استاد عبدالحمید آگه نینگ اۉچمس خاطره سی و اونینگ شعـرلــری حقـــــیده ایکّی آغیزسۉز

          خانچهارباغ باشلنغیچ مکتبی نینگ بیرینچی صنفیگه ایلک بار اۉقووچی بۉلیب کیرگندیم. حاضرگی زمان اولوسوالیککه اَیلنگن خانچهارباغ علاقه دارلیگی نینگ خیلمه- خیل قیشلاقلریدن اۉشه ییلی مکتبگه آلینگن بیز آلتی، ییتی یا سکّیز یاشده گی اۉغیل باله لر، مکتب باشلنگن کونلری نینگ بیریده اېرته لب قونغیراق چالینگندن سۉنگ، بیرینچی صنفده ییغیلیب، یغاچدن یۉنیلگن اوزین، اوچ کیشیلیک چوکیلرده اۉلتیرگن اېدیک. یاشی تخمیناً اوتیّزلردن یوقاری، قاره دریشی کېیگن، اۉرته بۉیلی، یوزی بوغدای رنگ، قۉلیگه کتاب آلگن، کورتی سی نینگ کۉکس اوستیده گی یوقاری چۉنتگیگه قاره بۉیاقلی «تورپن» قلم قیستیرگن بیرکیشی کیریب کېلدی. اوکیشی صنفگه کیریشی بیله ناق، بیز برچه باله لر، آداب وحُرمت یوزه سیدن اۉرنیمیزدن توردیک. او کېلیب، صنف نینگ ایلگریسیده، قاره تخته گه یقین اۉزی اوچون قۉییلگن میز آرقه سیده گی بیرکیشیلیک تیه نچاقلی چوکیده اۉلتیردی، بیزلرگه هم اۉلتیریشنی بویوردی. باله لرهم اۉز اۉرینلریده اۉلتیردیلر. اوکیشی بیرینچی معلم- اۉقیتووچیمیز اېدی. اسم و تخلُّصلرینی کېیینچه لیک اېشیتیب آلدیک- عبدالحمید آگه اېکن.

          معلّمیمیز بیرینچی کوندناق بیزگه یاقدی. او مهربان، ایچکویار و شیرین سۉزلی کیشی اېدی. اۉشه زمانده مکتب درسلیکلری نینگ همه سی پشتو تیلیده بۉلیشیگه قره مه ی، او درسلرنی تخته یوزیگه چیرایلی یازیب یخشی اۉرگتردی. او نینگ خطّی باشقه اۉقیتووچیلر خطلریگه قره گنده جوده چیرایلی بۉلیب، پشتوتیلیده گی سۉز و جمله لرنی نسخ خطّی بیلن یخشی یازردی. بعض بیراۉقووچیلر کتابلری نینگ ییرتیلگن یپراقلری اۉرنیگه اۉشه درسلرنی اۉزگۉزل خطّی بیلن یازیب یاپیشتیریب بېرردی.

          رحمتلی اُستاد عبدالحمید آگه حقّیده مکتب نینگ بیرینچی صنفیدن قالگن خاطره لریم انه شولردن عبارت.

          بیرییلدن سۉنگ بیز مکتب نینگ بیرینچی صنفینی بیتیریب ایکّینچی صنفگه کېچدیک، لېکن او اۉقیتووچینی مکتبمیزده باشقه اوچره تمه دیک. کوپ وقتلرگه قدر اونینگ یۉقلیگی سېزیلردی و اونی ساغینردیک، لېکن او مکتبیمیزدن تبدیل بۉلیب کېتگن اېدی.

          خانچهارباغ باشلنغیچ مکتبینی بیتیریب اندخوی ابومسلم لیسه سی نینگ یېتّینچی صنفیگه اۉقیشگه کیرگنیمده بیرینچی بار اُستاد آگه نینگ شاعرلیگیدن آگاه بۉلدیم. اونینگ قیسقه شرح حالی بیلن فارس تیلیده گی بیرشعرینی مولانا خال محمّد خسته نینگ «معاصرین سخنور» ناملی تذکره کتابیده اۉقیدیم. او کتابنی اۉشه زمان اندخوی اولوسواللیگی بلدیه اداره سی کتابخانه سیده کتابدارلیک وظیفه سینی بَجَرووچی، بوگونگی استاد محمدامین متین اندخویی نینگ آلدیدن اۉقیشگه آلگن اېدیم. استاد آگه گه قیزیقش و ارادتیم آلدینگیدن هم آرتدی. کېیینچه لیک، کابل و مزار شریفده بۉلگن ییللریم اونینگ اۉزبېک و فارس تیللریده یازیلگن شعرلری جریده و نشریه لر آرقه لی مېنگه یېتیب کېلردی. اولرنی اۉقیب خُرسند بۉلردیم. استاد آگه هم اوچره شگن پَیتلریمیز ده مېنینگ ارزیمس ادبي- فرهنگي ایشلریمنی حددن آرتیق بهالب، شو بیلن مېنی کۉپدن-کوپ تشویق قیلردی. او هربار اندخویدن مزارشریفگه کېلسه، اۉزی نینگ مزارشریفده یشاوچی اینیلری -صوفی عبّدالرحیم و معلّم صاحب محمّد رضاخان- بیلن بیرگه مېندن خبرآلگنی یۉقلب کېلردی؛ هر بار کېلگنیده باله لر اوچون کلچه و شیرینلیکلر هم کېلتیرردی. شونده ی قیلیب، رحمتلی استاد نینگ  مېنگه نسبتاً لطف  و مرحمتی بغایتده کۉپ اېدی.

          استاد عبدالحمید آگه عُمری نینگ سۉنگگی  ایکّی دهه سینی اندخوی اولوسواللیگی نینگ مرکزیده گی مکتبلرده اۉقیتووچیلیک قیلیب کېچیردی. او معلّملیک بیلن بیر زمانده، اۉز ادبي ـ ایجادي فعّالیتینی هم دوام اېتتیردی، اۉزبېک وفارس تیللریده گۉزل شعرلر یازیش بیلن شغللندی؛ بعض بیراثرلر، اینیقسه، اُستاد محمدامین متین قلمیگه عاید شعرلر و تحقیقي اثرلرنینگ اَیریملریدن اۉز چیرایلی خطّی بیلن نسخه لرکۉچیردی.

          استاد آگه اندخویده کۉپینچه تنیقلی شاعر و ادیبلر،  جمله دن استاد محمدامین متین و مولانا محمداسحاق انور بیلن صحبتداش اېدی. اولر هردایم شعر و ادبیات و ادبي ایجاد حقیده فکر آلماشتیرر و یازگن اثرلرینی بیرـ بیرلری نظریدن اۉتکه زیب تورر اېدیلر، بعضاً بیرار مسأله حقّیده مېنی هم اوزاق یا یقیندن اۉز فکرلری بیلن اۉرتاق قیلر اېدیلر. اولر اندخوی نینگ فاضل شخصلریدن صوفی جان آغا نامی بیلن شهرت قازانگن مرحوم صوفي محمّدرحیم قاضیزاده صحبتلریگه تېزـ تېزباریب تورردیلر و او کیشی نینگ محضریده علمي و ادبي بحثـلرگه فعّال اشتراک اېتردیلر.

        بوندن قریب بیر ییل آلدین (قویاش هجري1385- ییل نینگ باشلریده)، رحمتلی استاد آگه اوزشعرلرینی نشرگه تیّارلش مقصدیده تۉپله گن اېدی. مذکور تۉپلمنی سۉنگگی بار کۉریب چیقیش، بعضي بیر خطالری بۉلسه توزه تیش و مقدّمه یازیش وظیفه سی مېنگه تاپشیریلگن اېدی. مېن اېسه هرخیل مشغولات و وظیفوي قیینچیلیکلر بیلن بند بۉلگنیم سببلی، مذکور ایشنی تېزده بجََره آلمه دیم. فقط اۉشه ییل رمضان هییتیدن آلدینراق، تۉپلمده گی شعرلرنینگ برچه سینی کۉریب چیقیب، اولرنی استاد متین آرقه لی اېگه سیگه قیته تاپشریشگه موفق بۉلدیم. استاد آگه اېسه اونی کۉریب،  شعرلری اېندی نشرگه تیّاربۉلگنیگه ایشانچی کامل بۉلیب، تیلفون آرقه لی رمضان هییتینی قوتلش ضمنیده مېنگه منّتدارچیلیک بیلدیرگن اېدی.

          افسوس که اۉز شعرلرینی چاپدن چیقـقن حالده کۉریش اونگه نصیب اېتمه گن اېکن! لېکن منه بیز، اونینگ شاگردلری، ارادتمند دۉستلری تیّارلنگن مذکور تۉپلمنی چاپ اېتیب، شعر و ادب شیدالری، استاد نینگ مخلصلری و شعر و ادبیات بیلن قیزیقووچی مدنیت سېور خلقیمیز و علاقه مند اۉقووچیلرگه تاپشیره یلیک، شو بیلن رحمتلی استاد آگه نینگ روحینی شاد اېته یلیک!

          اوشبو مناسبت بیلن، رحمتلی استاد عبدالحمید آگه نینگ قۉلینگیزده گی تۉپلمگه کیریتیلگن شعرلری حقیده بیر-ایکّی آغیز سۉز یوریتیشنی لازم دېب تاپدیم:  

          استاد عبدالحمید آگه ذواللّسانین یعنی ایکّی تیللی  شاعر بۉلسه هم، او اساساً، اۉز آنه تیلی اۉزبېک تیلیده کۉپراق شعر اَیتیشگه سعی وحرکت قیلگن، نتیجه ده، اوشبو تیلده گۉزل شعرلر یازیب اۉزیدن قیمتلی ادبې میراث قالدیرگن.

          تۉپلمده گی شعرلرگه بیرعمومي نظر تشلش بیلن، ایشانچ حاصل قیله میزکه استاد آگه اۉز ادبي فعالیتی جریانیده تورلی اسلوب و شیوه لرده شعراَیتیشگه اینتیلگن، او اۉزبېک ممتاز شعریده حکمران بۉلیب کېلگن عروض اۉلچاولری بیلن بیرزمانده، برماق وزنی ــ هجایي وزنلرده هم گۉزل شعري نمونه لر ایجاد اېتگن. اونینگ شعرلری ژانر یا قالب جهتدن هم خیلمه ـ خیل: غزل، قطعه، تۉرتلیک، قصیده کبی غنایي شعر ژانرلریده یازیلگن. او عروض تیزیمی نینگ مختلف بحرلریده شعر اَیتیشده اوزطبعینی سینه گن و برماق اۉلچاویدن کۉپینچه توقّیزهجالی و اۉن بیر بوغینلی وزنلرده شعر یازگن. سۉزیمیزنینگ اثباتی اوچون اولردن مثاللر ذکر اېتیب اۉته میز:

1.     هزج مثمّن سالم بحری ـ هر بیتده سکّیز مرتبه مَفاعِیلُن:

غــروریم تازه بۉلگه ی دل ترنُّم قیلسه نامینگـنی،

قۉییب قۉل کۉکسی اوزره اېل بجرسه احترامینگنی.

*

نثـار اَیلب قیزیل قان اولــکه میزنی اَیله دی آزاد،

قووانیب مقته سم ارزیر بوجوشقین قـوزغالانلرنی.

*

به جز تشویش وغم چیزی نمی روید به باغ دل،

ازاین درد و الم، یارب، کجا جـویم فـــــراغ دل.

 

2.     هزج مسدّس مقصور بحری: مَفاعِیلُن مَفاعِیلُن مَفاعِیل:

وطن جسمیم، وطن روحیم، وطن جان،

وطن نینگ مهــری بیـزگه نورِایمان.

    3. هزج مسدّس محذوف بحری ـ مَفاعِیلُن مَفاعِیلُن فَعُولُن:

ازلدن قانیمیز بیر، جانیمیز بیر،

شُکوه وعظمتیمیز، شانیمیز بیر.

 

مولف‌نینگ باشقه مقاله‌لری

---