اولوغ تورکستان فاجعهسی
شنبه ۲۶ ثور
-
-
شنبه ۲۶ ثور
اولوغ تورکستان فاجعهسی
سَلفدین آلغان قرضیمیزنی خلفگه تۉلش.
شونی بیلن وظیفهشسناسلیکده بۉلینماقدیر. هدیه
في سبیلیللهه عزیز جانلرینی فدا قیلغآن، اۉز کفنلرینی اۉزلری کيغآن، شهادت شربتینی نۉشی جان قیلغآن ییگیتلریمیز، شهید بابالریمیز داستانی و اجداد واقعهلرینی ایهتیوا اېتگان (اۉز ایچیگه آلگن) بو «کتاب» اولوغ تورکستان افرادیدین هر بیر فردگه[1] بیرار تاریخي ارمغان، خلقیمیز اوچون بیر یادگاردور. کېلهجک نسللرگه عبرت لوحهسی، آتهلر تحفهسیدور، عبرت صحنهسی، بابالر هدیهسیدور.
بو هدیه آتهلریمیز، بابالریمیز نینگ دین و هم وطن اوچون تۉککان قانلریدین، خرجلهغآن جانلریدین، بېرغآن قربانلریدین گاودهلیک بیر تمثال، جانلیک و کۉزغه کۉرینرلیک بیر شاهد، عبرتامیز بیر هیکلدور. تاریخي بیر خاطره، بدیعي بیر عابده یعنی، اولوغ تورکستان فاجېهسیدور.
موستهید قیل، یۉق اېسه لطفکی، استعدادیم،
سنگه کوچلیکمی وار، اې شاه کرَم مۉعتادیم.
وطن مهعلوف اۉلنلر بېسهبهب ترکی دیار اېتمز،
ضرورتسیز جهانده کیمسه غربت اختیار اېتمز.
سببی تهعلیف
ه) اولوغ تورکستان اهالیسی نینگ شجاعتی، قهرمانلیغی، غیرتی، وطنپرورلیغی، ملتچیلیگی، دینو دیانتی، سیاسي وجههلری، استقلال مفکورهسی، اسلام دینیگه قیلغآن خدمتلری، في سبیلیللهه جهاد یۉلیده مِیلیونلب بېرغآن قربانلرینی، شهیدلرینی تاریخ صحیفهلریده کۉرسهتیشدور.
ب) روسلر نینگ مسلمانلرنی ضرریغه بیلخاسسه تورکستان الهیهینده (تورکستانگه قرشی) بېش، اۉن عصرلردن بېری توتکان یۉللری، سیاستلری، حیلهیو نیرنگلریدین و ینه بیزنی زمانهمیز ییگیرمهنچی عصرده بۉلغآن پۉلیتیقه اۉیونلریدین بیر نهبزه (شینگیل) بحث اېتوب روسلرنی فریبگرلیکدهگی مهارتلرینی یوزهگه چیقریب، ینگی نسللرگه تلقین اېتیش، دین و هم وطن دشمنلرینی تورکستان صحنهسیده اۉینهغآن رۉللرینی تورکستان اولادیغه، کېلهجک نسللریغه بیلدیریشدور.
ج) دیني وظیفهلرینی، ملي حقلرینی لایقیله ادا قیلغآن تورکستانلیکلر نینگ دیني موجاههدهلرینی، ملي موجادهلهلرینی، اونگه عاید حادثهلرینی، الیم (الملی، آغریقلی) واقعهلرینی الينهن (آشکارا) یازیب، تاریخگه مال قیلیب، واقعهلرنی اصلینی صحنهگه چیقریب، یېر یوزیدهغی مسلمانلرگه عامهتهن، تورک عالمیغه خاصّهتهن خاطره اۉلرهق تقدیم اېتیشدور.
کیریش
تورکستان فاجېهلری او قدَر قاریشیق، او قدَر ارهلش-قورهلشدورکی، هېچ نرسهگه اۉخشهتیب بۉلمهیدی. زېرا، مثلی تاریخده کۉریلمهگندور. شو نینگ اوچون اونی تنزیم و تنسیق (ترتیبلش) اېتیش، مرجان کبی بیر ایپگه چیزگندېک شاده-شاده قیلیب سطرلرگه جایلشتیریش، صحیفهلر تیزیمینی قیلیش آسان اېمسدور. چونکه اولوغ تورکستانده پیدا بۉلگن قاریشیق حادثهلر، حادثهلر اوستیگه توغیلگن حادثهلریمیز بهمنزیلهی شولکی، چېکهلری کۉرینمهیدورغآن بحری محیطنی چوقورلیغیگه و کنارهسیگه (چېکّهسیگه) یېتیب بۉلمهغآن شۉر دریا نینگ اۉزگینهسیدور.
قوّتلیک بیر شمال کېلگنده بو دریانی تۉرت طرفیدن پیدا بۉلهدورغآن پۉرتنهگه اۉخشهیدور. سوونی موجلریدن توغیلگان آق تۉلقینلرنی دریانی هر طرفیده حکمپرمان بۉلغآندېک بیر-بیرلریگه چپیشگن هر قۉرباشی، هر بیر پانساد، هر بیر زهیم (باشلیق) دېنگیزنی(نگ) تهلاتوملرینی تهمسیل اېتهدور. باشباشداقسیزلیک، هیجان، تالان، بۉران، قۉزغآلان، ایختیلال (ایزدن چیقیش، بوزیلیش)، قتلو قیتال، جهورو ستم نینگ انواعی بونی اوزهسیگه قۉشیمچه اۉلهراق، یهک-دیگرلریله بۉلگن مناسبتسیز حال آچرچیلیک، قحطچیلیک قۉشیلیب، فلاکتلر نینگ بیر-بیرلریله رشتهسیزلیغاینینگ اندیشه قیلینسه، بیر شَی یازیش امکان تفتیده اېمسدور.
مېنگه اۉخشهب جسمی چرچهغآن، حسلری، فکرلری چرچهغآن، وجودی بوتونلهی چرچهب، اۉزی، کۉزی و سۉزی هم چرچهغآن بیری اوچون خصوصاً، غربت دیاریده دچار بۉلگن مهاجرهت حیاتیده چارو ناچار مینگ تورلیک مُشکیلاتلر سببلی سنهلردن بیری تۉپلهگن مادّهلر، تاریخي واقعهلرنی اۉز وقتیده یازیلیب کېلگن خاطره دفترلری یۉقالیب، حِمالهی تاغلریده، لهدداخ یۉللریده، هر زمانده، هر مکانده، آسیا چۉللریده قالیب، نهسيیهن منسيیهن (اونوتیلیب کېتگن) بۉلغآنی اوچون بو خدمتنی تماملش مېنگه زۉر کېلدی. اما یورتداشلریمنی تشویق و ترغیبلریله و باشقه قلم اهلی نینگ بارها توصیه و تشجیعلری بونی اوزهسیغه ارجومندیم محمد امیننی(نگ) جدّي طلبلری قلم تېبرهتیشگه منی سهوق اېتدی (اوندهدی، هَیدهدی). کمیاب بۉلینمهغآن تقدیرده تکمیل قیلوب، تهبع و نشریگه هِمت قیلیشگه دۉستلریم سۉز وېردی. منگه هم ایتمیعنان (قناعت) حاصل بۉلدی. بناءً الهیه (شونگه بناءً) یورتیمیزنی مهم فاجېهسینی یازدیم. قصدیم وطن اوچون ملي خدمتده بۉلغآنلر نینگ اسملرینی ایهیا قیلیشدور (جانلنتیریش، ابديلشتیریش).
بو حقده حمد اۉلسون، اوّلهن حافظهده قالغآن واقعهلر مایه (خمیرترش) بۉلدی. سۉنگره کېکسه یورتداشلردن اېشیتگن حکایهلر یاردمچی بۉلدی. قالهوېرسه، بیلیملیک ذاتلرنی(نگ) ایرشادلری و دلدارلیکلری بیزگه قوّت بهغایشلهدی. خلاصهی کلام تورکستان حادثهلرینی، فاجېهلرینی یازیب، بیر نوعع رشتهگه چیزیش ممکن بۉلدی.
بو موضوعده خدمتلری سهبهقهت اېتگن (اۉتمیشده بۉلگن) استاذلرگه، فاضل همشهرلریمیزگه منّتدارلیغیم باقيدور. نېچوک منّتدار بۉلمهیلوککی، الرنی(نگ) تشویق و تههریکلریله تاریخ تیلگه کیردی، قلم یازدی، وطن فاجېهلری جانلندی، خلقنی(نگ) استفادهسی اوچون کتاب میدانگه چیقدی. فهلیللههی مزیدول-حمد. (اللّهگه کۉپ حمد بۉلسین)
حدهفیمیز (مقصدیمیز) فقط دیني-ملي موجوديهتیمیز ایله تورکستاننی(نگ) مدافعهسیدور، تورکستاندور، دینگه اخلاص، وطنگه محبتدور.
غایهمیز جنتدن بیر پرچه و یاخود آسیا جنتی دېییلسه عرضيدورغآن فیضلیک، برکتلیک توپراقلر، تورلیک معدنلر، آقر سوولر، باغلر ایله، باغچلهر ایله شهرتلنغآن، جنت آسمانده بۉلسه، آستی تورکستان، اگر جنت یېر آستیده بۉلسه، اوستی تورکستان بۉلغآن عزیز وطنیمیز نینگ مدافعه قیلیشدور.
بیز اول عاشقلر زی معشوق کۉییده چېگیلگنیز،
بیز اول مجنونلر ذلیلو آراب هر سوده سرسانیز،
بیز اول فرهادلر زی شیرین غمیده تلخکامنیز،
اېمس یوسوف، ولې یوسوف کبی مشتاقی کنعآنیز،
وطن آزاد، ملت راحتینه جان فدایانیز،
اوسه موشفیق مادهرهک یعنی، وطن حجریله دلقانیز.
بیزه دوری فلک او بارینی بو دَم شعار اېتسه،
بو کون ابرو سیاهین سهوقیله دوری مدار اېتسه،
بوگون بارانی ظلمیله جهاننی تار-مار اېتسه،
نه مشکلدور اقبالی یاري دولت نیسار اېتسه،
بو دَمده هر بیریمیز دشمنه گۉیا بیر ارسلانیز،
وطن قصدیله دشمن قرشیسیده شېری غررانیز.
ایچرمیز سوو یېرینه وقتیله دشمنلرهک قانین،
آلورمیز انتقامه بېگمان بیر جانه مینگ جانین،
مکافاتین وېرورمیز بۉیله قیلغآن ظلمو طغیانین،
کېسرمیز بۉینی ینگلیغ بیعخی نهخلی باطل اِیمانین،
بیز اول دشمن شکهن اول قهرمان تورکلرگه اۉغلانیز،
بیز اول اولادی تورکستانگه تورکانی قربانیز.
وطن خاکی بیزه هر ذرّهسی گۉیا عزیز جاندور،
کی هر بیر ذرّه ملت قانیله یاقوتی مرجاندور،
چېکیلمس انتقامهک یۉلیدن هر کیمسه اۉغلاندور،
اۉیوندور هربی دشمن باغو راحت صحنی میداندور،
وطن شوقی ایله هر لحظه، هر دَم جان سیپارانیز،
بو یۉلده قان تۉکولسون، جان قیریلسون شادو خندانیز.
وطن جنت، وطن راحت، وطن عیشو، وطن عشرت،
وطن باغو، وطن گُلشن، وطن غیرت، وطن دولت،
وطن شأنو شرَف نوععی بشرگه باعثی ریفعهت،
وطنسیز ملته باق، اېل قاشینده بارمو بیر قیمت،
وطن عشقی کۉنگیلده وار اېکن تا تنده بو جانیز،
وطن سېومهک بیزیمچه دین اېرور بیز اهلی ایمانیز[2].
چیدالمهی کۉردیگیم حقسیزلیگه ترکی وطن قیلدیم
اۉروس ظلمیله جسمیم یارهدور، قتعی چمن قیلدیم
تورکستان فاجېهسیغه عاید یازیلغآن تورلی اثرلر، مقالهلر داخلده بۉلسون، خارجده بۉلسون خيلی (انچه) باردور. سۉنگگی عصرده تورکستان حادثهلری مطبوعات عالمینده تورلیک تیلده دنیا بۉیونچه ترقهلدی. اما یازیلمهغآن واقعهلری یازیلغآندین کۉبدور. خصوصاً، فرغآنه فاجېهلری، فرغآنه موجاهیدلری نینگ فعالیتلری، خۉقند مختاریتی حقیده تفصیلاتلیک بیر اثر یازیلمهدی. یازیلگانلری باسیلمهی قبرستانگه کۉمولوب کېتدی.
بیز تورکستان فاجېهسیدن بحث اېترکن، بعضی اندیشهلر ایله بو حقده باسیلغآن، یازیلغآن اثرلردهگی واقعهلر تکرارلنمسین، دېب محترم اۉقووچیلرگه عرض اۉلینرکی، تورکستان فاجېهسینی بوخارا و شرقي بوخارا قِسمیغه عاید حادثهلرنی او یېردهگی انور پاششا حرکتلرینی، عبداللاه رجب بایسون نینگ «تورکستان ملي حرکتلری» اسملی 1945 میلاديده ایستهنبولده باسیلغآن کتابیغه ایکتیفا قیلیندی (کفایهلنیلدی). شوندهی بۉلسه هم انور پاششا نینگ تورکستان (آنه یورتی)گه قدم باسمهی توریب، ماسکاوده و باکودهگی فعالیتلرینی مختصر قیلیب یازیلدی. سهمرقندگه و مضافاتیغه عاید بعضی حادثهلر یازیلسه-ده، بعضیلرینی واقعهنویس پرافېسور ذکي ولیدي نینگ 1969ده ایستهنبولده باسیلغآن «خاطرهلریم» اسملی کتابیغه حواله قیلیندی. قومول، قره شهر، آقسوو هم اطرافی اوچون فۉلاد قادري نینگ «اۉلکه تاریخیگه» خۉتن قۉزغآلانلرینی وادینگه عاید واقعهلرنی مفصل یازیلغآن 1391چی هجري ییلده کهشمیرده باسیلغآن «شرقي تورکستان نینگ ملي انقلاب تاریخی» اسملیک محمد امین بوغرا نینگ کتابیغه کۉز تشلشلرینی ثوابلیک کۉرولدی.
واقعهنویس (کرانیک)لرگه معلومدورکی، تورکستانگه عاید خاطرهلر کۉبدور. او واقعهلرنی هر قنچه یازیلسه ینه آزدور. زېرا، واقعهلر الیمدور. حادثهلری حزیندور. قلمی کوچلیک، معلوماتی یېترلیک فاضللریمیز هِمتیله نقدر یازیلسه ینه حقیله یازیب تماملش ممکن اېمسدور.
تورکستان فاجېهلریغه عاید یازیلغآن کتابلر، باشقهلر فقط-فقط مکمل بیر تاریخنی وجودگه چیقریلیشی اوچون زمانهسی نینگ تاریخچیلریغه بیرار منبع اۉله بیلهدور. اۉشهنداق مورریخلریمیزگه آز بۉلسه-ده، بیر خدمتده بۉلیش نیتی ایله بو فاجېه قلمگه آلیندی. شاید فایدهسی بۉلور. هېچ بۉلمهغآنده عصرلردن کېین یازیلهدورغآن کتّه تاریخ کتابلریغه بیر مقّدمه بۉلسه کېرهک. یعنی، کتّه بیر اوینی کیچیک بیر کَلید آچیب بېرغآنیدېک. بعضی مجهول واقعهلرنی تاریخده اونوتولگان حکایهلرنی انکشافیغه بیر واسطه بۉلور.
تورکستانده ظهورگه چیقغآن الیم فاجېهلرنی یازیشگه ههسبارهت قیلغآن بیر ادیب هم یازغآن حادثهلری اوچون و هم یازماغآن حادثهلری اوچون ایکّی طرفلیک تهمتگه، زباندرازلرنی(نگ) هجومیغه اوچرهشی احتمالدن اوزاق اېمسدور. خردمندلر، من ساننهفه فهقاد اوستوهدیفه یعنی، کتاب یازغآن نشانهگه آلینهدیر، دېرلر. اما ینه بیر ناهيهدین باقیلسه، فاجېه زمانی نینگ بېشیکدهگی گودکلری بوگون ییگیت بۉلدی. او وقتدهگی نوقیرانلرنی(نگ) ساچلری آقریب اختیار بۉلدی. آرهدن بو قدَر اوزون مدت کېچدیگی حالده هنوز وطن آزاد بۉلمهدی. وطن نینگ اسارتدن قورتولغآنینی کۉروش بیزگه نصیب بۉلمهدی. او دولتگه یېتالمهدوک. شاید سیزلر يېترسیز، دېب کېلهجک نسللرگه اتهب بابا تاریخلریمیزنی یازیب هدیه قیلیندی.
دادیم تورا از گنجی مقصود نشان،
گر ما نهرهسیدیم تو شاید برسی.
معناسی: بیزلر مرادیمیزگه یېتالمسهک-ده، شاید سیزلر يېترسیزلر، دېب مراد خزینهسیدن نشانهلر بېردوک.
ذاتاً، تورکستان تاریخی حقیقي چهرهسیله میدانگه چیقمسه، تورکستان فاجېهلرینی(نگ) سِرری آچیلمهیدور. او حالده روسلر نینگ پروپاغآندهلری، ناحق دعوالری تکرار تورکستانلیلرگه حاکم بۉله باشلهیدور. تاریخیمیز هم آلدهنغآن بۉلهدور. درست! تاریخ آلدهنسه، نیمه بۉلهدور، دېگان سوال کېلهدیر. جوابهن عرض اۉلینورکی، اۉز تاریخینی حققیله بیلمهغآن نسللر آتهلری، بابالری توشکان چوقورگه توشهدیر. تاریخیندین اوزاقلشغآن بیر ملت نینگ ایاقده توروشی کوچدور-زۉردور. شو حالده دشمن اۉزی نینگ خهباسهتلرینی میدانگه چیقرادور. وطننی بوندین بدترراق حالگه، ایستېعمارگه (مستملکهگه)، معنوي خرابلیکگه خواهلهغآنیدېک قیلیب سوروکلهیدور. تورکستانلیکلر هم قَیسی زمانده بۉلسه بۉلسون، اۉلوک اویقوسیده مرقهدلریده یاتگان بۉلهدور. (خدا ساقلاسون)
تاریخگه آشنا بۉلیش ضروردور. تاریخنی تعریف قیلیب ایبن خالدون ایتهدور: تاریخ عوامنی اۉتگان واقعهلرگه واقف قیلهدور، خهواسنی یاشیرین سِرلرگه عارف قیلهدور. تاریخده آلدهنمسلیکنی(نگ) آلدینی آلیش کېرهکدور، ضروردور. شونی(نگ) اوچون تورکستان تاریخینی(نگ)، فرغآنه فاجېهسینی(نگ)، شرقي بوخارا واقعهسینی(نگ)، خۉقند مختاریتینی(نگ) یازیلیشی ایله برابر کاشغرده واقعع بۉلغآن دهشتلیک قتلو قیتاللرنی(نگ)، ینگی حساردهگی تونگان حیلهلرینی(نگ)، تۉکولگان قانلرنی(نگ)، خۉتن حادثهلرینی(نگ)، یارکند عصیانلرینی(نگ)، آلتیشههر قۉزغآنلانلرینی(نگ) یازیلیشی لازمدور، تورکستان منورلری بو نینگ مسووللریدیندور. فقیر هم مسوولیتنی مودریکلریدیندورمن (مودریک – ادراک قیلووچی). شو موضوعده قلملرینی تېبراتمهغآن اهلی قلمنی، ادیبلرنی ملت عفو اېتمسه حقلیدور.
تاریخده هر ملت نینگ افرادی فقط اۉز دینیگه، اۉز وطنیگه، اۉز ملتی نینگ فایدهسیغه خدمت قیلیب کېلگاندور. باشقهلریغه خدمت قیلمهیدور. اگر قیلسه، غرضلیکدور. چنانچی، بیر فرانسوز، بیر آلمان، بیر امریکالیک اۉز ملتی، اۉز دینی منفعتینی تشلب، باشقه بیر ملتنی(نگ) منفعتیگه ایشلهمهیدور. اگر ایشلهسه، منافېع (منفعتلر) مشترک بۉلگان تقدیرده چالیشهدور. بیر انگلیس نقدر اۉقومیش بۉلسون، مدني بۉلسون، بیر فرانسوزلیغنی انگلیسلیکغه اوستون کۉرمهیدور. بیر آلمان هر قنچه بیلیملیک بۉلسون، آوستريه-ماجرستان فایدهسی اوچون آلمان منفعتی نینگ فدا قیلمهیدور. بیر اۉروس هر قنچه اۉقوسون، مدني بۉلسون، دنیا مدنیتیگه اېگه بۉلسون، ماسکاو فایدهسینی تشلب، تورکستان فایدهسیغه تاریخ یازمهیدور.
خلاصه: هر ملت اۉز تاریخینی اۉزی یازگانیدېک، تورکستان تاریخینی حقیله، حقیقتی ایله بیر تورکستانلی یازهدور.
کفن کيیب آتغه مینگان فداي شهیدلریمیز نینگ واقعهسی، بشریت نینگ بېشیگی بۉلغآن اۉرته آسیا فاجېهسی، تورکستان فاجېهسی همهمیزنی(نگ) فاجېهمیزدور. تورکلر آنه یورتی اوچون، تورکستانلیلر جانهجان وطنی اوچون او حادثهلرنی میدانگه چیقرسهلر، دنیاگه بیلدیرسهلر، تاریخگه مال قیلسهلر، هِمت قیلسهلر عرضيدور. فردلرنی غایهسی، مفکورهسی شولدور. شول سببلی دینیگه، وطنیگه خدمت قیلیشنی تورکستانلیلر اۉزی ایلتیزام اېتهدور (لازم، دېب بیلهدی). اۉز تاریخی نینگ اۉزی یازهدور. شونی(نگ) بیلن تورکستانلیلر اۉز ملتیغه خدمتلری سهبهقهت اېتکان فداکارلر نینگ اسملرینی تهبجیل اېتهدور، زینده قیلهدور.
تورکستان نینگ حزین، حزین فاجېهلرینی تاریخ صحیفهسیدین، ملتنی(نگ) کۉنگلیدین، بوتون دنیادین یاشیریش اوچون روسلر کۉب غیرت قیلدیلر. حقیقتگه یقین کېلتیرمسدن تورکستان نینگ دهشتلیک فاجېهسینی جزیی بیر شکلده قیلیب، دنیاگه اۉز وقتیده تماملنیب کېتگان قیلیب کۉرسهتدیلر. حالبوکه، مدهش فاجېهلر سببیله هر بیر فردنی(نگ) توکلری تیکّه، تیکّه بۉلوب کېینگی نسلرگه مهم درسلر، عبرتلر باردور. اچینرلیک جایی شولکی، روسلر نینگ یوویندیخۉرلری، قلملری ساتیلغآن یازووچیلر نینگ غیرتی بیلن بیزنی(نگ) تاریخیمیز فاجېهمیزنی بۉلدی-بۉلدی، اۉتدی-کېتدی، باسدی-باسدی قیلیب تاریخنی(نگ) بورچکلریغه آتدیلر، حق و حقیقت داووشینی بۉغدلر.
و حالانکه آرهدن عصرلر کېچگانلیغیغه رهغمن (قرهمهسدن) حقّاني تاریخیمیز کۉز آلدیمیزده مجسم گودهسیله میدانده کۉرینیب تورادور. عقلی، هوشی باشیده بۉلغآنلر اوچون انکارگه مجال یۉقتور. دشمن نینگ اۉیونلرینی تاریخدین، ملتدین مخفي توتگانلر هم بۉلدی. تاریخ نینگ اصلینی یاشیردیلر. کیفلریچه تصویر اېتدیلر. قلملرینی ساتگان میرزالرگه حیف، کاتبلرگه حیف.
روسلر تورکستان فاجېهسیغه عاید تاریخنی تههریف اېتدیلر (اۉزگرتیردیلر). موجاهیدلریمیزنی و ملي قهرمانلریمیزنی باسمهچی دېدیلر. تاریخ هېچ بیر زمانده و هېچ بیر مکانده مونداق تههریف قیلینمهدی و تههقیر قیلینمهغآندیر. روس واقعهنویسلری تورکستان فاجېهسیده رۉل اۉینهغآن موجاهیدلریمیزنی بیر تۉپ قراقچی، باسمهچی شکلیده کۉرسهتدی. ذاتاً، روسلر موغآلهته قیلیش سیاستیده کۉب ماهردورلر. [3]
روسلر شونداق پروپاغآندهلرینی آوروپاگه و اۉزینی موتتهفیق دۉست دولتلریگه تورلی تیلده ترقاتدیلر، ملتیمیزنی مشروع حققی، طبيعي حققی بۉلغآن استقلال دعواسینی پردهپۉش قیلدیلر. بونگه وجدانسیز واسطهچیلر سبب بۉلدی. خلق جاهل سیاستدن خبری یۉق. بو جهالتدن فایدهلنیب، او ساتقینلر دشمن رهیلرینی خلقگه تلقین اېتدیلر. سطرنجنی(نگ) تاشلریدېک وظیفه کۉردیلر. روسلرگه ساتیلگانلر ایچیده هر خیل طایفهدین موجوددور. بو طایفهلر نینگ تاریخي خطالریگه فرغآنه ییگیتلرینی(نگ) مبارک قانلری دریا-دریا بۉلیب آقدی. مسووللر حیا قیلسون، اویاتسون، روسلرنی فایدهسیغه توزاق بۉلوب ایشلهگانلر شرم قیلسون، حیا قیلسون. بو اچینرلیک واقعهلر بیزلرگه عبرت بۉلسون. اونوتولمز واقعهلردن بیری شولدورکی، روسلر مدنیت کېلتیردیک، دېب دعوا قیلهدورلر، کېلتورغآن مدنیتلرینی باشیده دار یاغاچلری، گپونی(نگ) زندانلری، قلعهلر (کرېپاست) اطرافینده کاولنگان چوقورلرگه باتیر ییگیتلریمیزنی تیریک، تیریک کۉموب اوستیغه آهک تۉککان قبرلری، کۉزگه کۉرونمهغآن لحدلری همهسی ماسکاودین کېلغآن مدنیتدور.
باسمهچی دېگن اسم حقینده بیر ایکّی سۉز:
بیر وقتلرده بعضی یامان نیتلیک، بېزاری ییگیتلر قۉلیغه سیلهه توتوب، یانیغه بېش آلتی اۉغرینی آلوب، فرصتدن فایدهلندیلر. اۉقی یۉق، قدیمي میلتیقلری بیلن خلقنی قۉرقوتوب، مالینی آلوب، یورتنی بېسرانجام قیلدیلر. اویلرنی، دوکانلرنی باسدیلر. بونداق واقعهلر دنیا بۉیونچه هر زمانده، هر دولتده، همه قومده بۉلوب کېلغآندیر، حالا هم موجوددور. شونداق بېباش بېش-اۉن کیشیلیک اۉغریلردن تۉپلانغآن اشقيانی (بدبختلرنی) باسمهچی دېسه بۉلهدور. بونداق شریکه نینگ احدهسیدن چیقغآلی بۉلهدور.
اما 50 000، 60 000 عسکرلریله مکمل سیلاهلیک، قوّتلیک بیر اۉردهگه اېگه بۉلغآن مختاریت حکومتی نینگ قوره بیلگان ملي موجادهله قهرمانلرینی باسمهچی دېمک حقسیزلیکدور، آشکار دشمن سۉزیدور.
بیر زمانلر آساییشنی خللدار قیلغآن یامانلرنی یامانلیکده دواملری اوچون روسلر کۉز یومدیلر اېدی. شول وقتلرده اۉغریلرنی، اشقيالرنی قراقچیلرنی – همهلرینی باسمهچیلر دېب آت قۉیغآن، عینِ زمانده موجاهیدلریمیزنی هم باسمهچی (رېزبهینیک) دېب پروياغهندهد قیلدیلر. آوروپاگه و باشقه دولتلر روسلرنی مطبوعاتیدن آلغآن خبرلرنی عیناً نشر اېتدیلر. تورکستان موجاهیدلری، دېب یازیلهدورغآن یېرده، گازېتلرده، مجموعهلرده باسمهچی، دېب یازیب ترقهتدیلر. حالبوکه، تورکستانده سکّیز سنه دوام اېتگن ملي موجادهله دوریده مِیلیونلب شهید بېرغآن موجاهیدلریمیز نینگ مثالِ انقرهده چیقغآن ملي موجادهله قهرمانلریغه اۉخشهیدور. ینه بیر مثالِ جزایرده فرهنسيه حکومتیغه عصیان قیلوب، سنهلرچه محاربهدن کېین استقلالیغه اېگه بۉلغآن جزایر موجاهیدلری کبیدور. فقط نتیجه اعتباری ایله انقره ملي موجادهله حرکتی و هم جزایر موجاهیدلری موفق بۉلدیلر، و لېکن تورکستان ناکام بۉلدی.
موجاهیدلریمیزنی گرچه روسلر دنیاگه باسمهچی، دېب اعلان قیلسه هم ؟؟؟ آوروپا نینگ بعضی محررلریدین حقیقتنی میدانگه چیقریب تورکستان ملي موجادهله حرکتلرینی ملي قۉزغآلیش، دېب یازغآن یازووچیلر بۉلدی. جملهدن میخهیل ریبکین «آسیادهگی روسيه» اسملی کتابیده روسلر نینگ باسمهچیلیک، دېگان ملي موجادهله حرکتی مسلمان ملتچیلری فرغآنه واديسینده کېتهدهکچه یاییلدی، دېب حقیقت حالنی آچیق یازیب نشر قیلدی.
بوندن باشقه اثرلر هم کۉبدور. اۉز مقامیده یازیلسه کېرهک.
خلاصهی کلام باسمهچی، دېگان ایفتیرا حقسیزلیکنی مدافعه قیلیش بیز تورکستانلیلرگه توشادور. تاریخده اۉز حقینی اۉزی حمایه قیلمهگان، اۉزی طلب قیلیب آلمهغآن بیر قوم وقتی اۉتگاندین کېین مدافعهسیدین، موتالبهسیدین عاجز قالهدور. زمانې کېچکاندین کېین دشمنلریمیز اۉزیمیزدین بۉلغآنلر هم ناحق فکرگه قۉشولوب کېتهدورلر. بونداق اونسیز هجومنی دفع قیلیش اوچون تورکستانلیکلرنی افرادیدین هر بیر فردنی کۉشیش قیلیشی لازم.
تورکستان فاجېهسینی تېکشیریب یازیب بوتون دنیاگه و ینگی نسللرگه پېشکهش قیلیش وظیفهسی بوگونگی موجود نسللرگه توشادور. تورکستانلیکلر اۉز ماضيلرینی اۉزلری تههقیق قیلهدورلر. الرنی کۉروشلری دها ایسابهتلیدور، منبعلری سههیهدور. شرق علمی غربلیلرگه اېمس، شرقلیلرگه دها زیادهسیله معلومدور.
بو سببلردن فاجېه نینگ ایچ یوزینی بیلگانیمچه تاریخگه بیلدیریشنی حیاتده اېکن، بیر وظیفه دېب بیلدیم. دشمن نینگ فتنه-فساد اۉیونلرینی افکاری عامهگه کۉرسهتیشنی اونینگ نقابینی آچیب دشمنلیک چهرهسیله میدانگه چیقاریشنی دقّتی زمانی کېلدی.
اندیجه قیلهدورغآن بیر نرسه یۉقدور. معارف عصریدور. هر کهس حریت بیلن قلم تېبرهته بیلهدور. شوندهی بۉلغآن سورهتده شاید اۉلوم اویقوسیدین اویغآنگان بۉلهمیز.
تورکستانلیلر نینگ دیني موجاههدهلری، ملي موجادهلهلری روسلر طرفیندین باسمهچیلیک صفتی ایله دایما یوزیمیزگه سورولگان سیاسي بیر تمغه بۉلدی. بو داغنی بیر مرّه صلیب دشمننی یوزیغه سورتولسه، شوندهگینه دشمننی مخفي و آشکار تشکیلاتلری زبون و مغلوب بۉلهدور.
اولوغ تورکستان افرادیدین هر بیر فرد نینگ ذمّهسیغه توشگان وظیفهسیدورکی، یاشلرنی قلبلریغه اوشبو مفکورهنی اېکسون، سوغعارسون، کۉکهرتسون. چونکه اۉشهل قهرمان اجداد نینگ اولادیدور.
کلمهتو شوکر
بیسمیللههیر راهمنیر راهيم
اۉتگان تاریخدهگی حکمدارلیغیمیزنی ایزان حیله یقین تاریخیمیزده بۉلغآن انقلابي حادثهلرنی، مختاریت دورینی، في سبیلیللهه جهادیمیزنی جانلندیریب، تورکستانلیکلرغه روسلر نینگ و ختایلر نینگ قیلغآن دهشتلیک سیاستینی، کمونیستلرنی جهورو ظلملرینی آچیقلب بیر تاریخ یازیلیشینی پېش قیلوب و بو اثرنی حاضرلش وظیفهسینی بو عاجزلریغه تهفویز اېتکان ادیبلریمیزگه و ینه اۉشهنداق بیر خاطرهگه رغبتلرینی بیلدیریب کمینهگه علمي-تاریخي روایتلریله یاردمده بۉلغآن یورتداشلریمیزگه خاصّهتهن، استاذلرگه تشبثکارلریم و منّتدارلیغیمنی واجب دېب بیلهمن.
یا رب، توفیق فقط سېندندور. یا رب، اۉزونگ آسان قیلغیل.
ایننهکه اله کوللی شَیعاین قادر.
مقصدیم: دینگه، وطنگه، وطن خلقیغه بیر خدمت.
مهعخزیم: مۉعتهبر اسلامي کتابلر.
رهبریم: آلتمیش ییللیک تعلیم و تجربهلریمدور.
اجزو نقصانیم سببلی واقعع بۉلغآن خطالرنی تشېه قیلیشلری اربابی کمالدین مطلوبدیر.
توفیقنی ایسترسه خدا راهبر ایلر.
اللهه یۉلیده اۉلدیریلغآن کیشیلرنی اۉلوک دېمنگیزلر. الر تیریکدورلر، اما سیزلر شعور اېتمهیدورسیزلر. (آیت)
بیسمیللههیر راهمنیر راهيم
جهان تاریخی بۉیونچه یېر یوزیده تورلیک تورلیک انقلابلر یوزهگه چیقدی. جملهدن اسلام انقلابی یېتّینچی میلادي عصرده ظهور اېتدی. اما تاریخده وجودگه کېلگان انقلابلردن هېچ بیریسی اسلام انقلابی کبی هم حسنی قبول ایله، هم سرعت ایله دنیاگه یاییلمهدی. بو فکري، دیني، اجتماعي و حقوقي اۉلن مدهش انقلاب نظاملری حرمت ایله قبول اېدیلدی، سرعتله اینتیشار اېتدی. اونینگ مثلی دنیا تاریخینده کۉرولمهغآندیر. شونداقکی، آز کونده راسولوللاهگه بۉلغآن فداکارلیغلر، قربانلر، شهیدلرنی غیرتلری سایهسیده مهدینهی منورهده اسلام دولتی قورولدی. آز مدت ایچینده اسلام دینی عربیستانده یاییلدی. عربیستاندن آسیا، افریقه قطعهلریگه تهسیرینی حقیله اجرا اېتدی. همان آوروپاگه هم نفوذ اېتدی. دَمینی اندهلوسده آلدی.
اسلامنی اهکامی، امرلری همه جایده تطبیق قیله باشلندی. اسلاميهت فقط وهدانيهتنی مدافعه اېتمهدی. بو دین انسان اۉغلیغه انسانیتنی قدرینی-ده اۉرگهتدی. فردلرگه حق و حریتنی تنیتدی. بشرنی سلامتی اوچون موجتهمهعده سویگوتستهندنی ؟؟؟ واجب قیلدی. ترقي اوچون چالیشمهقنی فرض قیلدی. اسلامنی بو جازیب اصوللرینی رد قیلیب، مسلمانلرنی بو دین (حق یۉل)دین قَیتریش اوچون دشمنلر هر قنچه اوریندیلرسه-ده آلدینی تۉسالمهدیلر. عکسینچه، اندهلوس دارولفونونلریده آوروپالیلر و طلبهلری اۉز تیللرینی یۉقاتیب فقط عربچه تحصیل ایله ایکتیفالنیش اۉزرهنده قالدیلر. بو اېسه اسلامنی عنایتی و شرافتیدورکی، کافرلر بېیختيار لبیککه اې اسلام، لبیککه یا اسلام، دېب فهوج-فهوج اسلام دینیگه کیرا باشلهدیلر.
چیراغاینیکی، حق یاندیردی، قۉیدی،
انی کیم پوپ دېدی، سهقالی کویدی.
خلاصه: مسلمانلر قیسقه بیر زمانده زمانهسی نینگ مدني دنیاسینی فتح اېتدیلر، آق دېنگیزنی مسلمانلر اوچون بیر کۉل حالیغه کېلتیردیلر. نیمه ایله قیلدیلر؟ جهاد ایله، اېعلای کلمهتیللهه قصدیله قیلدیلر.
*
پیغمبریمیز الهیهیس-سلام ییگیرمه اوچ ییللیک سعادتلیک زمانی، تۉرت خولهفای راشیدین دوری، شامده اومهوي حکمدارلری، بهغدادده ابباسي خلیفهلری، مسرده شیعاِی خلیفهلری، فاتیميلر حکومتی، اندهلوسده قورولغآن اسلام دولتی و سایر (باشقه) دبدبهلریدن غاَیری مسلِم اۉلکهلری زلزلهگه توشدیلر. مسلمانلر مأمور بۉلغآن الهي قانونلری، جازیب اخلاقلری کافرلرنی شاشیرتیب قۉیدی. آز مدتده اسلامنی شهرتی بوتون دنیاگه یاییلدی. اسلام ایمپرهتۉرلیغی تاریخ نینگ سیلینمس صحیفهلریگه نقش قیلیندی.
وقتاکی، عربلر ذوقو صفاگه بېریلیب کېتدیلر. بو فرصتدن فایدهلنیب شیعه حادثهلری اسلامي موهسسهلرگه حکم اېته باشلهدی. زمان بو حالده اېکان خلافهت مقامی نینگ مدافعه و محافظهت قیلیش وظیفهسینی سَلچوق تورکلری ذمّهلریغه آلدیلر. بولرنی آرقهسیدین اوسمانلیلر چیقیب، خلافهت دورینی اوسمانلی تورکلر تعقیب اېتدیلر. بو آرهده تېموريلرنی دغدغهلری مۉغوللرنی ایمپېرهتۉرلیغی مسلمانلرنی دنیا چاییندهگی ظفر اوستیغه بۉلغآن ظفرلری سایهسیده دیگر طرفدین اسلامنی جازیب حکملری قارشیسینده کَلیسهلر هم دنیادهگی حاکمیتیدین اجراويلر هم مذهب بیرلیگینی غعیب اېتدیلر. اسلام کافرلرنی اېسکی کولتوریرینی اېگهللهدی. هر طرفگه حاکم بۉلدی. بیر طرفدن علم، فکر حرکتلری باشلندی، خلقنی علم تحصیلیگه ترغیب اېتدی. قدیمي دینلردن زیادهراق علم و عقل ایله تهفاهوم قابلیبینی اثبات اېتدی. فیلسوفلر، متفکرلر یېتیشدیردی. ینگی، ینگی کشفلرگه امکانیت بېردی، تورلی اختراعلر ایجاد قیلدی.
قابلهلیسلام دنیانی سیاسي رفتارینی تیزگینلب آلغآن کافرلر مسلمانلرنی بو دهشتیدن اندیشهگه توشدیلر. شونداقکی، آلتون اۉرده قهرمانلریدن خۉجیخاننی اۉغلی باتوخان انی یاردمچیسی ثبوتایخان ایله شرقي آوروپانی اشغال اېتوب، دیگر طرفدین آوروپانی اۉرتهسیغهچه باسیب بارغآن اوسمانلیلر طرفیندین فتح قیلینغآن مهملهکتلرده بیرلشمهک اوزره اېکان. آوروپانی ینه بیر باشیدههندهلوس مسلمانلر حکومتی اثبات وجود اېتیب، اوچ طرفدین اۉرالوب قالغآن کافرلرنی کۉروشلریچه آوروپانی قلبگاهیده قوّتلیک اوچ بویوک اسلام دولتلرینی بیر-بیرلریله سلاملشیب، قوچاغلسهیب هم آغوش بۉلوشلریدهگی کافرلرنی ضرریغه توغولهدورغآن اوچ طرفدین سانچیلهدورغآن نیزه تهلکهسین ادراک اېتوب، فرصت پایلر اېردیلر.
وقتیکی، بیز مسلمانلر بیر-بیریمیز ایله یاقهلشدوک، خانه جنگلی حالگه توشدوک، مثبت علملر بیلن علاقهدار بۉلمهدوک. فقط باشقه علملر بیلنگینه مشغول بۉلوب، شولر بیلن ایکتیفا قیلدیک. بیزنی بو حالده کۉرغآن قرشیمیزدهگی دشمنلر اېسه باشده پپه اۉلهراق غرب امپراطورلیقلری حرکتگه باشلهدیلر. مسلمانلرنی هم داخلدن، هم خارجدن اوروشگه حیلهلر توزدیلر. عربنی عجمگه، شیعهنی سنّیگه، تېمورينی بایهزیدگه، تا‘ختهمیشگه، صفهويلرنی اوسمانلیلرگه، حاصلی کلام شولکی، نوبت ایله بیرینی دیگریغه سالوب، فتنه اۉتینی توتاشدیردیلر. کافرلر مسلمانلر نینگ شاراه ترقيده کېتیب باریشینی کۉرالمهدیلر، آلدینی آلیشغه کیریشدیلر. نهایت دنیا بۉیینچه موجود کافرلر اتفاق بۉلدیلر، تشکیلات قوردیلر، جمعیتلریگه یههودلرنی هم قۉشدیلر، یههود-نهسارا دشمنلیغاینی اۉرتهلریدن کۉتردیلر، اسلام دولتینی ضرریغه حرکت قیلیش اوچون قرار قیلدیلر.
کافرلرنی همهسی بیرلشیب، مسلمانلرنی الهیهیغه صلیب هربینی چیقردیلر. تۉرت طرفدین مسلمانلرگه هجوم باشلندی. اما اللّه تعالینی نصرتی ایله مسلمانلر دایما غالب کېلدیلر. صلیبنی مقابلیغه چیقغآن «هلال» هربی اوزون مدت دوام اېتدی. ؟؟؟ او زماندهگی مسلمانلرنی غیرتلریله فداکارلیغلریله کافرلرنی بۉینی اۉرهلدی، قۉلیغه قاره رۉمال ایله عصا توتدی. اسلام نوری ایله بوتون دنیا روشن بۉلدی.
تاریخدن کېین کافرلر تینچ تورمهدیلر. ایمپېریهلیزم ینگی-ینگی اۉیینلر چیکردی. موستشریقلر، مسیانېرلر یېتیشدیردیلر. مسلمانلرنی ایچیغه رنگارهنگ مسیانېرلر کیرگوزدیلر. دۉختورلری مسیانېر، مهندسلر مسیانېر، معلملر مسیانېر، پرافېسارلر مسیانېر، حاکملر مسیانېر. خلاصه قیلسه، وظیفه و قَیسی ادارهده مأمور بۉلغآن بیر کافر (غاَیری مسلِم) محقق بیر مسیانېردور. [4]
موستشریقلر اېسه اوشبو مسیانېرلیکدن درجه بدرهجه یېتیشهدورلر. بولر علمي خدمتلری ایله ممتاز موقعلرنی اشغال قیلهدور. قرآن کریم آیتلرینی تههریف قیلیش، ترجمهلرده خطا قیلیش، تهفسیرو حدیثلرنی موغآلهته قیلیش، اسلام حقوقلریغه تیل اوزهتیش و شونگه اۉخشهش قلعهنی ایچیدن بوزهدورغآن وظیفهلر بیلن مشغولدورلر. الرنی اۉینهغآن اۉیونلرینی اۉز فصلیده بیان قیلینادیر انشاالله.
نهسارالر ایمپېریهلیزم قوّتیگه سویهنیب، پپه باشده اۉلهراق دنیا پپهسلرینی تۉپلب، اتفاق ایله یېر یوزیدهگی همه کافرلرگه اېعلامنامه ترقهتدیلر. مضمونی: اې خریستيانلر! اې نهسارا ملتی!
آگاه بۉلونگلر، اسلام اسمیده ینگیدن بیر انقلاب دنیاگه توغولدی. بو انقلاب سرعت ایله افریقا و آسیاگه یاییلدی. حتا آوروپاگه قدَر کېلیب یېرلشدی. اسلام دینیگه منسوب بۉلغآن مسلمانلر بیزنی حاکمیتیمیزنی محو اېتدی، پریشان قیلدی. بیلینگلرکی، مسلمانلر حضرت اېساگه دشمندورلر، مسیهي دینیگه مخالفدورلر. مسلمانلرنی پیغمبری حضرت محمد الهیهیس-سلامنی مقام و مرتبهسینی بیزنی حضرت اېسانی مرتبهسیدن یوقاری دېب تانيدورلر. حضرت اېسانی تههقیر اېتهدورلر. درجهسینی تهسغیر اېتادورلر. شول سببلی بیز نهسارا دولتلری، نهسارا دین آدملری تۉپلندیک. حضرت اېسانی طرفینی توتیب مسیهي دینی نینگ حمایه قیلیب اصولمانلر بیلن هرب قیلیشگه قرار بېردوک. بو محاربه اهلی صلیب محاربهسیدور.
اې خریستيانلر! یهسوع مسیهگه بۉلغآن اې نهسارا ملتی! بیلینگلر، آگاه بۉلونگلر، هر کیم بو هربگه اشتراک اېتسه، حضرت اېسا اندین راضی بۉلهدور. هر قندهی گناهی بۉلسه، عفو قیلهدور، آنهدن توغقاندېک پاکیزه بۉلادور. اېسا رضاسی اوچون، اېسا اوچون فدایی بۉلسه، میدانگه چیقسون، مسلمانلر بیلن جنگ قیلسون، مسلمانلردین آلینغآن اۉلجهلر، غنیمتلر بۉلسه، آلغآن آلغآننیکی، دېب پروپاغآندلرینی توگهتدیلر. بو تشویقات ترغیباتنی اېشیتگان کافرلر هیجانگه کېلدی. اېرکک خاتون قۉزغآلدی. کتّه کیچیک هربگه حاضرلندی. بونداق خوشخبرنی مژدهنی اېشیتگان قاتللر، فاجیرلر، فاسقلر، اۉغریلر، قماربازلر، حبسخانهده یاتگن خهبیسلر، آدمخۉرلر، بدمهاشلر برچهسی برچهسی آسانگینه گناهلریدن بریی (پاکیزه) بۉلیش اوچون عسکرلیکگه یازیلیب، سابقهلرینی و اوّلگی افلاس تاریخلرینی پردهپۉش قیلدیلر.
نهایت اوروش باشلندی. بیر طرف صلیب (کافرلر) بیعراغایله، ینه بیر طرف مسلمانلر (هلال) بیعراغایله هربگه کیریشدیلر. محاربه قیزیدی. هرب اوزاق دوام اېتدی. نتیجهده کافرلر 460 هيري ییلده فهجیع بیر مشکهلده (شکلده) قوددوسنی آلدیلر. تالان-تاراج، قتلی آم اوچ کېچه-کوندوز دوام اېتدی. شول درجهدهکی، مسجدلرنی شمععیدانلری، قندیللرینی طلب، بۉلهب آلدیلر. اهلی صلیب مسلمانلر نینگ اېرکک-خاتون، اۉغیل-قیز، یاش-قری دېمسدن، همهسینی یهکسر اۉلدیردیلر. حسابی یوز مینگدن آشدی. اسیرلر بېحساب آلیندی. مسجدلر، مهعبدلر ویران. حتا یههودلرنی هاورا (عبادتخانهلری یاقیلدی). تاریخ نینگ شدّتلیک کونلریدن بیری ووقوعگه کېلدی.
بو فاجېه نینگ انتقامینی آلیش اوچون مسلمانلردن تورکلر قَسم ایچدیلر. بار کوچ-قوتلری، غیرت و هِمتلری سایهسیده آز مدت ایچیندههرب حاضرلیکلرینی تماملب، سَلچوق تورکلری باشده اۉلهراق، صلاحیددین اییوبي کبی تاریخده مشهور[5] موجاهیدلر میدانده اۉزینی کۉرسهتدی. او زمان نینگ مسلمانلرینی غیرت و بسالهتلری ایله کافرلرنی اوروب اۉلدیریب، سوروب اۉلدیریب، ال-موقالبه بیلمیسل قیلیب، اللّه تعالینی اونی و عنایتی ایله قوددوس شههرینی قَیته باشدن مسلمانلر اشغال اېتدیلر. تاریخ هجري نینگ 583چی ییلی 27 رجب کونی قیزیل آی بیعراغی، اسلام بیعراغی، تورک بیعراغی قوددوس شههریده، قلعه اوستیده ایهتیزاز اېتدی (هیلپیرهدی). بوندن سۉنگره امپراطورلیکلیزمنی سیلاه قوّتلریغه، داهيلرینی سیاسي اۉیونلریغه سویانگان پپه و دنیا موستشریقلرینی، مسیانېرلرینی کېچهلب، کوندوزلب مسلمانلر الهیهینده قیلغآن فتنه، فساد اۉیونلرینی یازیب، مسلمانلرنی بولرنی دهسیسهلریدین آگاه قیلیش کبی بونداق مقّدس و آغیر وظیفهلر ایله مشغول بۉلیشنی اۉز اهلیغه تافشیرهمیز. بیز بۉلسهک، اۉزیمیز کۉرگان، بیلگان، جهورو ستملرینی، اچچیغاینی تهتیگان.
اوّلهن، آق اۉروس دېدیگیمیز چار روسلرنی، سۉنگره انی حقیقي وارثی اۉلن قیزیل روس، قیزیل امپراطورلیکلیزمنی استبدادیدن، تاریخده مثلی کۉرولمهغآن رحمسیزلیک قیلغآن ظلمیندن و ینه روس موستشریقلرینی رۉللریدن، وطنیمیز تورکستانیمیزنی فلاکت چوقوریغه سورهگان، اسارتگه گرفتار قیلغآن روس مسیانېرلریدن، روس مزالیمیدن بحث اېتهمیز، بو حقدهگینه قلم تېبرهتهمیز.
ثانیهن، تورکستاننی مشرق طرفیدن تورکستانلیکلرنی کۉکسیغه نیزهسینی، بهغریغه خنجرینی سنچیب، ظلم و تههدديده بۉلغآن سریغ چین قارشیسیده بیلموقالبه عصرلرچه قتلو قیتال اېتوب، هرب میدانیده ثبات کۉرسهتیب، وطننی مدافعه قیلغآن، گاه غالب، غآه مغلوب بۉلغآن قهرمان پهلوان ییگیتلریمیزنی، باتیر-شاتیر بابالریمیزنی، قاره خطالر ایله نیزهلشیب، پیچاقلشیب بیر جانگه بیر جان بۉلوب قیلغآن اوروشلرینی، مدافعهلرینی ملتگه، امتگه، ینگی نسللرگه بیان قیلهمیز. اونینگ تشاییینده سریغ چینّینگ میراسخۉری قیزیل چینّینگ ظلملرینی، خیانتلرینی، رزالتلریدن آزراق بۉلسهمو یازیب کېلهجک نسللرنی آگاهلشرماقچیمیز. توفیق اللّهدیندور.
موستهید قیل، یۉق اېسه لطفکی، استعدادیم،
سنگه کوچلیکمی وار، اې شاه کرَم مۉعتادیم.
روسلرنی اصلی و نسلی
مسلمانلرنی ترقي دوری باشلنیب، دنیانی اوچ قطعهسیغه حاکمیتی اۉرینلشغآندن کېین یېر یوزی قَیسی قطعهسیده بۉلسه بۉلسون، مسلمانلر ایله کافرلر آراسیده قانلی محاربهلر باشلندی. بو شدّتلیک محاربهلر تا‘ختهمهی دوام اېتدی. مثلاً، آوروپا کافرلری ایله عربلر آرهسیده اندهلوس و اونی اطرافلریده، تورکلر ایله نهسارالر، تورکلرنی ینه بیر طرفیده تورک-ماسکاو آراسیده آره کونده آلتی مرتبه اوروش بۉلهوېردی.
او جملهدن روسلر بیلن تورکستان مسلمانلری آرهسیده آلتون اۉرده ایله ماسکاو آراسیده باشلانغآن هرب خېیلی اوزاق مدت دوام اېتدی. مثالهن، قازان-قریم مسلمانلری، باشقیردلر، نۉغآیلر، قهفقاس مسلمانلری بیر طرف، او بیر طرفده روسلر بۉلوب، محاربه تا‘ختهمهدی. بو حقده مهم واقعهلردن نمونه اۉلهراق یازیشگه باشلش آلدیده انگه مقّدمه اۉلهراق.
اوّلهن، روسلرنی کیم اېکانلیغاینی، قیدهن کېلیب چیقغآنلیغاینی، اصلینی، نسلینی آزدور، کۉبدور یازیب، محترم اوقووچیلرنی آگاهلنتیریش فایدهلیک کۉرولدی.
روسلرنی عربلر، فارسلر، تورکلرگه اۉخشهش قدیمي بیر تاریخی یۉقدور. روسلر یقین زمانده تانلنغآن شِمال منطقهسیده ساووق اقلیمنی تأثیری ایله اپتی-بشرهسی ساووق بیر تیف اۉلرهف یېتوشکان اصلاولردور.
اصلاولر زراعتنی بیلمهیدور. صناعتدن خبری یۉق، فقط بلیقچی، آوچی، قاییقچیدورلر. زراعتنی مۉغوللردن اۉرگندیلر. سیاسي-ایداري حکومت قوروش طرزلرینی آبا اجدادیمیز تورکلردن اۉرگندیلر. روسلرنی یېتّینچی میلادي عصرگچه سیاسي موجوديهتی یۉق اېدی. اوّللری اصلاولرده روس دېگان بیر اسم یۉق اېدی. بو اسم فقط نورمانلرنی اشغالیدن کېین پیدا بۉلغآندور. نورمانلر اجرهتلیک عسکرلرگه «وېرېگ» (وېرېگ) دېر اېردیلر. وېرېگلر شِمالگه یوریب اصلاولرنی اطاعتگه کیلتورغآن نورمانلی گروهلر هم بو وېرېگلر طایفهسیدن اۉلدوغاو حالده الرگه روسی دېر اېردیلر.
بو روس (روس) کلمهسینی اصلی «روسی»دُر. فین لسانیدهگی (رواتسی)دن کېلفاندور. فینلر مهللېر (مهېللېر) کۉل ساحلیندهگی اوسوییچلیلرگه «روسی» (روسی) اۉلهراق کېچکان سوکردن روس (روس) شکلینه سوتولغآندور.
اوّللرده اصلاولر اوسوییچدن کېلغآنلرنی بولر روسلر، دېب روس اسمیله ذکر قیلور اېردیلر. سۉنگرهلری نورمانلر حاکمیتی دوریده بو اسم اوموملشتیریلیب، زمانله اصلاولرنی هم شامیل قیلوب ینه هم کېنگهیمیشدور. بیر مدت نورمانلر و اصلاولر آراسیده اسمده، فعلده فرق بۉلسه هم موروری زمان ایله بو فرقلر اۉرتهدن کۉتریلیب کېتغآندور.[6]
روسلرنی فعللری، خویلری
نورمانلرنی اصطلاح دوریده یشهغآن اصلاولر غایتده ابتدایي تورموشده اېردیلر. گهف و سۉزلری سادّه، یازوولری یۉق، کۉچوب یورهدورغآن بدوي حیاتده یشهر، بوتگه تاپینر بیر حالده اېردیلر. وحشي، قۉپال مِزاجلیک، اخلاق دېگن بیر نرسه یۉق، اگر مهمان کېلسه اۉزیده بیر نرسه یۉق اېسه، قۉشنیلریدن اۉغیرلب آلورلر، بو ههزلری اۉز آرهلریده عیب سنهلمس اېردی.
سَلاولرده عایلهوي رشتهلر نهایتده ضعیف اېدی. چشمه باشیغه سووگه کېلغآن قیزلرنی آلوب قاچار اېردیلر. ینگی توغولگان قیز بالهلرینی اکثریت اۉلدیرور اېردیلر. عایلهوي تورموش آغیرلیغیگه دچار بۉلغآنلر ایچلریدهگی قری خاتونلرنی اۉلدیریر اېردیلر. ذاتاً، سَلاولر ایچینده خاتونلر بیر سیگیر حالینده اېدیلر. عایلهده دواملی حیات یۉق کبی اېدی. عایلهده بخت نیمه، سعادت نیمه، بیلمز اېدیلر. اۉرمانلردهگی اچچیغ-چوچوک، سسسیغ گیاهلرنی، اېشک قولاغیگه اۉخشهش یاووایی گیاهلرنی یېر اېردیلر. اۉلوکلرینی کویدوروب کولینی تۉپلب، مراسم بیلن مناسب جایلرگه قۉیردیلر.[7]
روسلرنی عادتلری و ناموسسیزلیکلری
روس واقعهنویسلریدن «نې
مولف نینگ باشقه مقاله لری
اینگ کوپ اوقیلگن یازوولر
-
اولوغ تورکستان فاجعهسی
شنبه ۲۶ ثور -
قوشیمچه لرنینگ یازوو ده کی تاثیری
پنجشنبه ۱۷ ثور -
برق یېتکزیش شرطنامهسی امضالندیمهم امتیازل
سهشنبه ۸ ثور -
