اۉزبېک ادبي تیلی ترقیاتیده نوایینینگ توتگن اۉرنی
جمعه ۲۲ جوزا
-
-
اۉزبېک ادبیاتی ← حکایه
-
دوشنبه ۱۸ جوزا
بخت قوشی باشیگه قۉنگن مکّار چال
بیر بار اېکن، بیر یۉق اېکن، قدیم۔قدیم زمانلرده سلیمان تاغلریده یشاوچی کۉچمنچی بیر قبیله بار اېکن. آپًاق قار بیلن قاپلنگن تاغلر بو بېچاره قبیلهنینگ رزقینی قییب قۉیگن اېکن. چونکه بو تاغلرده آسمان اۉپر ارچهلردن بۉلک اۉسیملیک اونمس اېکن.
قبیلهنینگ باشیده ایلاندېک عیار، تولکیدېک مکار دنیا کۉرگن بیر چال بار اېکن. او دایم خلقیگه کتابلردن اۉقیگن، روایتلردن اېشیتگن «یشیل وادي» حقیده حکایه قیلیب، اولرگه: قچان بۉلمهسین، مېن سیزلرنی اۉشه ناز و نعمتلرگه بای وادیگه آلیب بارهمن، دېب وعده بېرر اېکن.
نهایت، اۉشه کون هم یېتیب کېلیبدی. بیر کونی چال قبیله آقساقاللرینی ییغیب، اولرگه شوندهی دېبدی:
- عزیز قانداشلریم، گپیمگه قولاق سالینگ. تاغ حیاتی جانینگیزگه تېکمهدی می؟! قچانگچه بو یېرده اۉت۔اۉلن یېب یورهسیزلر؟ تورینگ، کۉچ۔کۉرانینگیزنی ییغینگ، مېن سیزلرنی اۉشه ناز و نعمتلرگه بای یورتگه آلیب بارهمن.
بوتون قبیله ایکّیلنمسدن بار۔یۉقلرینی تویهلرگه آرتیب، قۉی۔اېچکیلرینی آلدلریگه سالیب، سلیمان تاغلری بیلن وداعلشیب، یشیل وادیگه قرهب یۉلگه چیقیبدیلر. یۉل یوریبدیلر، یۉل یوریبدیلر، یۉل یورسهلر۔ده مۉل یوریبدیلر. تاغ و تاشلرنی آشیب، چۉل و بیابانلرنی باسیب، قیرق کون دېگنده «یشیل وادي»گه یېتیب کېلیبدیلر. مهمانسېورلیک قان۔قانلریگه سینگیب، «مهمان آتهنگدېک اولوغ» دېگن مقالنی اۉزلریگه شعار قیلیب آلگن «یشیل وادیلیکلر» ینگی مهمانلرنی اعزاز۔اکرام بیلن کوتیب آلیب، اویلرینینگ تۉریدن جای بېریبدیلر.
یشیل وادیلیکلر کۉزی تۉق، قۉلی آچیق، کۉنگیلی بۉش خلق اېکن. اولر پادشاهلرینی بخت قوشی آرقهلی سهیلر اېکنلر و سیلهگن پادشاهلرینی، خواه عادل بۉلسین، خواه ظالم؛ خواه فاضل بۉلسین، خواه جاهل؛ خواه کر بۉلسین، خواه کۉر؛ خواه کل بۉلسین، خواه شل؛ خواه پېس بۉلسین، خواه مخاو «ظلالله» دېب، امرینی واجب بیلیب، بۉیین اېگیب یشر اېکنلر. چونکه غربدهگی دېموکراسی حلی آنهسینینگ قارنیده یۉق بیر زمانلرده، یشیل وادیلیکلرنینگ، کۉککه بورگوت اوچیریب، باشیگه قۉنگن آدمنی اۉزلریگه پادشاه قیلیب تعیینلش عادتلری بار اېکن.
قرهنک که، شو آرهده «یشیل وادي» یورتینینگ پادشاهی عالمدن اۉتیب قالیبدی. اوچ کونلیک ماتمدن کېین یشیل وادیلیکلر پادشاه سیلش اوچون شهر میدانیده ییغیلیشیبدیلر. ییغیلیشگن خلق خاص بیر مراسم آرقهلی کۉککه بورگوت اوچیریبدی. بورگوت یوکسکلرگه کۉتریلیب، یشیل وادي آسمانینی اوچ۔تۉرت ایلهنیب، کېلیب سلیمان تاغیدن کېلگن مهمان باشیگه قۉنیبدی. یشیل وادیلیکلر اېسه ینگی پادشاهلرینی باشلریگه کۉتریب، کېلتیریب تختگه اۉتیرغیزیبدیلر.
مملکتنینگ برچه صلاحیتنی اۉز قۉلیگه آلگن شاه، دولت اراکینینی هم اۉز قبیلهسیدن تنلبدی. بو بیلن یشیل وادیلیکلر اویلرینینگ تۉرینی بیر عمرگه قۉلدن چیقریب قۉییبدیلر. همه نرسهنی تقدیرگه یۉیووچی یشیل وادیلیکلر ینگی پادشاهلرینی «ظلالله» دېب، آیاغی ایزینینگ توپراغینی تۉتیا قیلیب، کۉزلریگه سورتیب یشب یوریبدیلر.
بیراق مکار چال «یشیل وادي» خلقینینگ ایشانچینی آقلهمهی، اۉز قبیلهسینی مېزبان خلقدن اوستون قۉیه باشلبدی و بو یورتنی اۉز قبیلهسی اوچون خدا موسی پیغمبر آرقهلی اسرائیل خلقیگه وعده قیلگن یورتگه ایلنتیریشگه بېل باغلبدی.
«یشیل وادي» خلقی اېسه بوتون بو بۉلیب۔بیتگنلرنی تقدیرگه تیرکب، شاد و خرم یشب یوریبدی. آیلر، ییللر شو یۉسینده اۉته بېریبدی. بیر کونی پادشاه وزیرینی آلدیگه چقیریب، اونگه «یشیل وادي» خلقینینگ احوال۔اطوارینی اۉرگنیب آلیش وظیفهسینی بېریبدی. وزیر بو وظیفهنی اۉزینینگ مخصوص خفیهلریگه تاپشیریبدی. بو خصوصده اۉزینی ملا قیلگندن کېین پادشاه حضوریگه کیریب:
- شاهیم، یشیل وادي خلقی سیز تعیینلهگن اۉشه تۉرت بولاقدن سوو ایچیب، حقّینگیزگه دعالر قیلیب، شاد۔خرم یشب یوریبدی، - دېب خبر بېریبدی.
پادشاه «یشیل وادي» خلقینینگ شاد۔خرم یشب یورگنینی قیزغنیب:
- یۉق، بو مېن اوچون خوشخبر اېمس، وزیر جنابلری! بو شاد۔خرم یششلرنینگ آخری یامان بۉلهدی - خلق قۉزغهلهدی، باشیمیزگه بلا بۉلهدی. بونی توشونینگ، جناب وزیر! سیز بو خلققه باسیم اۉتکزینگ، باسیم. بارینگ، بولاقلردن بیرینی کۉمیب تشلنگ، - دېب فرمان بېریبدی.
آرهدن بیر نېچه آی اۉتگندن کېین، پادشاه ینه وزیرینی آلدیگه چقیریب، اوندن «یشیل وادی» خلقینینگ نیمهلر قیلیب یورگنینی سۉرهبدی.
وزیر:
- شاهیم، «یشیل وادي» خلقی قالگن اوچ بولاقدن سوو ایچیب، حقینگیزگه دعالر قیلیب، شاد۔خرم یشب یوریبدی، - دېب جواب بېریبدی.
پادشاه «یشیل وادي» خلقینینگ شادلیگینی تارتیب آلالمهگنیدن غضبلنیب:
- بارینگ، بولاقلردن ینه بیرینی کۉمیب تشلنگ، - دېب بویوریبدی.
وزیر پادشاهنینگ فرمانینی بجا کېلتیریش اوچون تعظیم بیلن سرایدن چیقیبدی. باریب ایکّینچی بولاقنی هم کۉمدیریب تشلبدی.
بیر نېچه کوندن کېین پادشاه اوچینچی مرتبه وزیرینی آلدیگه چقیریب، اوندن «یشیل وادي» خلقینینگ احوالینی سۉرهبدی. پادشاه وزیریدن: «یشیل وادی خلقی قالگن ایکّی بولاقدن سوو ایچیب، حقّینگیزگه دعالر قیلیب، شاد۔خرم یشب یوریبدی»، دېگن جوابنی اېشیتیب، تغین غضبی قهینبدی و وزیریگه یوزلنیب:
- یېتر، بو قندهی مصیبت، بو قندهی خلق؟! بارینگ، اوچینچی بولاقنی هم کۉمیب تشلنگ، - دېب بقیریبدی.
وزیر باریب اوچینچی بولاقنی هم کۉمدیریبدی.
بیر نېچه کوندن کېین پادشاه ینه وزیرینی حضوریگه چقیریب، اوندن «یشیل وادي» خلقینینگ نیمهلر قیلیب یورگنینی سۉرهبدی.
- شاهیم، خلق قالگن آخرگی بولاقدن سوو ایچیب، حقّینگیزگه دعالر قیلیب، شاد۔خرم یشب یوریبدی، - دېب جواب بېریبدی.
بو خلقنینگ منگلهییگه قول بۉلیب یشش یازیلگنی پادشاهنینگ کیفیگه کیف قۉشیبدی و استهزا بیلن یاقیمسیز قهقهلب وزیریگه:
- بارینگ، لوطّیلر یاللنگ، بولاققه سووگه کېلگن هر بیر یشیل وادیلیک اوّل لوطّینینگ قۉلیدن اۉتسین، کېین سووینی آلیب کېتسین، - دېب فرمان چیقریبدی.
آرهدن بیر نېچه کون اۉتیب، پادشاه ینه وزیرینی آلدیگه چقیریب، اوندن یشیل وادي خلقینینگ احوالینی سۉرهبدی.
وزیر:
- شاهیم، خلق فرمانینگیزگه بۉیین اېگیب، حقّینگیزگه دعالر قیلیب، شاد و خرم یشب یوریبدی، - دېب جواب بېریبدی.
پادشاه: «یا توبه، دنیاده کۉرمهگن یورتیم قالمهدی، لېکن بوندهیین خلقنی هیچ بیر یېرده کۉرمهدیم»، دېبدی اۉزی اۉزیگه. کېین وزیریگه قرهب:
- بارینگ، اېرتهگه «یشیل وادي» خلقینی ارککه تۉپلنگ، - دېبدی.
اېرتهگه یشیل وداي خلقی پادشاهنینگ فرمانیگه بناءً سلطنت ارگیگه تۉپلنیبدی. پادشاه خلق آلدیگه چیقیب، اَورهی باشلبدی:
- عزیز یورتداشلریم، خوش کېلیبسیزلر! سیزلرنی بو یېرگه چقیریشدن مقصدیم، احوالینگیزنی یقیندن اۉرگنیش دیر. بیز یورتینگیزگه مهمان بۉلیب کېلدیک، سیزلر بیزگه قلبینگیزنینگ قۉرینی، اویینگیزنینگ تۉرینی بېردینگیزلر و مېنی بو گۉزل یورتگه پادشاه قیلب سیلهدینگیزلر. بو یخشیلیکلرینگیز اجرسیز قالمهیدی، البتّه. مېن سیزلرنینگ پادشاهلرینگیز اېمس، خذمتکارلرینگیزمن. شونداغ اېکن، هر خواهشینگیز بۉلسه، بجا کېلتیریشگه تیارمن، - دېبدی یالغان گپیریب.
یشیل ودادیلیکلر قۉللری کۉکیسلریده، کۉزلریده ممنونلیک اوچقونلری بلقیب، تعظیم قیلیب توره بېریبدیلر.
پادشاه اۉزیچه: خیریت اې، - دېبدی مییغیده کۉریمسیز ایرجهییب. - عجایب خلق اېکن بو یشیل وادی خلقی! بو یورت ان شاءالله بیز اوچون اۉشه «وعده قیلینگن یورت» بۉلهدی.
شو آرهده یشیل وادیلیکلردن بیری قۉلی کۉکسیده، اېگیک باش بیلن آلدینگه چیقیب:
- شاهیم، مبارک حضورینگیزگه بیر عرضیمیز بار، - دېبدی.
شیرین خیاللرگه شۉنغیگن شاه، اوستیدن ساووق سوو قویگندېک، سېسکنیب کېتیبدی. تیرجهیگن لبلرینی غضب بیلن گپگه جفتلب:
- اَیت، نیمه عرضینگ بار؟ - دېب سۉرهبدی حیران بۉلیب.
- عرضیمیز شو که، عالم پناه، اگر ممکن بۉلسه، لوطّیلرنینگ سانینی کۉپهیتیرسنگیز، چونکه وقتیمیز کۉپراق نوبت کوتیشگه کېتیهپتی، - دېبدی مطیعلیک بیلن.
شوندن کېینگینه، پادشاه اېرکین نفس آلیب، یوزیگه قان یوگوره باشلبدی. قیسقه سکوتدن کېین، فکرینی بیر آرهگه ییغیب:
- ان شاءالله بو مشکلینگیز هم یقین کونلرده حل بۉلهدی، - دېبدی شاه بو خلقنینگ مطیعلیگیدن ممنون بۉلیب.
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
نوایینینگ یازیلمهی قالگن اثری
سهشنبه ۲۶ جوزا -
عبدالله قهار جسارتی
جمعه ۲۹ جوزا