رووف پرفی آنه تیلی حقیده
پنجشنبه ۲۱ جوزا
-
-
تیل و ادبیات
-
پنجشنبه ۲۱ جوزا
رووف پرفی آنه تیلی حقیده
رووف پرفی آنه تیلیگه بغیشلنگن بیرینچی شعرینی یازگنیده اۉن سکّیز یاشده اېدی. بو شعر ۱۹۵۸ییلده ترتیب بېریلگن دفترده کېلهدی. او «اۉزبېک تیلی» دېب ناملنگن، تۉرت بنددن عبارت، هر بندی سۉنگیده «اۉزبېک تیلی، اۉزبېک تیلی» سۉزلری رېفرین صفتیده تکرارلنیب کېلگن. منه، اونینگ سۉنگگی بندی:
سېنی نقدرلیک سېوهمن، آنه،
آه، یورهگیمنینگ بلبلی
بۉلیب سَیرهگنسن گودک چاغیمدن،
اۉزبېک تیلی، اۉزبېک تیلی.(۱: ۲۹)
شاعرنینگ آنه تیلی حقیدهگی ایکّینچی ایجاد نمونهسی، بو - ولېري بریوسوفنینگ «آنه تیل» شعرینینگ ترجمهسی. (۲: ۶) شعر: «پادشاهیم! قولیم! آنه تیل» (Moy tsar! Moy rab! Rodnoy yazik!) مصرعی بیلن باشلنهدی. ترجمه تگیده ایکّیته سنه قۉییلگن: «۳۱.۱۲.۱۹۱۱»، «۲۸.۱۲.۱۹۵۹». اولرنینگ بیرینچیسی شعرنینگ یازیلیش سنهسی، ایکّینچیسی اېسه ترجمه اېتیلگن ییل. ترجمه اعلان قیلینمهگن. لېکن اونینگ بیرینچی مصرعسی شاعرنینگ آنه تیلی حقیدهگی نوبتدهگی شعریگه اېپیگراف اېتیب آلینگن. «نه جاذبه، نه عجیب رنگو…» دېب باشلنهدیگن بو شعر ییگیرمه تۉرت مصرعدن عبارت. منه، اوندن بعضی بندلر:
نه جاذبه، نه عجیب رنگو،
و تیریکلیک مفتونینگ منگو،
زر بېر، مېزبان، مهمانینگمن۔کو،
شادان دمیم، غمیم، آنه تیل…
قولاغیمگه الّهلر ایتدینگ،
شیرین۔شیرین یلّهلر ایتدینگ،
بری یادده سېن نېلر ایتدینگ،
شادان دمیم، غمیم، آنه تیل…
جنگ۔جدلده زهریم، همدمیم،
زمستانده اېنگ پارلاق شمعیم،
سېن بارسن که، یۉق مېنینگ غمیم،
شادان دمیم، غمیم، آنه تیل.(۳: ۱۶)
شعرنینگ بیرینچی وریانتی «۱۹۶۰.۰۱.۲۸»ده یازیلگن. قیزیغی شونده که، ۱۹۶۰ ییلده عیناً شو شعرنینگ ینه اوچته وریانتی یرهتیلگن. شاعر اوشبو وریانتلرنینگ بیرارتهسیدن هم قانیقمهگن. نهایت، ۱۹۶۴ ییلده یازیلگن «مېن اۉتکینچی، مېن فقط مهمان…» سطری بیلن باشلنووچی سۉنگگی وریانتینی کتابیگه آلیب کیرگن. اوّلگی نسخهلرینینگ برچهسیده اېپیگراف « Moy tsar! Moy rab! Rodnoy yazik!» اېدی. دېمک شاعر اوشبو مصرعنینگ اۉزی ترجمه قیلگن دستلبکی شکلیدن («پادشاهیم! قولیم! آنه تیل») کۉنگلی تۉلمهگن. سۉنگگی وریانتده اېسه اونی «سېن شاهیمسن، سېن قولیمسن، / سېن - آنه تیلیم» کۉرینیشیده ترجمه قیلگن. شعر اۉن اوچ سطردن عبارت:
مېن اۉتکینچی، مېن فقط مهمان،
درگاهینگده، ای آنه تیلیم.
مېنگه بیر شعر کېرهک، ای مېزبان،
یازیلمهگن شعر اېرور دلیم.
ایتگیل، نېچون بونچهلر قیزیق
اېسکی جهان، بو اېسکی جهان؟
بیر شعر کېرهک نان کبی ایسّیق،
مېنگه بیر شعر کېرهک، ای مېزبان.
ملول اېتمه مېنی، آنه جان،
سېن - ابدي، مېن - لحظه، بیراق
اطاعت اېت مېنگه شول زمان
یا ایلهگیل تېلبهنی توپراق.
مېن اۉتکینچی، مېن اخیر مهمان…(۴: ۵۳)
رووف پرفینینگ آنه تیلی حقیدهگی بیرینچی اعلان قیلگن شعری هم شو. بوندن آلدینگی شعرلرنینگ بیرارتهسی چاپ اېتیلمهگن اېدی…
سابق اتفاقنینگ تیلشناسلیک سیاستی ن.یه.مرنینگ «برچه تیللر یۉقالیب، بیتّه تیل قالهدی» خلاصهسینی بېرووچی نظریهسینی خلققه سینگدیریشگه حرکت قیلر اېدی. ۶۰۔ییللرده یوزهگه کېلگن اېرکینلیک اېپکینلری باعث اوشبو نظریهگه مناسبت بیلدیریش امکانی پیدا بۉلدی. نتیجهده «اوکه» خلقلر شعریتیده یورهککه آغریق بېرگن بو قرهشلرگه قرشی شعرلر پیدا بۉله باشلهدی.[۱] ملي شعریتیمیزدهگی اېرکین واحدوفنینگ «آنه تیلیم اۉلمهیدی»، عبدالله عاریپوفنینگ «آنه تیلیمگه»، رووف پرفینینگ «آنه تیلیم» شعرلری عیناً شو نظریهگه قرشی کۉتریلگن عصیان اېدی. مر قرهشلرینی اۉشه دورده قیسی درجهده ترغیب۔تشویق اېتیلگنینی اې. واحدوف شعرینینگ بیرینچی بندیدناق حس قیلیش ممکن: ناطق دېدی: / «تقدیر شول، / بو جهاني اراده. / تیللر یۉقالور بالکل، / بیر تیل قالور دنیاده…».(۵: ۷۲)
رووف پرفینینگ «آنه تیلیم» شعریده هم خودّی منه شوندهی کیفیت موجود. شاعر اوشبو شعرنینگ ایلک وریانتیده:
یۉقالیب کېترمیش شو آنه تیلیم،
عالملر سۉیلهیدی مېنگه افسانه،
حیاتگه اۉلیم یۉق، سېنگه یۉق اۉلیم،
مېنینگ جرأتیمنی عفو اېت، آنه، – (۶: ۹۴)
دېب یازگن بۉلسه، کېینگی نسخهلریدن بیریده ددیللیک بیلن:
سېن۔ده ابديسن، ای آنه تیلیم،
سېنده عیان بۉلگهی نفرتیم، قهریم.
هیچ قچان هیچ کیمسه آلالمس یولیب،
حقیقتنی یولیب آلالمس، بغریم، – (۷: ۱۶)
دېیه، اۉز آنه تیلینی حقیقت کبی ابدي اېکنلیگینی کامل ایشانچ بیلن کویلهیدی. لېکن، شونی هم قید اېتیش لازم که، ۱۹۶۵ ییلده یازیلگن باشقه بیر شعریده رووف پرفینینگ لیریک قهرمانی هم، اونینگ جانهجان تیلی هم مر نظریهسی قرشیسیده بیر قدر ضعیف و عاجز تصویرلنگن. قوییدهگی سطرلر شوندهی فکرلشیمیزگه اساس بۉلهدی:
آ، کونلریم کۉپ دیر آلدینده،
یېتیب کېلر اېنگ سۉنگگی نفس.
او پیت بیراو آنه تیلیمده
باشیم اوزره سۉزلب تورسه، بس! (۴: ۶۶)
مهمی شونده که، بوندهی توشکین کیفیت شعردن۔شعرگه اۉزگریب، شاعر بارگن سری آنه تیلینینگ چۉنگ قدرتینی و اونینگ بقوّت ایلدیزلری تاریخنینگ قعر۔قعریدن کېلهیاتگنینی انگلهی باردی. و نهایت، ۸۰۔ییللرنینگ باشیگه کېلیب، رووف پرفی آنه تیلی حقیده شوندهی بیر خلاصهلرگه کېلدی که، هر قندهی مرچیلیک چۉپچککه ایلندی:
آنه تیلیم، سېن روحیمنینگ قناتی،
ابو تورک نفسی، آلتای چېچگی.
هون دوریدن امان قالدی غیراتینگ،
قوتلوغ اېنهساینینگ اېزگو اېرتگی.
اۉرخون بۉیلریده تاشگه ایلندینگ،
کۉکلرگه سنچیلدینگ. توران بۉلدینگ سېن.
منگولیک سفرگه قچان شَیلندینگ؟
قچان بو المگه - کوچگه تۉلدینگ سېن؟..(۸: ۱۹۶)
شاعر اېندی انیق بیلهدی که، اونینگ آنه تیلی حضرتِ نوحنینگ تۉرتته اۉغلیدن بیری - یافث (ابو تورک - تورکنینگ آتهسی)دن کېلهیاتگن، او بیلن همنفس بۉلگن تیل. او آلتایده چېچککه ایلندی، هون دوریدن غیرات بۉلیب (آغزهکی ادبیات تمثالی) بیزگچه امان کېلدی، اېنهسای و اۉرخون بۉیلریده تاشگه بیتیلگن (یازمه ادبیات تمثالی) «اېزگو اېرتک»که دۉنیب، کۉککه قد راستلهگن توران بۉلدی. «کۉکلرگه سنچیلگن»، بو تیلنی یۉقاتیب بۉلمهیدی. شاعر اېندی بونگه انیق ایشانهدی. اونینگ: «منگولیک سفرگه قچان شَیلندینگ؟ / قچان بو المگه - کوچگه تۉلدینگ سېن؟..» سطرلری اېسه تجاهل عارفانه اصولیدهگی، کتّه ایشانچ و فخر بیلن قۉیهیاتگن ریتوریک سۉراغی دیر. آنه تیلیمیزنینگ ازلي و ابديلیگینی بوندن۔ده اۉتکزیب بیر نرسه دېییش ممکن می؟ حتا رووف پرفینینگ اۉزی هم بو بارهده باشقه سۉز آچمهدی. چونکه باشقه گپگه حاجت هم یۉق اېدی.
کۉرینیب توریبدی که، رووف پرفینینگ آنه تیلی حقیدهگی قرهشلری اۉزیگه خاص بیر تدریجگه اېگه. اونی تخمیناً اوچ دورگه بۉلیش ممکن: اېلّیگینچی، آلتمیشینچی و سکسانینچی ییللر. شاعرنینگ اوشبو موضوعدهگی شعرلری ییللر اۉتیشی بیلن عاديلیکدن مرکّبلیککه، عموميلیکدن انیقلیککه تامان اۉسیب۔اۉزگریب بارگن. اېنگ مهمی، اونینگ لیریک قهرمانی جانهجان تیلینینگ تاریخي ایلدیزلری چوقور همده بقوّت و اونی یۉقاتیب بۉلمسلیگینی ایچ۔ایچیدن ادراک قیلدی.
رووف پرفی آنه تیلینینگ شونچه که کویچیسی اېمس، بلکه اونینگ ینگی پواېتیک امکانیتلرینی آچووچیسی و یرهتووچیسی هم اېدی. شاعر عمرینینگ آخریگچه جانهجان تیلیدن پادشاهدهی فایدهلندی، عینِ پیتده، بیر قولدهی اونینگ خدمتینی هم قیلدی. زېرا، او اۉز شعریگه «سېن شاهیمسن، سېن قولیمسن، / سېن - آنه تیلیم» (و.بریوسوف) سۉزلرینی بېهوده اېپیگراف اېتیب آلمهگن اېدی.
ادبیاتلر فهرستی
۱. رووف پرفینینگ شخصي آرشیفی، ۴۔دفتر (چ. رۉزیېفده سقلنهدی).
۲. رووف پرفینینگ شخصي آرشیفی، ۵۔دفتر (س. جلیلوهده سقلنهدی).
۳. رووف پرفینینگ شخصي آرشیفی، ۶۔دفتر (س. جلیلووهده سقلنهدی).
۴. رووف پرفی. کۉزلر. – ت.: ادبیات و صنعت نشریاتی، ۱۹۷۸.
۵. اېرکین واحدوف. اثرلر. یاز حرارتی. – ت.: «شرق»، ۲۰۱۵.
۶. رووف پرفینینگ شخصي آرشیفی، ۱۹-دفتر (چ.رۉزیېفده سقلنهدی).
۷. رووف پرفی. خاطرات. – ت.: ادبیات و صنعت نشریاتی، ۱۹۷۵.
۸. رووف پرفی. سکینه. «محرر»، ۲۰۱۳.
[۱] رسول حمزهتونینگ «آنه تیلیم» شعری هم عیناً شو مناسبت بیلن یازیلگن. شعر آنه تیلیمیزگه اېرکین واحدوف تامانیدن ترجمه اېتیلگن اېدی.
مؤلفنینگ باشقه مقالهلری
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
اۉزبېکستان اۉزبېک ادبي تیلیدهگی ایریم قۉپال سۉزلرنینگ فهرستی
سهشنبه ۱۹ جوزا -
«خمسه»نینگ یرهتیلیش جریانی
پنجشنبه ۲۱ جوزا