بۉری
پنجشنبه ۲۱ جوزا
-
-
اۉزبېک ادبیاتی ← حکایه
-
پنجشنبه ۲۱ جوزا
بۉری
معروفجانگه
بالهم، قیشنینگ ایزغیرینلی کېچهلریده کیمسهسیز دلهلرده گله۔گله بۉلیب ایزغیگن دهیدی ایتلرنی بۉری دېب اۉیلهگنینگنی گپیریب بېردینگ۔اَ؟ هه، دله۔توزنینگ توپراغ و کېسکلرینی هم موزلتهدیگن ساووقلرده کوچوکلر اۉشنقه تۉپلنیب آلیشهدی.
اما سېن کۉرگنینگ عادي گله خلاص۔ده. ایستهسنگ، سېنگه بۉری حقیده گپیریب بېرهقالهی.
مېن عمریم مابینیده بۉریگه بیر نېچه مرته دوچ کېلگنمن.
دنیاده وحشي حیوانلر تۉلیب۔تاشیب یاتیبدی. کوچ۔قدرتی، وقاری، آدمنی هَییقتیرهدیگن هیبتی بیلن قَیلردهدیر ارسلانلر، سیرتلانلر، اَییقلر۔و تمساحلر عمر کچیرماقده. وحشي دېگنده کۉز آلدیمیزگه عقلنی قۉرقیتهدیگن کوچ۔قدرت ایله انسان وجودینی پيپهلب۔میجیغلب، تیشلری بیلن پرچهلب۔اوزیب یېیدیگن اېتخۉر حیوانلر کۉز آلدینگگه کېلهدی.
بۉرییم شوندهی.
اونی عقللی دېیدیلر. حیوانلر آرهسیده شوگینه بیر مرته جُفت تنلب، عمرینینگ آخریگچه اۉشه جُفتی بیلن حیات کېچیرهدی. اۉز مکانینینگ چېگرهلرینی اېرینمهی بېلگیلب چیقیب، بیرانته جانذات کیریشیگه یۉل قۉیمهیدی.
اونگه ایلک دوچ کېلگنیمده یاش باله اېدیم. دلهده کېتمان چاپهیاتگن آتهمگه آوقت آلیب کېتهیاتگنیمده، قیشلاغیمیزنینگ تېپه تامانیدهگی تۉقهی یانیده غلطی کوچوک بالهسینی کۉریب قالدیم. قمیشلر آرهسیدن مېنگه قیزیقیش بیلن انگرهییب قرهب تورردی. بیر محل بورنینینگ اوچیگه کپهلک قۉنیب آلدی. کوچوکباله کپهلکنی قوویشگه قنچه اورینسه هم کېتمس، ایلنیب اوچهوېرر اېدی.
کولگیم قیستهگن، حتا ذوقلنگن بۉلسم کېرهک. توگونیمنی اۉت اوستیگه قۉییب، یقین باردیم. او تۉلپاق، آیاقلری بهقوّت، بۉینیدهگی یالی تیپپهتیک، کولرنگ بۉری بالهسی اېدی. مېنی کۉریب سیره هَییقمسدن یانیمگه یوگوریب کېلدی، سکرهب اطرافیمده ایلندی، کېین شیمیمنینگ پاچهسیدن تیشلب۔تارتیب، اۉینهی باشلهدی.
اۉیینگه قیزیقر اېدیم۔ده، اونگه قۉشیلیب توپراقلر، اۉتلر آرهلب راسه چاپدیم. کېین چرچب، اۉت اوستیگه یاتیب آلدیم، بۉری بالهسی اوستیمگه چیقیب۔توشر، ینه اۉینهمهیمیز می دېگندهی چاپیب نری بارر، اۉشه جایدن توریب مېنگه باشینی بوریب قرر هم اېدی.
کۉپ اۉینهگنی وقتیم یۉق، آتهمنینگ آلدیگه باریشیم کېرهک. «اې، کۉرمهیسن می، ایش کۉپ۔ده» دېب اۉرنیمدن تورگنیمده، سَل نریده قایهدهی قاتیب تورگن آته بۉرینی هم کۉردیم.
او وقارلی، کۉکرهگی کېنگ، پنجهلری پَیدار، آدم بالهسی بیلن اۉیناشهیاتگن ذُریات ایندهمهی قرهب تورردی. هه، حقیقتاً هم هیبتلی اېدی، اما توریشیده تهدید سېزمهدیم. شوندهی بۉلسه۔ده، قۉرققنیم اېسیمده. سَلدن کېین پست آوازده ایریللهگن اېدی، بالهسی تلپنگلهی۔تلپنگلهی قاشیگه چاپیب باردی. سۉنگ ایکّاولان بمیلِخاطر آرتگه بوریلیشیب. اۉز یۉللریگه کېتیشدی.
ینه اېسیمده قالگنی شو که، قویاش نوریده بولوتلر ترهم۔ترهم، الوان۔الوان، آرهلری آچیق۔آچیق، بېپایان کۉکنی شو طرز اېنلب آلگن، یشیل درختلرنینگ بلند اوچلری هم الوان توسگه بۉیلگن اېدی.
توگونچهمنی آلدیم و مېن هم اۉشه یۉلدن آتهم قاشیگه آشیغیچ چاپیب کېتدیم.
چاپانینینگ اۉنغیرینی قَییریب، کېتمان چاپهیاتگن آتهمگه بۉلگن واقعهنی هاولیقه۔هاولیقه اَیتیب بېرگنیمده، قاشلری چیمیریلیب «قنی، یور۔چی» دېیه کېتمانینی کۉتریب، مېن کېلگن یۉلگه قرهب یوردی. اوزاقلرده قیشلاق تېرهکلری کۉزگه تشلنر اېدی. «چۉل ایچکریسیدن کېلگن بۉلسه کېرهک»، دېدی آتهم توسماللب. ایکّاولان بۉری تورگن جایگچه کېلدیک. آتهم تېورهکنی بیر ایلنیب چیقدی، یۉق، وحشي کۉرینمسدی.
- اصلی آنهنگ احماق، - دېدی آتهم، جهلی چیقیب. - تۉقهیگه یاش بالهنی هم جۉنهتهدی می؟
- یۉق، آته، ایندهمهی قرهب تورهوېردی. بالهسی مېن بیلن راسه اۉینهدی.
- قۉی۔قۉزیلرنی بۉغیزلب اۉنگریب کېتیشی ممکن، - دېدی آتهم. - خیریت که، قارنی تۉق اېکن، سېنگه تېگمبدی.
کېین اویگه یېتگونیمیزچه بۉریلر حقیده گپیریب باردی. یۉلده هم اطرافیگه النگلر اېدی.
- اېرکک بۉری بالهسینی اۉینتگنی آلیب چیقمهیدی، بلکه آوگه اۉرگتهدی، - دېدی. - باشقه بالهلری هم باردیر۔و سېن کۉرمهگندیرسن. ایشقیلیب، نیمه بۉلگنده هم دفع قیلمبدی، خداگه شکر.
اویگه قَیتگچ، آتهم اطرافدهگی کیشیلرگه خبر بېریشگه کېتدی. شو۔شو، بیر نېچه کون قیشلاق اېرککلرینینگ بیری میلتیق، بیری بالته، بیری کلتک آلیب، قۉرهلرینی قۉریقلب یاتیشدی، اما بۉری قَیتیب کۉرینمهدی.
* * *
کېینچهلیک هم قیشلاققه بۉری دفع قیلگنی حقیده گپ۔سۉزلر گاه۔گاه آرهلب قالسه۔ده، اونی بیراو کۉرمس اېدی. طبيعي که، هر خیل گپلر اورچیردی. همهنینگ اوییده مال۔قۉیی بار، چاروا۔کو اۉز یۉلیگه، اما بالهچهلر خواطر اویغاتهدی. اۉینب اېکینلر۔و آغاچلر آرهسیگه کیریب کېتسه، آچ وحشي بیرانتهسینی بۉغیزلب تشلشی ممکن. هر حالده کیشیلر آرهسیدن بۉری وهمی انچهگچه کېتمهسه۔ده، مېنینگ دلیمده او قۉرقوو اۉرنیگه اۉشه محلدهگی خاطرجمع قیافهسی و بالهسینینگ بېآزار اۉینهشی قالهوېردی.
ییللر اۉتدی، آتهم قرتهیدی، مېن اېسه اېر یېتیلدیم. حیات شوقی قانیمنی قیزدیرر بۉلدی.
اۉشه محللر، وقت۔ساعتی کېلیب بیر رۉزغار قورهمن، بیر۔بیریدن شۉخ بالهلریم بۉلهدی، اېل۔یورت قطاری بیراودن کم، بیراودن کۉپ، اما بختیار حیات کېچیرهمن دېگن ایشانچیم دلیمده مستحکم اېدی. وقتی کېلیب، حیاتیمده بیر ترتیب اۉرنتهمن، آتهم قیلگن خطالرنی مېن تکرارلهمهیمن دېب اۉیلردیم۔ده. بلکه آتهم هم مېن سینگری تورلی۔تومن خیالي رېجهلر توزگندیر۔و حیات مشقتلری او رېجهلرنینگ عملگه آشیشیگه یۉل قۉیمهگندیر؟ کیمدیر آزارلهگنیده اوییمیزنینگ ایوانیده همهمیزنی چقیریب بغریگه باسگنلری، «شو بالهلریمدن باشقه هېچ کیمیم یۉق» دېب اۉکسینگنلری اېسیمده. اېسیمده نیمهسی، گاه۔گاه تۉستدن شعوریمگه قلقیب چیقهدی، بات۔بات شونی اۉیلب هم کېتهمن. تېگرهده آدم کۉپ، قوم۔و قرینداشلر هم اۉزیگه حاللریچه کېلیب خبر آلیب توریشیبدی، نیمهگه آتهم «بالهلریمدن باشقه سوینچیغیم یۉق» دېب آزارلنگن اېکن دېیه، سببینی تاپیشگه اورینهمن.
اویلنیب، باله۔چقهلی بۉلدیم، حیات گِردابلری مېنی هم اۉز دامیگه استه۔سېکین تارتیب کېتهوېردی.
او محللر قیش قتّيق کېلردی.هر ییلی اۉتین غملهیمن، اما بریبیرهم یېتمهی قالهدی. سببی، سندلگه قلهیمیز یاکه تندیرگه ایشلتهمیز. قالهوېرسه، قیشنینگ اوزون کېچهلریده اوزاق یانهدیگن، چۉغی تېزده اۉچیب قالمهیدیگن اۉتین کېرهک بۉلهدی. بو سفر اېرته کوزدهیاق ساووقلر باشلنیب کېتدی. مکّهپایهلرنی بیر کېچهدهیاق اوشوک اوردی، اېرتهسیگه اوزون۔اوزون یپراقلری سرغهییب، پلخسه۔پلخسه بۉلیب ایلویرهب آسیلیب توشدی. غملب قۉیهقالهی دېیه تۉقهیگه اۉتین کېسگنی باردیم. ایچکری قسمیده سکساووللر یېر بغیرلب اۉسگن، اۉشهلرنینگ قوریگن شاخلریدن اویگه آلیب کېلیب باسیب قۉیسم، قیشگه یخشی اۉتین بۉلهدی دېب اۉیلهدیم.
شاخلرنی تۉپلهگونیمچه کېچ کیردی. اویگه قَیتهیاتگنیمده چۉل اداغیدن اولکن آی سماگه کۉتریلگن، شباده اېسر، همهیاق شیتیرلهگن سسلرگه تۉلیب کېتگن اېدی.
اونی ایکّینچی بار انه اۉشنده کۉریب قالدیم. تۉقهیدن چیقهوېریشده، یۉلیم اوستیده کولرنگ سایه کبی، چۉنقهییب اۉتیرر اېدی.
کوچلی، پیدار پنجهلری شونداق کۉز اۉنگیمده. آیگه قرهب اوویللهدی، کېین نگاهینی مېنگه تیکدی.
اوندن هَییقدیم.
اَیتماقچی، اۉتین کېسگنی چیققن، قۉلیمده اۉتکیر آیبالتهم بار۔کو؟
بۉریلر تیغیده آی نوری عکسلنگن آیبالتهدن قۉرقهدی دېگنلری راستمیکین؟
یۉق، یالغان بۉلسه کېرهک، چونکه مېندن سیره هَییقمهیاتگن اېدی.
توبه، کېچ شام محلی، آی بۉم۔بۉش کېنگلیکلرده تنها سوزگن شو کېچهده مېن و بۉری، بیر۔بیریمیزگه قرهب تورردیک.
او اۉشه، بالهلیگیمده کۉرگنیم بۉریمیدی، یا باشقهسی می، اَیتالمهیمن. او کۉرگنیم بۉرینینگ نگاهی اۉز قدرتیگه ایشانگن، خاطرجمع نگاه اېدی. قرشیمدهگینینگ نگاهیده اېسه تهدید سېزیلماقده!
ینه، کۉکسیده چوقور جراحت ایزی هم بار. کولرنگ یاللری آرهسیدن قارهمتیر اۉییق بۉلیب کۉرینیب توریبدی. مکان یاکه اۉلجه تلشیب اوریشگنیده قَی بیر وحشينینگ تیشی قالدیرگن بۉلیشی ممکن.
آلدینگه قدم باسسم، بیر حمله بیلن بۉغزیمگه تشلنیشی تورگن گپ.
اما مېن هم کوچگه تۉلگن، شهد۔و شدّتله اوندن قالیشمهیدیگن اېر کیشیمن! آیبالتهمنی قیسیملب، آلدینگه بیر آز اېگیلیب، بیر-ایکّی هوشیارانه قدم تشلهدیم.
بۉری قیمیر اېتمهدی.
شو طریقه سۉقماقدن جوده سېکینلیک بیلن، کۉزیمنی اوندن اوزمسدن استه۔سېکین ایلگریلهی باشلهدیم.
آیبالتهم جوده اۉتکیر اېدی۔ده. خنجردن هم، قیلیچدن هم اۉتکیر اېدی! درختنینگ ميده شاخچهسینی هواگه آتیب، توشهیاتگن محلی بیر اورسم، ایکّیگه بۉلیب تشلهیدیگن درجهده کېسکیر اېدی.
سۉقماق چېتیدن اونگه یوزلنیب، آلدگه خیال اېنکهییب، سوریله۔سوریله اۉتیب آلیشنی کۉزلهگنیم انیق. او اېسه چۉنقهیگنیچه، شدّت تۉله نگاهینی مېندن اوزمسدی.
میلتیق آلمهگنیمنی قره! میلتیغیم بۉلسه، تۉنغیز اۉقی بیلن بیر آتیشده جانینی جهنمگه جۉنهتردیم. تۉنغیز اۉقی تېککن جایینی ییرتیب۔کویدیریب اۉتهدی. یقینراقدن آتیلسه سویکلرینی هم سیندیریب، بهیبت بۉلسه۔ده، بیر نېچه قولاچ نریگه اولاقتیریب یوبارهدی.
بۉرینینگ یاللری ینهده هورپهیدی، آلد پنجهلری بیلن یېرنی تیمدهلهدی.
حاضر تشلنسه۔چی!
شو محل انچه نریدن، تۉقهی ایچکریسیدن اوویللهگن باشقه بیر تاووش اېشیتیلدی.
سۉقماق چېتیدهگی رقیبیمنینگ یاللری پسهیدی، کۉزینی مېندن اوزیب، تاووش کېلگن تامانگه بیر قرهب قۉیدی. شونده نگاهیدهگی شدّتنینگ غایب بۉلگنینی پَیقهدیم. آرتیگه تیسریلدی، اما سیره شاشمسدن، وقار ایله اۉگیریلدی۔یو اۉشه تامانگه یۉرتیب کېته باشلهدی.
اې، توشوندیم! بۉریلر عایله بۉلیب یشهیدیلر. اونینگ هم عایلهسی بار۔کو؟
هه، بۉری عایله قورهدی. نریراقده، تۉقهی ایچکریسیده اینی بۉلسهیم عجبمس.
بۉری بالهلری قنقه بۉلیشینی بیلهمن، بالهلیگیمده کۉرگنمن۔کو؟ کولرنگ تومشوقلرینینگ اوچی قاپ۔قاره، گاه هوانی ایسکب، گاه بیر۔بیریگه سویکنیب لپنگلب چاپهدیگن، تۉلپاقلیگیدن گاها ییقیلیب۔اغنب هم توشهدیگن اوچ۔تۉرتته جۉجیقلری بۉلسه احتمال.
هر حالده، او یېرده بیر عایله یشر، اېرکک بۉری اېسه مېنینگ، یعنی چۉل بغریده اۉزیچه کویمهلنیب اۉتین تۉپلب یورگن آدمنینگ قیافهسیدهگی خطرنی سېزیب، یۉل یاقهسیگه باله۔چقهسینی حمایه قیلگنی چیققنگه اۉخشهیدی.
کیم بیلسین، بلکه قیشلاق تامان یۉل آلگندیر۔و اما مېنی کۉریب، نیتیدن قَیتگندیر؟
عجبا، مېنی یاو خَیال قیلدیمیکین؟
مېن هم اونی یاو خَیال قیلدیم۔کو؟
آرتیمگه چېکینسم، حمله قیلمسلیگی ممکنمیدی؟
اما، مېندهیم باله۔چقه بار۔کو؟
آرتیمگه قَیتسم هم بۉلردی، البته. لېکن، آلدینده - قیشلاقده مېنینگ هم بالهلریم بار. آرتیمگه چېکینسم، شو بۉری یاکه تۉدهدهگیلری قیشلاققه دفع قیلسهلر نیمه بۉلهدی؟ مال۔حال، قۉیلر۔کو میلی، بالهلریمگه چنگ سالسه۔چی؟
* * *
قیشلاقده آدم کۉپ، همهمیز بیر جماعه کبیمیز.
تۉی۔مراسملرده بریمیز تۉپلنهمیز. کتّه قازانلرده آشلر پیشهدی.
بېکارچیلر قازانگه اۉتین یاقیلمسیدناق کۉچه بزمینی باشلب یوباریشهدی. اوست۔باشی انچهیین تۉزگن کیشیلر شونقه مراسملرده بیرآز ییرهشهدی.
یامغیرلر۔و قارلر یاققنیده هم شو منظره اۉزگرمهیدی. بیزنینگ طرفلر فقط بهار و یاز آیلریده جانلنهدی، خلاص. کوزده همهیاق لای۔بلچیققه ایلنهدی، قیش کېلیشی بیلن حرکت، درختلر اویقوگه کېتگنی کبی سوسهیهدی. مۉریلردن کۉک و قاره توتون هاوور ارهلش چیقه باشلهیدی. یېرلرده غۉزهپایه و مکّه پایهلری قارهییب، ایلویرهب یاتگنینی کۉرهسیز.
اوی ایشلری بیلن مشغول اېدیم. کۉچه طرفدن بیراو چقیردی.
قرهسم، قۉشنیم اېکن.
- هه، کیراوېرمهیسیز می؟ - دېدیم سلاملشیب.
- گپ بار، - دېدی. - اَیتیب قۉیهی دېدیم، کېچه تونده قیشلاققه بۉری آرهلبدی.
- یۉغې!؟ بیراوگه ضرری تېگمبدی می ایشقیلیب؟
- تېگمبدی. قیشلاق چېتیدهگی اوینینگ تامآرقهسیگچه کیریب کېلیبدی. اوی اېگهسی خواطرلنیب تشقریگه چیقسه، دۉنگگه چۉنقهییب اۉتیریب، آیگه قرهب اوویللهیاتگن اېکن. کوچوکلرنینگ آوازی اۉچیب کېتگنمیش. قۉیلر هم قۉرققنیدن قۉرهنینگ بیر چېتیگه غوج بۉلیب آلیشیبدی.
- گذرده کیشیلر تۉپلنهیپتی، - دېدی کېین. - بو ییل هم قیش آغیر کېلهدی شېکیلّی. مصلحتلشیب آلهیلیک، سیز هم چیقرسیز؟
- حاضر بارهمن، – دېدیم۔و تۉنیمنی کيیب، آرتیدن اېرگشدیم.
حقیقتاً هم، گذرده اۉن۔اۉن بېش چاغلی اېرکک تۉپلنگن، ینه بۉری کېلیب قالسه نیمه قیلیش کېرهکلیگینی گپلشیب توریشردی.
قیشلاقنینگ اوچ۔تۉرت خاندانیده میلتیق بار اېکن. قالگنلر بالته، کېتمان، بالغه کبی انجاملرینی تیارلب قۉیهدیگن بۉلیشدی. کیمدیر دشت طرفگه باریب توزاق قۉییب کېلهدیگن بۉلدی. ینه، کیمکه بۉری کۉرسه سس چیقرسین دېییلدی. همه هوشیار یاتسین، تیق اېتگن تاووش اېشیتیشسه، چاپیب چیقیشسین. قۉی۔قۉزی۔کو میلی، اما آدمگه تشلنیب قالسه بار می؟ شو سبب، هوشیار تورگن توزوک.
قَیتهیاتگنیمده هوا آچیق، ساووق بۉلسه۔ده، آسمان کۉم۔کۉک، اویلر آرتیدن، ایکّی۔اوچ جایدن توتون اۉرلر اېدی. غۉزهپایه توتونیمیکین؟
غۉزهپایه توتونی کۉک بۉلهدی.توت اۉتینی اېسه یشیلتاب النگه چیقرهدی. توتونلرگه قرهب، کیم نیمه قیلهیاتگنینی بیلیب آلسه بۉلهوېرهدی. قارهمتیر توتون تندیرگه نم غۉزهپایه یاقیلگنینی بیلدیرهدی. کیمدیر نان یاپماقچی. آچ۔کولرنگ توتون خزان یاقیلگنینینگ علامتی. هه، قیدهدیر نان یاپیلیپتی. انه، شباده ایسینی هم آلیب کېلدی: یانگن اۉتیننینگ و پیشهیاتگن ناننینگ ایسی.
توماو۔پوجقاق بالهکهیلر کۉچهده اۉینب یوریشیبدی.
تونده قۉشنیلر بیلن قیشلاقنینگ شِمال تامانیگه چیقدیک.
کیمدیر کپه تیکدی. کپه ایچیده یاتیبمیز.
هوا ساووق، آسمان تۉله تۉنغیگن یولدوز. گاها یاروغ ایز قالدیریب اوچهدی. هر طرفدن چیریگن خس۔خزان ایسی کېلهدی.
دشت اداغیدن اولکن آی سماگه کۉتریلدی. خیَل اۉتیب، هوالهگنی سیین کیچرهیه باردی.
یاغدوسی تونگی دشتنی یاریتدی. تېورهکنی اۉزگرتیریب کۉرستدی.
توریب، اطرافنی دقّت بیلن کوزهتهمن. بتهلر آرهسیده حرکت سېزیلگندهی بۉلهدی. لیپ اېتیب بیر نیمه اۉتهدی. یۉق، بۉری اېمس. بۉری بونقه لیپ اېتیب کېلمهیدی. او خاطرجمع، عقل بیلن ایش توتهدی.
اوچ۔تۉرت کون شو طرز قۉریقلب یاتدیک، اما بۉریدن درَک بۉلمهدی. یاشراق ییگیت۔یلنگلر آت سوریب، اطرافنی کېزیب چیقیشدی. هر حالده اۉلجه ایزلب یاکه اۉزیچه ایلنیب بیر کېلگن۔و قیشلاقده جانیگه زوغوم قیله آلهدیگن کیشیلر بارلیگینی سېزگچ، بالهلرینی آلیب اوزاقراققه - اېمین۔اېرکین دشت قۉینیگه، یېمیشی آز، اما خوفسیز مکانلرگه کېتگن بۉلیشی ممکن.
قیش قتّيق کېلسه چۉلده یېمیش قالمهیدی، دېییشهدی. اۉشنده قیشلاققهچه توشیب کېلیشی ممکن. یۉقسه، حتا شوندهی کوچلی حیوان هم انسان کۉزیدن قۉرقهدی، تیک قرهی آلمهیدی، آدملردن نری یوریشگه اورینهدی.
* * *
کونلر۔آیلر اۉتر، بالهلر اولغهیر اېدیلر. تورموش قیین، اورینیب۔تیریشمهسنگ سیره بۉلمهیدی. باله۔چقه باقیش، کتّه قیلیش آسان می؟ آته عالمدن اۉتگن، آنه کسل، بالهلر اولغهیگن، یالغیز اۉزیم اورینیب۔تیریشهمن. یانیمگه کیرهدیگن، همدرد بۉلهدیگن بیران کیمسه یۉق. تشویشیم شو قدَر کۉپ که، قَیلرگهدیر باش آلیب کېتگیم کېلهدی. هه، قَیلردهدیر، اوزاق۔اوزاقلرده بېپایان دشتلر بار. حاضر او یېرلردهگی بتهلرنی هم آپّاق بولدوروقلر قاپلهگندیر؟
دشت۔و دلهلر، بتهلر اویقوگه کېتگن. هواده تۉلغین بولوتلر آغیر سوزهدی.
ایچیمده یاووایی بیر هیجان باش کۉترهدی. آی یاغدوسی آستیده یستهنیب یاتگن اۉشه کېنگلیکلرگه بارگیم کېلهدی.
اما، بالهلر کتّه بۉلیشهیپتی۔کو؟ اولرنی اۉقیتیشیم، اویلب۔جایلشیم کېرهک...
هه، تشویشلریم مۉل. اولرنی ادا اېتیش مېنینگ آتهلیک بورچیم، بجرمهسم بۉلرمیدی؟ اما بیر نفسگه بۉلسه۔ده، تین آلگیم کېلهدی۔ده. مییهمنی چیرسیللهتر درجهده آغیر تشویشلر چرچتگنیده، بیر نفس، اتیگی بیر نفسگهگینه اۉشه یاقلرگه کېتسم... بېپایان کېنگلیکلرده کۉکسیمنی تۉلدیریب بیر هَیقیرسم، آزاد۔آزاد، سربست۔سربست چاپسم دېیمن... کیم بیلسین، بتهلر آستیده نگاهینی مېنگه خاطرجمع تیکیب تورگن اۉشه بۉرینی ینه کۉرسم هم عجبمس.
نېگهدیر اونی وحشي دېب اۉیلهمسلیگیم اۉزیمنی حیرتگه سالهدی. بلکه، بالهلیگیمده بېآزار اۉینهگنیم اوچون می؟ یاخود قَی بیر جهتلریمده اۉزیمنی شو وحشيگه تېنگلشتیرگنیم اوچون می؟ مېن هم حدودیمنی بېلگیلب آلگنمن، بېگانه بیراو کیریب کېلیشیگه سیره یۉل قۉیمهیمن. مېن هم گۉیا آوگه چیقهمن، یېمیش تاپیب کېلهمن، او رزقیمگه بیراو چنگ سالسه غجیب تشلر الفاظیم بار. شونی دېب گاه کیملر بیلندیر اوریشگنمن هم، کیملردیر مېنی هم جراحتلهگن، او جراحتلردن انچهگچه اۉزیمگه کېلالمهی یورگن محللریم هم بۉلگن.
بته آستیدهگی بۉری نگاهینی مېندن آلهدی، باشینی باشقه یاققه بورهدی، بۉینینی کۉککه چۉزیب، پَستک، حامله بولوتلرگه قرهیدی.
اۉزیمنی ابگار، ابجگی چیقیب کېتگن، اما ارادهسی بوکیلمس قهرماندهی حس قیلگنیم غلط.
اینیده بالهلری بۉلسه، احتمال.
تۉلپاق، یونگلری قارهمتیر، کوچوکبالهلرگه اۉخشب کېتهدیگن بالهلری.
بیر۔بیریگه سویکنیب۔غینگشیب، تشقریگه چیقیشگه اورینهیاتگن بۉلیشلری هم ممکن.
بو سفر هم او مېنگه دفع قیلمسلیگینی بیلهمن.
ینه دوچ کېلسک، او تامان آدیملهیمن، نگاهلریمیز ینه تۉقنهشهدی. بو سفر قۉلیمده آیبالتهم یۉق، اما اۉزیمگه ایشانچیم کوچلی.
بۉری مېنگه جیم قرهب تورهدی.
ایکّی عایله باشلیغی شو طریقه دوچ کېلهمیز.
...بېپایان دشت۔و دلهلرده بۉری تۉدهلری کېزیب یورهدیلر. اۉزلریگه تۉدهباشی سیلب آلهدیلر. قالگن بۉریلر تۉدهباشیگه مطلقا بۉیسونهدیلر. حدود هم بېپایان، او حدودگه باشقه بیرار وحشي کیریشیگه یۉل قۉیمهیدیلر.
بعضیلرینینگ کۉکسیده، یېلکهلریده جراحت ایزلری بۉلسهیم عجبمس.
عجبا، مېنینگ حدودلریم قیده اېدی، قیدن باشلنیب، قیده توگهگن اېدی؟
حیات دېب اتلگن دشت۔و بیاباننینگ قَی یېریده اېدی مېنینگ مکانیم؟
بۉری۔کو اۉز یۉلیگه، اما مېن انسانمن۔کو؟ تېگرهمدهگیلر هم انسانلر۔کو؟ نیمه اوچون حدودیمنی بېلگیلب آلیشیم، بېگانه کیریب کېلیشیگه یۉل قۉیمسلیگیم، نیمه اوچون رزقیمنی تلشیب۔تارتیشیب تاپیشیم کېرهک؟
اوییم، دسترخوانیم دایما آچیق، بیراو کیریب کېلسه خوشحاللیک بیلن آلدیگه تاپگن۔توتگنیمنی قۉیهمن، گاه مۉل۔کۉل، گاه آز بۉلهدی. شو آدم مېنی یۉقلب کېلگنیدن باشیم کۉککه یېتهدی. هه، بیر قرهشده غریبانمن، بیر قرهشده کیچیککۉنگیلمن، اېل قطاری رزقینی تاپیب۔توتیب، اېل قطاری باله۔چقهسینی کتّه قیلهیاتگن بیر مردمِ مسلمانمن.
شو درد ایله تورلی یوموشلرگه اورینگنمن، کیملردیر رزقیمگه چنگ سالیب هم کۉرگن، چنگلیدن یولیب آلگن محللریم بۉلگن. حیات مېنی هم یرهلهگن، او یرهلرنی گاها مېن هم یرهدار کبی یلب۔یولقهیمن، فقط بوندن بېآزار اوخلب یاتگن بالهلریم بېخبر، بالهلیکنینگ مصفا توشلری ارا گاها جیلمهییب، گاه تمشهنیب اوخلهیدیلر.
گاها تۉنیمنی یېلکهمگه تشلب حویلیگه توشهمن.
جوده یوکسکلرده، بېنهایه آلیسلرده کیچکینه آی سوزهدی.
آی، مېن آرزو قیلگن اۉشه چېکسیز حدودلرنی اېسیمگه سالهدی.
کیچکینه شو مکانیمده بیر۔بیر آدیملهیمن.
بېدارلیک عذاب بېرهدی.
شو تاب، منه، عمرنینگ الّهقنچه قسمی اۉتیب، شدّتلر ایلغر۔ایلغنمس سوسهییب بارر اېکن، اونوتیلیب کېتگن یاووایی بیر شوق هم ایچیمده اویغانهدی.
او شوق ارا حدودیمدن چیقالمهی تیپیرچیلهیمن.
بیر سیلتهنیب، زنجیرلریمنی اوزیب، بېپایان دشت۔و دلهلرگه آشیغیچ چاپیب کېتگیم کېلهدی.
او یاقلرده حاضر هم ساووقلر اۉینهیاتگن بۉلسه احتمال. کوزگی بتهلرنی قیراولر قاپلهگن بۉلیشی هم ممکن.
اۉشه یېرده بالهلیگیمدهگی وقارلی و مغرور حیواننی کۉرسم عجبمس.
اونینگ هم آتهسی الّهقچان عالمنی ترک اېتگندیر؟ مېن کۉرگن اۉشه تۉلپاق بۉری بالهسی الّهقچان اولغهییب، بیر عایلهنینگ باشیگه کېلگندیر؟ اونینگ هم مېن سینگری ذریاتلری باردیر، حاضر، اینیده بیر۔بیرلریگه سویکنیب، غینگشیب اوخلشهیاتگندیر؟
عایله باشلیغینینگ بېدار۔و هوشیار اېکنیگه شبهه یۉق.
مېنی پَیقب، اۉشه خاطرجمع و ساووق نگاهی بیلن حرکتلریمنی چمهلهسه، بو یالغیز آدم بالهسی تونده، آی هوالهگن محلده دشت۔و توزگه نې اوچون کېلدی دېگن اۉی ایله هوشیار۔هوشیار باقسه هم عجبمس.
مېن اېسه، ییللردیر خَیالیمده گودهلنتیریب یورگنیم شو منظرهنینگ رۉیابگه چیققنیدن اۉزیمچه سویونهمن.
او مېنی هوشیار کوزهتهدی. مېن اېسه استقبالیگه آدیم آتهمن.
* * *
قیشلاغیم جوده چېتده، الکتر هم توزوک۔قوروق کېلمهگن، شماللرده، یامغیرلرده اۉچیب قالهدی. یازده همه اۉز تشویشی بیلن آواره، قیشده اېسه یوموشلر بیر آز کمهیهدی، شونده تۉن کییگن، بېلباغ اۉرهگن کیشیلر کۉچهلرده تۉپ۔تۉپ تۉپلنیشهدی.
انچه نریده، بیر کیشی تامده آنتن توزهتهدی، شباده آوازینی آلیب کېلهدی:
- بۉلدی می؟
- یۉق، اۉنگگه بوره!
- کۉرستدی می؟
- کۉرستمهی قالدی، آرقهگه بوره!
اوزون تېرهک یاغاچینی اوچیگه محکملنگن ایکّیته کتّه مس لپپک لاپیللهیدی.
- اې، بوگون فیلم بۉلهدی! – دېب ایلجهییشهدی کیشیلر.
او فیلم اوروشده فاشیستلر قۉلیگه توشیب قالگن کیشی حقیده. هر ییلی ایکّی۔اوچ مرته کۉرسهتیلهدی، واقعه لهستانده رۉی بېرهدی، نیمهگهدیر قیشلاغیمنینگ کیشیلریگه اۉشه فیلمنینگ واقعهلری معقول کېلیب قالگن.
فاشیست ضابطی اسیرگه بیر گیلاس تۉلدیریب اراق قوییب بېرهدی. اسیر آچ، اما مغرور. اراقنی بیر سیمیریشده ایچهدی، اوستیگه۔اوستک «مېن بیرینچیسیدن کېین گزک قیلمهیمن» دېیدی خۉمرهییب.
قیشلاقدهگیلرگه منه شو جایی معقول.
- قوی!
قوییلهدی.
- مېن بیرینچیسیدن کېین گزک قیلمهیمن، – دېیدی ایلجهییب قۉشنیم.
بو همهگه یاقیب توشهدی.
بو گل هم دکان آلدیده اېدیک. چیراق الّهقچان اۉچیب قالگن. پست طرفدن شاوور کېله باشلهدی. بېش۔آلتی کیشی هاولیقیب، بقیریب۔چقیریب کېلر اېدیلر:
- بۉری! بۉری!
ضیافت حسّی شمال اوچیرگندهی بدر کېتدی. همه اۉشه تامانگه چاپدی.
- ینه بۉری آرهلبدی می؟
- قیده اېکن؟
- هېچ نیمه قیلمبدی می؟
کېلگووچیلر قاپده بیر نیمهنی آرقهلب کېلماقده اېدیلر.
یېتیب کېلیشگچ، نارغول، دَونگیردهی ییگیت:
- جهنمگه جۉنتدیک، اېندی قیشلاق تینچ بۉلهدی، - دېدی ایلجهییب.
کېین قاپنی آستیدن کۉتریب بیر سیلتهگن اېدی، ایچیدهگی بۉری تنهسی شلاپ اېتیب لای اوستیگه توشدی.
اونگه قرهدیم۔و ایچیم بیر قلقیب آلدی.
او کوچلی، بهقوّت بۉری اېمس اېدی. سویهگی اېندیگینه قاتگن، اېندیگینه کوچگه تۉلیب۔اېتیلیب کېلهیاتگن بۉری بالهسی اېدی او.
یونگلری تۉقلشیب اولگورمهگن، تومشوغیدهگی حلقهسی کېتمهگن، بیقینیده تۉنغیز اۉقینینگ جراحتی قارهییب تورگن، کۉزی قاتیب قالگن... خلص، اۉلیب یاتر اېدی.
* * *
- قوی!– دېدی قۉشنیم، شادان. – بیز ایکّینچیسیدن کېین هم گزک قیلمهیمیز!
- مېنگه قره، – دېدی کېین. – بونی تېریسینی شیلیب آلینگلر۔ده، تیرناغینی کېسیب، اویگه آسیب قۉیینگلر.
- نیمهگه؟
- اېسکیلردن قالگن بیر گپ بار، – دېدی غالبانه. کېین کۉرستکیچ برماغینی نوقیب، اوقتیردی:
- بۉرینینگ تیرناغی آمد کېلتیرهدی. اونوتمه!
* * *
اۉشه تون اوخلالمهی چیققنیمنی بالهلریم اَیتیب بېریشدی.
سماده نهایتده تۉلین آی سوزگنی اېسیمده. اویگه کېلیبمن۔و حویلیده، سۉریده آیگه قرهب اۉتیرهوېریبمن. کۉزیمدن یاشیم دوو۔دوو آقر اېمیش. خاتینیم کېلسهیم، بالهلریم کېلسهیم قرهمبمن، «نیمهگه بونقه اۉتیریبسیز، اویگه کیرسنگیز۔چی» دېییشسه، تۉنغیللب شوندهی جواب قیلیبمن:
- کیرمهیمن اویینگگه!
- کیرهقالینگ، چرچبسیز، اخیر.
- کیرمهیمن دېدیم۔کو؟
- وای، نیمه قیلهسیز بو یېرده؟
- آیگه قرهب اوویللهگیم کېلهیپتی، خاتین، – دېبمن.
شوندن کېین تۉلیقیب۔تۉلیقیب راسه گپیریبمن. بیلهسن می، ایچیمده بیر بۉری بار، دېبمن. مېنی کۉچه۔کۉیده ایندهمس، یوواش بیر آدم بۉلیب یوریشیمگه قرهمه. عمریم بۉیی اۉشه بۉری تشقریگه چیقیب کېتمهسین دېب اورینیب کېلدیم. اېندی اېسه، هېچ بۉلمهسه شو کېچه قارانغیسیده، همه اوخلب دانگ قاتیب یاتگن محلده آیگه قرهب بیر مرتهگینه بۉلسین چۉزیب۔چۉزیب اوویللهسم بۉلمهیدی می اخیر، دېرمیشمن...
اېرتهسیگه خاتینیم، بالهلریم اۉزلریچه ایلجهییشیب «یخشی یاتیب توردینگیز می» دېیه هر دایمگیدهی حال سۉرهشگنیده کۉزلریگه قرهدیم۔و بیر نیمهنی بیلهدیگندهی کولیمسیرهب توریشگنینی کۉردیم. نانوشته محلی خاتین هر دایمگی عادتینی قیلیب، اۉسماقچیلب «کېچه غلطی۔غلطی گپلرنی گپیردیلر می، خۉجهیین» دېب سۉرهدی. تونگی واقعهلر اېسیمده اېدی، البته. اما اۉزیمنی اونوتگندهی کۉرسهتیب:
- بېکارلرنی اَیتیبسن! تېز۔تېز بۉل، ایشگه کېچ قالهیپمن، – دېدیم تۉنغیللب.
بۉریمیش؟! بار۔یۉغی بیر وحشي۔ده. ایشی آدملرگه نوقول ضرر کېلتیریشدن عبارت. بیزلر انسانلرمیز۔کو؟
بیر خۉمرهیگن اېدیم، خاتیننینگ دَمی ایچیگه توشیب کېتدی. اما شوندهیم کۉزینینگ بیر چېتیدهگی کولیمسیرهش افادهسی کېتمهگنینی پَیقهدیم. بیلمهگنگه آلیب، تۉنیمنی کییدیم۔ده:
- کېلیشیمده گۉشت آلیب کېلهمن، کېچقورون اۉزیم سیزلرگه بیر پلو دَملب بېرهی، – دېب، چاپانیمنی اېتهگینی قاقیب کۉچهگه چیقیب کېتهیاتسم، خاتین آرتیمدن گپیردی:
- اونده منهوینی نیمه قیلهیلیک؟
اۉگیریلیب قرهسم، قۉلیده اوزون آقیش بیر نیمه. بۉرینینگ تیرناغی!
- تشلب یوبار، - دېدیم اېنسم قاتیب. - آمد کېلتیرهدی دېب قَیسی احماق اَیتدی سېنگه؟
- اۉزینگیز اَیتدینگیز۔کو؟
- همه گپیمگهیم ایشانهوېرهسن می، هزللشدیم۔کو؟ – دېدیم۔ده، هر کونگی ایشیمگه۔تشویشیمگه یۉل آلدیم.
شو تانگ چاغیده، کیمدیر دلهسیگه، کیمدیر خدمتیگه، کیمدیر اۉقیشیگه، کیمدیر قرینداشینیکیگه کېتهیاتگن، هر کونگی تشویشلری بیلن اندرمان یوزلب۔مینگلب کیشیلر کبی.
یعنی، اېل قطاری...
۲۰۱۴
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
اۉزبېکستان اۉزبېک ادبي تیلیدهگی ایریم قۉپال سۉزلرنینگ فهرستی
سهشنبه ۱۹ جوزا -
«خمسه»نینگ یرهتیلیش جریانی
پنجشنبه ۲۱ جوزا