شاعر، تحقیقاتچی و عالي اۉقوو یورتی استادی، پوهنوال جمیله ایثار و اونینگ شعرلری حقیده
چهارشنبه ۲۷ جوزا
-
-
شاعر۔یازووچیلر
-
چهارشنبه ۲۷ جوزا
شاعر، تحقیقاتچی و عالي اۉقوو یورتی استادی، پوهنوال جمیله ایثار و اونینگ شعرلری حقیده
سید اعظم قیزی جمیله ایثار ۱۳۵۶۔ییلی جوزجان ولایتینینگ مرکزی بۉلگن شبرغان شهریده، بیر ایشچی عایلهسیده دنیاگه کېلدی. جمیلهنینگ عایلهسی اصلیده سرپل ولایتینینگ مرکزی، سرپل شهرینینگ گذر شاهان محلەسیدندیر. اولر سرپلدەگی تینچسیزلیکلر سببلی شبرغانگه کۉچیب کېلیب، او یېرده تورغون بۉلدیلر.
جمیلهدهگی بیلیمگه نسبتاً اشتیاق و چنقاقلیک اونی اېرتهراق یعنی آلتی یاشیده مکتب باریشیگه سبب بۉلدی، او ۱۳۶۲۔ییلی «خدیجهٔ جوزجانی لیسهسی»ده اۉقیشگه کیریب، اۉن بیرینچی صنفنی سویه امتحان تاپشیریش بیلن، ۱۳۷۳۔ییلی مکتبنینگ فراغت حجتینی قۉلگه کیریتدی.
اۉشه ییلنینگ اۉزیده، جوزجان ولایتی مرکزی شبرغان شهریده امیر علیشېر نوایی ناملی پیداگوژی انستیتوتی چوکاتیده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیمی آچیلدی و جمیلهنینگ اۉز آنه تیلی و ادبیاتینی اۉقیش آرزوسیگه یېتیشیگه شرایط یرهتیلدی.
او، زۉر قیزیقیش و چنقاقلیک بیلن اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیمیده اۉقیشگه کیردی و انستیتونی ۴ ییلده موفقیتلی توگتدی.
او، مکتب دوریده هم شعر اۉقیش و شعر یازیشگه قیزیقیشی بۉلسه۔ده، اونینگ استعدادینینگ اۉسیشیگه، عالي اۉقوو دوری ثمرهلی رۉل اۉینەدی. نېگه که او، بو دورده زمانهسینینگ اولکن استعداد اېگهسی بۉلگن تانیقلی شاعر شفیقه یارقین بیلن تانیشیب، او آرقهلی هر تامانلمه حمایه بۉلدی.
جمیله ایثار ۱۳۷۶۔ییلی اعلی نمرهلر بیلن عالی اۉقیشنی تماملب، مذکور انستیتوتده اۉقیتووچی صفتیده ایشگه کیردی.
او، اۉقیش جریانیده بیر قنچه وقت جوزجان ملي تلویزیونیده، عیاللر شۉراسی تامانیدن یۉلگه قۉییلگن «آیینهٔ زندهگی» یعنی «حیات کۉزگوسی» آتلی بیر ساعتلیک پروگرامینینگ متصدیلیک و نطاقلیگینی ایلگری آلیب بارگن بۉلسه۔ده، کېین اۉقوتوچیلیک بیلن بیرگه، انچه وقت آیینه تلویزیونیده «عایلهلر» آتلی پروگرامینینگ نطاقلیگی و متصدیلیگی بیلن شغللندی.
جمیلهنینگ قیزیقیشی شعر و ادبیاتگە جودە کوچلی بۉلگنی اوچون، مکتب دوریدن۔آق، آز۔ماز شعر مشقینی باشلهگن اېدی، اما انستیتوت دوریده استادی شفیقه یارقین رهنمالیگی و تشویقی بیلن کۉپراق و جدیراق شعر یازیش و شعر اۉقیش و شعر دکلمه قیلیشگه بېریلیب کېتدی و شعرلری ۱۳۷۴۔۱۳۷۵ ییلدن باشلب، اَیریم نشریهلر و تۉپلملرده نشر بۉلە باشلەدی.
اۉشە ییللردە شبرغان شهری، فرهنگي بیر مرکزگه اَیلنگن اېدی و چمهسی هر آیده بیر۔ایکّی ادبي محفل، سیمینار، شعر کېچهسی و علمي کنفرانسلر افغانستان ملي۔اسلامي جنبشینینگ فرهنگي شۉراسی، جوزجان ولایتینینگ فرهنگي مشاوریتی و اینیقسه جوزجان عیاللری اسلامي شۉراسی ریاستی تامانیدن یۉلگه قۉییلردی.
بو ادبي ییغینلرده نهفقط جوزجان ولایتیدهگی برچه شاعرلر و ادب اهلی، بلکه قۉشنی ولایتلر شاعرلری و ضیالی کیشیلری اۉز شعر و مقالهلری بیلن قتنهشر اېدیلر.
انە شو فرهنگي ییغینلر و تشویقلر کۉپ یاش شاعرلر و ادبي و هنري استعداد اېگهلرینی وایهگه یېتکزدی و خلققه تانیتدی.
جمیله ایثار هم بیرینچی شعرلرینی شو ارگانلر تامانیدن تشکیل اېتیلگن ادبي ییغینلرده دکلمه قیله باشلهدی و کۉپ اۉتمهی نازکخیال، ینگی قرهشلی و استعدادلی شاعر اېکنلیگینی اېل۔اولوس و ادب اهلیگه اثباتلب بېردی.
او کۉپینچه شعرلرینی اۉز آنه تیلی - اۉزبېک تیلیده یازسه۔ده، سناقلی شعرلرینی دری تیلیده هم یازگن.
۱۳۸۸۔ییلی اونینگ اۉزبېک تیلیده یازگن شعرلریدن بیر کیچیک تۉپلم توزیلدی و فیلالوژی بیلیملری دوکتوری شفیقه یارقین اهتمامی و مقدمهسی بیلن افغانستان قلم انجمنی تامانیدن «بهار آرزوسیده» عنوانی آستیده ترقلدی.
بو تۉپلمده جمیله ایثارنینگ کلاسیک وزنیده یازگن غزللری، همده هجایی یا برماق وزنیده یازگن گۉزل شعرلری هم اۉرین آلگن.
اونینگ ایکّینچی شعري تۉپلمی اېسه، حاضرگی حاکم آغیر شرایط و فرهنگي فعالیتلرنینگ تۉختب قالگنلیگیگه قرهمسدن «سینیق آیینه» عنوانی بیلن آخرگی پیتلرده چاپ بۉلگن که شعر مخلصلری و ضیالیلر تامانیدن انچه قیزغین کوتیب آلیندی.
جمیله ایثار بیلیم و تدریس بۉییچه هم انچه یوتوقلر اېگهسی بۉلیب، پوهنواللیک علمی رتبهسی «پروفیسورلیکدن بیر پغانه قوییراق علمي عنوان»گه اېریشگن. شونینگدېک او بیر قنچه علمي رسالهلر و مقالهلر هم یازیب کېلگن، جملهدن «اویسي حیاتی و شعري ایجادی»، «نظامي گنجوي و قطب خوارزمينینگ خسرو و شیرین منظوم داستانلرینینگ مقایسهسی»، «اۉزبېک غنایی ادبیاتیده غزل ژانری» تحقیقي، «اۉزبېک معاصر نثری» تألیفي رساله و «بابر شعریتیده کیچیک ژانرلرنینگ اۉرنی» مونوگرافیک رسالهلرینی یازگن که حاضر اۉزبیک تیلی و ادبیاتینینگ ایریم بۉلیملریده درسلیک و علمی قۉللنمه صفتیده اوندن فایدهلنیلهدی. شونینگدېک، او بیر قنچه علمي مقالهلر هم یازیب کېلگن که اولرنینگ کۉپچیلیگی اۉزی تدریس قیلیب تورگن بیلیم یورتینینگ «جوزجان» ناملی علمي مجلهسی و اۉزبېکستاننینگ ایریم علمي نشریهلریده چاپ بۉلگن.
پوهنوال جمیله ایثار ییگیرمه ییلدن کۉپراق وقت، عالي اۉقوو یورتیدە تدریس قیلگن بۉلسه۔دە، اوزاق مدت شرایط مساعد بۉلمهگنی سببلی تحصیل درجهسینی آشیرالمەگن اېدی و بو موضوع تحصیلگه چنقاق بۉلگن جمیله ایثارنینگ کۉنگلیگە قتّیق باتردی. بختگە موافق، او، افغانستان دولتی تامانیدن بیر تحصیلي بورسیەگە آلیندی و شو بورسیه اساسیده اۉزبېکستان جمهوریتی، نوایی نامیدهگی تاشکېنت دولت اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بیلیم یورتیده ماسترلیکنی بیتیردی. حاضرچه او افغانستاندهگی اخیرگی سیاسي اۉزگریشلر سببلی مینگلب خاتین۔قیزلر قطاری بوتون اجتماعي ساحهلر و تدریسدن چېتگه سوریلیب، اویده اۉلتیریشگه مجبور قیلینگن.
جمیلە ایثار تورموشگه چیققن و تۉرت قیز و اوچ اۉغیلنینگ مهربان آنهسیدیر.
شعرلریدن اۉرنکلر:
کولگی ارمغانی
کۉزلرینگ اېردی کۉزیمگه مهربان، یادینگده می؟
لبلرینگدن کولگی اېردی ارمغان، یادینگده می؟
عشق چرباغیده اېردیم اَیری بیر عاشق نهال،
سېن۔ده اېردینگ ایچکویر بیر باغبان، یادینگده می؟
سېوگی نورینی ساچردینگ یلتیراق یولدوز کبی،
کۉکسیم اېردی سېن اوچون کېنگ آسمان، یادینگده می؟
عشق برماغی بیلن ساچیم دوتارینی چلیب،
کویلر اېردینگ بخت کویین هر زمان، یادینگده می؟
عشق دېب تفسیر اېتردینگ بیز حیات آیتلرین،
جنت اېردی بیزگه عالم بېگمان، یادینگده می؟
شوق جوانهسی
یارا خَیالینگ ایچره دل عاشقانه اورگهی
سېوگی کویینی کویلب چنگ و چغانه اورگهی.
هر چند مېن غریبنی سېن کۉزگه ایلمهگهیسن،
لېکن ینه یورهککه شوقینگ جوانه اورگهی.
باقدینگ، قرهشلرینگدن کول بۉلدی خسته جانیم،
جادو کۉزینگده گۉیا اۉتلر زبانه اورگهی.
قۉیسنگ قدم کۉز اوزره فرقت غمین توگتسنگ،
اۉینر یورهک ایچیمده، تیل شادیانه اورگهی.
قۉل اوشلشیب ایکّاولان باغ ایچره سَیر قیلسک،
یوز مِهر ایله ساچیمگه شبّاده شانه اورگهی.
***
باغ گُلدن اېمس بلکه تیکاندن تۉلدی،
یخشیلر اولاقدی اوی یاماندن تۉلدی.
سېوینچ چاغیرینی تاقچهده چنگ باسدی،
کۉنگیللر ایاغی برچه قاندن تۉلدی.
***
گُلدن دېگین و بهاردن سۉزله مېنگه،
کویدن دېگیل و دوتاردن سۉزله مېنگه.
یاقمهیدی قولاققه اۉزگه بیر سۉز، هرگز،
سېوگی و سېوینچ و یاردن سۉزله مېنگه.
***
کېلگین حملیم بهار بۉلگیم کېلهدی،
گُللب باشینگگه نثار بۉلگیم کېلهدی.
شبٌاده بیلن قۉشیق اۉقیب دشتلره،
لاله گُلی بیرله یار بۉلگیم کېلهدی.
***
یامغیر یاغهدی ینه سېنی کویلهیدی،
یادینگنی قولاغیم توبیده سۉیلهیدی.
عشقینگ ینهده قد کۉتریب کۉنگلیمدن،
اۉینهیدی و خاطریم سری بۉیلهیدی.
***
شعر بۉلگین تاکه مېن سازینگ بۉلهی،
قصه بۉلگین قصهپردازینگ بۉلهی،
چیق محبت توپراغیدن نَی بۉلیب،
تا چلیب مېن سېنی، آوازینگ بۉلهی.
***
مروّت یۉقالگن وجدان هم اۉلگن،
عدالت آسیلگن اِیمان هم اۉلگن.
تېورهکدن کېلمهیدی انسانلیک هیدی،
گۉیاکه بو یېرده انسان هم اۉلگن.
***
گُللب یشهیمن سېوگی باغیده،
اگر۔ده بۉلسنگ باغبانیم سېن.
پارلهیمن قووانیب سیغمهی عالمده،
اگر۔ده بۉلسنگ آسمانیم سېن.
***
تقدیر اېرتگی
مېنینگ یورتیمده اېرتهلب،
قویاش قیزی،
تېورهککه سلام یاغدوسینی ساچمهیدی.
مېنینگ یورتیمده ییل اېتگیدن،
فقطگینه بیر فصل توغیلهدی،
فقط کوز فصلی.
مېنینگ یورتیمده،
انسانیت اېرتگینی هېچ بیرآغیز ایتمهگن!
مېنینگ یورتیمده مهربانلیک کویی،
هېچ بیر قولاقنی اېرکهلهمهگن!
مېنی یورتداشلریم تقدیرینی،
بخت ملکلری اېمس،
قاره قۉللر یازگن!
انسان ییرتقیچی
های آچکۉز بۉری!
انسان ییرتقیچی!
یلمهمه مېنی کۉزلرینگ بیلن!
مېن قۉرقهمن یلمانغیز کۉزلرینگدن!
مېن قۉرقهمن ساووق قرهشلرینگدن!
تۉسمه یۉلیمنی، سیندیرمه قناتیمنی!
قۉی، قنات قاقهی آسمان اوجیگه!
قۉی تاغ چۉقّیسی بیلن سِرداش بۉلهی!
قۉی، اۉلمسدن آلدین کفن کییمهیین!
اۉغیرلهمه اېرکیمنی!
قۉی، مېن هم نفس تارتهی اېرکین هواده،
تۉییب۔تۉییب سېندېک!
قۉرقوو
مېنی بغرینگگه باس!
کۉزلرینگگه یاشیر!
مېن قۉرقهمن،
جوده هم قۉرقهمن،
انسانیتنی قووگنلردن،
سېوگینی آسگنلردن،
عدالتنی ساتگنلردن.
مېنی بغرینگگه باس،
کۉکسینگگه یاشر،
مېن قۉرقهمن،
جوده هم قۉرقهمن،
تینچلیکنی بوزگنلردن،
کولگونی اوزگنلردن،
حُرلیکنی تۉسگنلردن،
یاوایی اۉسگنلردن،
مېن قۉرقهمن،
جوده هم قۉرقهمن!
ساوغه
بوغیلهیپمن.
قویوق بولوتلر ینهده قویوقلشماقده.
آسماندن قار اېمس،
یامغیر هم اېمس،
الم یاغماقده.
و مېن بولغنگن فضاده
قرانغولیک باتقاغی نهایتیده
دېرزهنی یۉقاتگنمن!
مهربانیم!
مېنی یۉقلب کېلسنگ،
چراغ اېمس،
بیر قوچاق قویاش کېلتیر!
ساغینچ
مېن قویاش تبسمینی،
بهارنی ساغیندیم.
سېنوینچ قلدیرغاچلری قیته کۉچیب کېلیشینی،
قیزچهلر امید کپهلکلرینی ذوق بیلن ایزلشلرینی،
و تینیق بولاقلرگه یوز یوویشلرینی ساغیندیم.
و "آفتاب چیقدی عالمگه" کویینینگ،
یریم ویران چهار دیوارلردن ینگرهشینی،
جوده هم ساغیندیم.
اېرتهلب کوچهلرده آق باشلی
و قاره کییملی فرشتهلرنی کوزهتیشنی
قتّیق ساغیندیم.
ایشانچ
کۉکرهمن،
گللهیمن،
یشنهیمن،
و بهار بۉلهمن.
سېن کوتیب تور!
سېن گلنی اوزگن بیلن
بهارنی اۉغیرله آلمهیسن!
سېن چراغنی بوغسنگ هم،
قویاشنی اۉلدیره آلمهیسن!
پرومته انسانگه الاونی ساوغه قیلگنی کبی،
بیر کون مېنگه هم اېرتانگ ساوغه قیلینهدی.
سېن کوتیب تور!
کیر یوویش
کیر یووهیپمن،
قار سویی بیلن.
ای کۉنگلی قاره آدم!
کېل، یووهیین قلبینگنی هم،
اریسین ینگی یاققن آپّاق قاردېک،
و یایهیین انسانیت طنابیگه،
تاکه قویاش بیلن بیرگهلیکده
اۉقیسین تازهلیک قۉشیغینی!
ساغینچ اېرتگی
یالغیزلیگیم اېلکمده آغیر یوک،
زمان عقربهلری تۉختهگن.
سېوینچ اوخلهگن،
قووانچ موزلهگن.
قویاش کولمهیدی،
او هم گۉیا سېنسیز یالغیز.
بولوت ییغلهیدی کۉزلریمدېک،
یورهگیمدېک،
کویلهیدی ساغینچیلرینگنی.
اویلرینگ اینجیق بالهدېک،
اېزهدی یورهگیمنی،
تیرنهیدی کۉکسیمنی.
تیتراق کۉز یاشیم تامچیلری،
یوزیم صحفهسیده،
سېنسیزلیک شعرینی یازهدی.
کۉزلریم اوزاق۔اوزاقدن،
انتظارینگنی کویلهیدی،
ایلیق سېوگینگنی سۉیلهیدی.
ایشانچ
اوچیشگه ایشانهمن!
کۉکلرگه کۉتریلیشگه،
مصفا آسمانده کېزیشگه ایشانهمن!
یولدوزلر بیلن، آی بیلن، قویاش بیلن،
بیرگه کولیشگه قتّيق ایشانهمن!
یاغدو بۉلیب، قووانچ بۉلیب،
اېلیمنی، تیلیمنی،
سېوینچگه تکلیف قیلیشگه ایشانهمن!
بیلهمن اوچیشگه بار ایشانچ،
قنات یرهتهدی!!
سېوینچ قوشی
زمان،
کۉکلم ایاقلری سېسیدن تۉلگن.
کېل سېن هم بۉیینگنی کۉزلریمگه اېک.
قۉی مېن هم طراوتنی مهمان قیلهی،
روحیمگه، جسمیمگه.
یشنهیین، گُللهیین، کۉرکم بۉلهی، کۉکلمدېک.
قۉی، قیشدن زېریککن سېوینچ،
قۉنیب ساچلریمگه،
کویلهسین سېوگینی!
سلام ساوغهسی
کېل، کۉزلرینگنی کۉزلریمگه تیک!
قۉی، اېرتهلب کۉزلریم،
سۉلیم توشینی ذوقدن تۉلیق آقر سووگه اېمس،
کۉزلرینگه ایتسین!
قۉی، لبلریم ایلیق تبسمینی،
سلام بیلن قۉشیب،
اېندی اویغانگن قویاش قیزیگه اېمس، سېنگه ساوغه قیلسین!
قۉی، ساچلریم تۉلقینی سېوگی ترنمینی،
قۉللرینگ بیلن بیرگه کویلهسین!
مېن کۉزگوسینی یۉقاتگن گۉزلمن،
قۉی اۉزیمنی سېنده کۉرهیین!
عشق اعجازی
قرهشلرینگ کۉزلریم مطلعسینی کویلهگچ،
مېن غزل بۉلهمن.
غزل بۉلیب، بوتون یورهگینگ دېوانینی،
میین تویغولر بیلن تۉلدیرهمن.
اې، سېوگی ساوچیسی، اَیت،
بو قندهی بیر معجزه،
تاکه مېن هم کۉزلرینگگه اِیمان کېلتیرهی.
موزلهگن حیات
لحظهلر اچّیقلهگن زۉم بالهدېک،
یوریشنی ایستهمهیدی.
ساووقنینگ ظلمی هم،
قاره کوچلرگه اۉخشب، کونسهیین آشیب بارماقده.
عزیزیم، نې بۉلر کۉزلرینگنی،
اېندی اویقودن آچیب،
حیات موزلرینی، بیر زومده اېریتسن!
ساووق فصل
مېنی قیشنینگ ایزغیرین ساووغی اېمس،
قرهشلرینگ ساووق فصلی اۉلدیرهدی.
سېوگیلیم!
قباقلرینگ آسمانیدن،
قاره بولوتلرنی قوویب یوبار!
قۉی سېوگی پارلهسین بختیمیز کۉکیده!
التماس
اینجیگنمېن،
جوده هم اینجیگن،
یېردن، یېرلیکلردن.
عزیزیم، آلیب بار مېنی،
سېوگی سیارهسیدهگی،
سېوینچ شهریگه!
مهر قهرتانی
قباقلرینگ هواسی بیتگچ،
تېورهکده قار یاغه باشلهیدی.
عزیزیم مېنی مِهر قهرتانی بیلن سینهمه!
مېن ایزغیرین ساووقده اېمس،
سېوگی بهاریده گُللهیمن!
یازووچینینگ باشقه مقالهلری
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
«خمسه»نینگ یرهتیلیش جریانی
پنجشنبه ۲۱ جوزا -
-
اۉزبېکستان اۉزبېک ادبي تیلیدهگی ایریم قۉپال سۉزلرنینگ فهرستی
سهشنبه ۱۹ جوزا