔یو تنیش۔بیلیشلرگه تۉلیب کېتدی. همه یسن۔توسن قیلیب، بۉیهنیب۔بېزهنیب آلگن. قۉشنی عیال، حسننینگ بوویسی اېسه، اېسکی چیلدیرمهسینی هم کۉتریب چیقیب، اۉرتهده مقام قیلهیاتیبدی.
بیزر کېلدیک، ینه کېلدیک، کویاونینگ اوییدن کېلدیک،
همه آی۔و، همه کوندېک شاه۔و سلطان بۉلیب کېلدیک.
مبارک، تۉی مبارک، ایکّی یاشگه بخت یار اۉلغهی.
بیزر کېلدیک، ینه کېلدیک کېلیننینگ اوییدن کېلدیک.
همه کۉر۔و، همه شلدېک، یقاویران بۉلیب کېلدیک.
مبارک، تۉی مبارک، هر ایکاوی بختیار اۉلغهی...
بالهلر هم آیاق آستیده اۉرهلشگنی۔اۉرهلشگن. آشپز۔و کیوانیلر پیشیر۔کویدیر بیلن آواره. قصاب حویلی اۉرتهسیده بۉغیزلنگن قۉینینگ تېریسینی شیلیشگه کیریشگن. کیمدیر اۉتین یارگن، کیمدیر سماوار قَینتگن، کیمدیر اۉچاققه اۉت قلهگن... ماهرخ خانیم دوگانهلری دورهسیده کویاونینگ یۉلیگه انتظار بۉلیب اۉتیریبدی. آتهسی بۉلسه، بیر چېکّهده تۉی خرجتلرینی حسابلب خونابی چیقهدی. یاش۔یلنگلر یوگوریب۔اېلیب تۉی دسترخوانینی بېزهشگه توشگن. کېلیننینگ آنهسی شنغیللهگنچه، او یاقدن۔بو یاققه هلپیللب یوگورهدی. فقط، بو شاوقین۔سوران ایچیده آبجی خانیمنینگ آوازی اېشیتیلمهیدی. اېرتهلبدن بېری کۉرینمهیدی، قهیېرده اېکنلیگینی هېچ کیم بیلمهیدی هم. بعضیلر ینه وعظ خانلیککه کېتگندیر، دېگن تخمینده.
کېچ توشیب نکاح اۉقیلگچ، همه اوی۔اوییگه ترقلدی. حویلیده قۉشنی حسننینگ بوویسی، ینه بیر۔ایکّی خاتین۔خلج قالدی. آبجی خانیمنینگ بېش اېشیکلی حجرهسی بوگونچه ینگی کېلین۔کویاو اوچون گۉشنگه وظیفهسینی اۉتهماقده اېدی. آبجی خانیم سېسسیز قدملر بیلن دهلیزگه کیریب، دېرَزه پردهسی آشه ایچکریگه رزم سالدی. سینگلیسی کېلینلیک لباسیده یل۔یل یانر، بیر حُسنیگه اۉن حُسن قۉشیلگن اېدی. اونینگ یانیده اېسه ییگیرمه یَشر کویاو باله قیپ۔قیزریب اۉتیرر، بیر قۉلی بیلن کېلیننینگ بۉینیدن قوچیب آلگندی. شو چاق ماهرخ اۉگیریلیب، دېرَزه آرتیده تورگن آپهسینی کۉردی. خودّی اتهیین قیلگندېک، اېرینینگ قولاغیگه نیمهدیر دېب پیچیرلهدی. ایکّاوینینگ جرنگدار کولگیسی آبجی خانیمنینگ قولاغیگه قۉرغاشیندېک قوییلدی. منه، اولر بیر۔بیریگه بۉسهلر تقدیم اېتهیاتیر.
حویلی طرفدن اېسه، حسننینگ بوویسی هه دېب بیرته قۉشیقنی کویلهیپتی:
«مبارک تۉی، مبارک...»
آبجی خانیم ایچیدن نیمهدیر اوزیلگنینی حس قیلدی. الّهنیمهلرنی غۉلدیرهب تشقری چیقدی. خانهسینینگ دېواریگه ایلینگن قالینده نقش اېتیلگن رنگ۔برنگ گُللرنی سنهیاتگندېک اولرگه حسسیز تېرمیلیب قالدی. اۉتگن قَیتگن اۉز ایشی بیلن بۉلیب اونگه اعتبار هم قیلمهدی. بیر پیت آبجی خانیم آنهسینینگ طعنهلی آوازینی اېشیتدی.
- آوقت۔پاوقت یېدینگ می؟ بوگونی بیلن کۉرینمهدینگ؟ قنقه آپهسن؟ آدم سینگلیسینینگ تۉییده هم شونقه یورهدی می؟ اۉرهلیب آلگن چادرهنگنی یېچسنگ۔چی؟ اقللی باریب سینگلینگنی پېشانهسیدن اۉپیب تبریکلهمهدینگ! اېرتهگه اېرتهلب کېتهدی، کېین آیده۔ییلده بیر کۉریشهسیزلر می، یۉق می خدا بیلهدی. خیر۔خۉشلشیب قال! همه سۉرهیپتی، کېلیننینگ آپهسی قنی دېب! کېل، سېنم بیرار آغیز بیر نیمه دېسنگ۔چی؟
-آیی، مېن آوقتلنیب آلدیم، - آبجی خانیمنینگ ایتگن گپی شو بۉلدی.
یریم تون، همه شیرین اویقوده. شو پیت نیمهدیر ترهقلب کېتدی، سووگه نیمهنینگدیر شلاپلب توشگنی اېشیتیلدی. اویدهگیلر سراسیمه ایچیده اویغانیشدی. باله۔بقره کېچهسی شمالهگنی چیققنی حولیگه توشگن بۉلسه، حوضگه توشیب کېتدیمیکین، دېگن اۉیده، اپیل۔تپیل چیراقنی یاقیشدی. بیرار غیرِ عادي نرسهنی کۉریشمهدی. همه ینه اوخلهگنی کېتهیاتگنیده، حسننینگ بوویسی دریچه یانیده آبجی خانیمنینگ بیر پای کاووشینی کۉریب قالدی. ینه چیراقنی یاقیب، حوضگه قرهشدی. سوو یوزیده قلقیب تورگن آبجی خانیمنینگ جسدینی کۉریب همه دهشتدن دانگ قاتدی. قیزنینگ قاپ۔قاره ساچلری خودّی سناقسیز ایلانلر سینگری سوو یوزیده تۉلغهنیب یاتر، یشیل کویلگی اېگنیگه چیپّه یاپیشیب قالگن، یوزلریده اېسه، شو چاققه قدَر کۉریلمهگن نوراني بیر تبسم پارلب تورردی.
او خُنکلیک و گۉزللیک، تۉی و عزا، ییغی و کولگو، غم و قووانچ تۉله بو عالمنی ترک اېتگندی... کیم بیلسین، بلکه اۉزی آرزو قیلگن جنتگه کېتگندیر؟...
فارس تیلیدن رستم جباروف ترجمهسی
مؤلفنینگ باشقه مقالهلری
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
نوایینینگ یازیلمهی قالگن اثری
سهشنبه ۲۶ جوزا -
عبدالله قهار جسارتی
جمعه ۲۹ جوزا