ارجمند بانو (ممتاز محل)
دوشنبه ۱۸ جوزا
-
-
دین و تاریخ
-
دوشنبه ۱۸ جوزا
ارجمند بانو (ممتاز محل)
ارجمند بانو تخمیناً 1594۔ییلده مشهدده توغیلگن. او اصلی اېرانلیک بۉلیب، باباسی و آته۔آنهسی فقیرلیک یوزهسیدن هندوستانگه کۉچیب کېلیب، اکبرشاه ملازمتیگه خدمتگه کیرهدی. 1611۔ییلده ارجمند بانونینگ عمهسی نورجهان (مهرالنساء) جهانگیرشاهگه تورموشگه چیققچ، ارجمند بانونینگ باباسی اعتمادالدوله باش وزیرلیک منصبیگه، آتهسی اعتقادخان (آصفخان) اېسه سرای باشقرووچیسی لوازمیگه کۉتریلهدی. 1613۔ییلی 19 یاشلی ارجمند بانو 21 یاشلی شهزاده خرّمگه (شاه جهان) تورموشگه چیقهدی. اۉتکیر عقل۔ادراک و دید۔فراست صاحبی بۉلگن ارجمند بانو تېز کونده تدبیرکارلیگی، نازک طبیعتی، عفتی و تېنگسیز حسن۔لطافتی بیلن سرای اعیانلری اۉرتهسیده کتّه اعتبار قازانهدی. خصوصاً، جهانگیرشاه ارجمند بانونی نهایتده اعزازلردی. چونکه جهانگیرشاه بیلن شهزاده خرّم آرهلریده وجودگه کېلگن اَیریم کېلیشماوچیلیکلرنی ارجمند بانو حل قیلیشگه کیریشر و بو ایشنینگ عهدهسیدن چپقردی. طبيعي که، بوندهی اېزگو خدمتلری عوضیگه هر ایکّی تاماننینگ التفاتیگه سزاوار بۉلهدی. شونینگ اوچون بۉلسه کېرهک، کۉپ اۉتمهی سرایده ارجمند بانو - ممتاز محل بېگیم (سراینینگ کۉرکی) دېیه اَتله باشلندی. ارجمند بانوگه بېریلگن اوشبو نام اونگه شأن۔شهرت کېلتیریب جهانگه مشهور قیلدی و نامی تاریخ صحیفهلریگه کۉچدی.
۱۶۲۸۔ییل فبروریسیده اېری شاه جهان تختگه اۉتیرگچ، یاش ملکه ممتاز محل بېگیم سلطنت ایشلریده اونگه یاردملشیب، رېجهلیک مصلحتلری بیلن حکمدارنی تۉغری یۉلگه باشلهدی. سرایده او مصلحتچی و مُهردارلیک لوازمیده اېدی.
ممتاز محل بېگیم یخشی کونلرده هم، آغیر دَملرده هم، حربي سفرلرده هم اېریگه وفادار یار، صادق همراه و جفاکش همدرد بۉلدی. او قیسقه عمری دوامیده 14 فرزند کۉردی. «تذکرة الخواتین» اثریده یازیلیشیچه، ممتاز محل بېگیمنینگ دنیاده قالدیرگن فرزندلری سکّیز نفر - تۉرت قیز، تۉرت اۉغیل بۉلیب، قالگن آلتی نفری یاشلیگیده نابود بۉلگن. اونینگ اۉغیللری - دارا شُکوه (1616۔1659)، شاه شجاع (1617۔1661)، اَورنگزېب (1618۔1707)، مرادبخش (1621۔1658)، قیزلری - جهان آرا بېگیم، انجمن آرا بېگیم، دهر آرا بېگیم و کیتی آرا بېگیمدیر.
ملکه ممتاز محل بېگیم شاه جهان حکمرانلیگینینگ تۉرتینچی ییلی، یعنی 1631۔ییل 17۔جون چهارشنبه کونی نوبتدهگی سفر چاغیده، برهانپورده 14۔فرزندینی توغیش پیتیده 38 یاشیده وفات اېتدی. ممتاز محل بېگیم حیات بیلن وداعلشرکن، اېری شاه جهاندن فرزندلریگه مهربان بۉلیشنی، بوندن بویان باشقه اویلنمسلیکنی و نهایت، اونگه اتب، دنیاده تېنگی یۉق اولوغوار، حشمتلی مقبره بنیاد اېتتیریشنی التماس قیلدی.
ممتاز محل بېگیم اۉلیم آلدیدن اۉز بالهلری بیلن وداعلشرکن، شاه جهاننینگ احوالیدن خبردار بۉلیب، اونگه غمخوارلیک قیلیب توریشنی اۉزینینگ کتّه قیزی - جهان آرا بېگیم ذمّهسیگه یوکلهیدی.
شاه جهان سېویکلی رفیقهسی ممتاز محل بېگیمنینگ وصیتلریگه تۉله عمل قیلهدی. ذاتاً، او کېینگی 36 ییللیک عمری دوامیده اویلنمهی اۉتهدی. مونس و وفادار رفیقهسینینگ نامینی ابديلشتیریش مقصدیده، اونگه اتب یلتیراق آق مرمردن حشمتلی مقبره قوردیرهدی. آگره شهریدهگی اولکن مقبرهنینگ قوریلیشیگه ییگیرمه مینگ متخصص اوستا و ایشچیلر جلب قیلینیب، 18 ییلده قوریب بیتکزیلدی. بو اولوغوار آبده - «سېوگی و وفا» قصرینینگ قوریلیشیگه 40 میلیون روپیه مبلغ صرفلنگن.
مقبره قوریب بیتکزیلگچ، مرحومه ممتاز محل بېگیمنینگ خاکینی کۉچیریب کېلتیریب دفن اېتیشدی. اوشبو اولوغوار حشمتلی مقبرهنی ممتاز محل بېگیم باشیگه کییدیریلگن تاج رمزیده «تاج محل» دېب اتهدیلر.
«تېموري ملکهلر» کتابیدن آلیندی.
مؤلفنینگ باشقه مقالهلری
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
اۉزبېکستان اۉزبېک ادبي تیلیدهگی ایریم قۉپال سۉزلرنینگ فهرستی
سهشنبه ۱۹ جوزا -
«خمسه»نینگ یرهتیلیش جریانی
پنجشنبه ۲۱ جوزا