بۉری
پنجشنبه ۲۱ جوزا
-
-
اۉزبېک ادبیاتی ← حکایه
-
دوشنبه ۱۸ جوزا
ساغینچ
شفتالو شاخیدهمن،
آنهمنینگ یانیدهمن،
بارهی دېسم یۉل اوزاق،
آتهمنی ساغینهمن...
(بالهلر قۉشیغی)
بیر نېچه کوندیر که ساووق توشدی. اېرتهلب سحر تشقریگه چیقسنگیز، همهیاقنی کۉز یېتهدیگن آلیس۔آلیسلرگچه آقیش قیراو۔بولدوروقلر قاپلب یاتگنینی کۉرهسیز. کېچهلری اېتنی اۉییب، سویکنی زیرقیرهتر درجهده ساووق شباده اېسهدی، بو ایزغیرینده یقیندهگینه ایسّیق۔ایسّیق کۉز قیسگن یولدوزلر هم آلیسلشیب، تۉنغیب قالگندهی تویولهدی. شییپان اطرافیدهگی تالنینگ یشیل برگلری نینگ چېتیده جگررنگ داغلر و حلقهچهلر حاصل بۉلیبدی. خلص، همه تاماندن کوزنینگ نفسی کېلیب توریبدی. شام قۉنه باشلهدی. جونجیکه۔جونجیکه بورچکده، دېرَزه آلدیدهگی آقمه گازگه اولنگن پېچ (بخاری)نی یاقدیم. گازنینگ باسیمی یخشی اېکن، زنگاری آلاو بیر تېکیسده گوریللب یانه کېتدی، خانه ایسیی باشلهدی. تاکچهدهگی کیچکینه تلویزیون لیپ۔لیپ اېتیب خیره بیر نیمهلرنی کۉرسهتردی۔یو اما آوازی چیقمس اېدی.
اېرتهگه هوا قندهی بۉلر اېکن، رزم سالهی۔چی دېب تشقریگه چیقدیم. آقلنگنیگه انچه ییللر بۉلگن دېواردن آزبیست قووور چیقیب توریبدی، آغزیدن هاوور کۉتریلیپتی. خیره سریق چیراق نریراقدهگی سووینی اېسکی خزانلر قاپلب آلگن حوض چېتلرینی ارنگ یاریتماقده. انچه اوزاقده، دله۔یو دشتنی اېنلب آلگن شام قارانغیسیده بیر نېچته سرغیش چیراقلر مِیلتیرهب کۉزگه تشلنهدی. اولر - تورلی تامانلردن شو یاقلرگه مېن کبی ایشلهگنی کېلگن کیشیلرنینگ کلبهلری. سۉنگ پایانی یۉق دلهلر باشلنیب کېتگن. سِردریا بېپایان، دشتلری بیلن آدمنی هَییقتیرهدی. آسمان تۉله یولدوز، تېورهگینی خیره آقیش یاغدوچهلر اۉرهب آلگن. دله۔دشت آسمانیده نیمهگهدیر یولدوزلر کۉپ اوچهدی.
آسمان تینیق، شباده اۉزگرمهگن، دېمک، هوا اېرتهگه آچیق کېلهدی. آلیس یولدوزلر آرهسیده، جوده بلندده قیزیل چیراغینی مِیلتیللهتیب قنقهدیر اوچاق سوزیب بارماقده. اوچاقدهگی کیشیلر چېت اېللرگه یۉل آلگن بۉلسهلر کېرهک. اوچاق ایچی ایسّیقدیر؟ یاروغ، شیمن سالونده بو بختیار کیشیلر مودرهشهیاتگندیر بلکه؟ بۉلیشی ممکن، لېکن اولرنینگ تقدیرلری، حیاتلری باشقهچه. بیزنیکی شو - دهقانچیلیک... تۉنیمگه ینهده اۉرهنیب، بیرآز ایلنیب یوردیم. شبادهده دېرَزهنینگ کۉزیگه یاپیشتیریب قۉییلگن سووقاغاز شیتیر۔شیتیر قیلهدی، آرتیده، خانه ایچکریسیده تلویزیون خیره آقیش داغ بۉلیب کۉرینیب توریبدی. آیاغیم آستیده بولتورگی خزانلر شیتیرلهدی. بیرته۔ایکّیته یپراق اېسکی تۉنکه اوستیگه قۉنیبدی. یاز کونلریده منه شو تۉنکهگه اۉتیریب دَم آلردیم. حاضر او نمیقیب قالیبدی، ایچ۔ایچیدن چیریگن بۉلسه هم احتمال.
دېرَزه یانیدن اۉتهیاتگنیمده چاینک نینگ شیغیللهگن آوازی کېلدی. چای قَینهبدی. قَیتیب ایچکریگه کیردیم. اېسکی دۉپّینی بوکلب، چاینک دستهسینی اوشلهگنیمنی بیلهمن، بیر نیمه تۉستدن پیرّ اېتدی، مشتدهی، قارهمتیر بیر نیمه پاتیرلب کۉزیم آلدیدن یوزیمگه تېککودهی بۉلیب اوچیب اۉتدی۔یو اۉزینی سووقاغازگه اوردی، کۉچیریب تشقریگه چیقیب کېتدی.
یورهگیم شوویللب کېتدی. دفعتاً اونینگ نیمهلیگینی بیلالمهدیم. سَل اۉزیمگه کېلگچ، چاینکنی جاییگه قۉییب پېچ (بخاری) نینگ تېپه طرفیگه قرهدیم۔و بیردنیگه کولگیم قیستهدی. عجب که، پېچ (بخاری) بیلن دېوار آرهلیغیده کیچکینه تیرقیشده هر خیل خس۔چۉبلردن ایلنه شکلیده نریدن۔بېری قوریلگن قوش اینی... اینده ایکّیته قیزغیمتیر جیش پالهپان مېنگه بقرهییب قرهب توریشیبدی! موسیچه نینگ بالهلری! مونچاق۔مونچاق کۉزلری خیره چیراقده ییلت۔ییلت قیلهدی، آچ جگررنگ میتّی تومشوقچهسینینگ چېتیده اینگیچگه سریق حاشیهسی هم بار، بۉیینلرینی چۉزیب۔چۉزیب چیییللشیپتی.
آچیب چیققنیگه بیر۔ایکّی هفته بۉلگندیر؟ پالهپانلر اولغهییشگنیده بو سریق حاشیه یۉقالیب کېتهدی. پتلری سییرهک، قیزغیمتیر تېریسی شونداق کۉرینیب توریبدی.
دېمک، کوندوزلری مېن دلهگه کېتگنیمده او قوش دېرَزه کۉزیدن کیریب، اوی ایچینی ایلنیب اوچگن، خوفسیزراق جای اخترگن، نهایت شو تیرقیشنی تاپیب، تشقریدن خس۔چۉب تشیگن، این قورگن، تخم قۉییب، باله آچگن! اوییمده شونچه واقعه رۉی بېریبدی۔یو اۉزیم بېخبرمن! توبه، قۉرقمهگنینی قرهنگ! کېچقورونلری ایشدن کېلگنیمده، یانگینهسیده آدم بالهسی تیمیرسکیلنیب یورگنیده هم خواطرینی باسیب، نفسینی چیقرمهی کۉزلرینی مۉلتیرهتیب اۉتیرهوېرگندیر؟ بوگون پېچ (بخاری)نی یاققنیمده دېوار قیزیگن، شوندهیم تا جانیدن اۉتمهگونچه چیدهگن۔و اخيری هلاکتلی ایسّیققه چیدهیالمهی پاتیرلب اوچیب چیقیب کېتگن اېکن. پالهپانلرینی آلیب چیقیب کېتالمهگنینگ سببی - اولر هلی اوچیرمه بۉلگن اېمس.
بیر تاماندن بو قوشنینگ کلبهمگه اویه قوریشی مېنگه ایشانگنیدن بۉلسه باشقه تاماندن پالهپانلرینی تشلب کېتگنی یورهگیمنی غش قیلدی. گازنی درّاو اۉچیردیم، پالهپانلر چیرقیللشهوېردی. آچمیکین؟ مېن طفیلی آچ هم قالیشگندیر؟ بلکه سووسشگندیر؟ قنقهدیر ایدیشنینگ قاپقاغیده سوو توتدیم. نان اوواقلرینی آلدیگه تشلهدیم، یۉق، یېییشمهدی، سوو هم ایچیشمهدی، بۉیینلرینی چۉزیب، اینگیچگه قیپ۔قیزیل تیللرینی کۉرسهتیب چیییللشگنی چیییللشگن. بِیرهم عاجز، بِیرهم حمایهسیز... اوّل بیرتهسی خواطرلنیب، عاجز چیییللهدی، سَلدن کېین ایکّینچیسی قۉشیلدی. کلبه پالهپان چیییللشلریگه تۉلدی.
قیزیغی شونده که، مېنگه قرهشمهیدی هم، قهیاقلرگهدیر تیکیلیشهدی. عموماً قوشلر آدمگه کمدن۔کم تیک قرهیدیلر. یاکه قرهشلری شونقه، سېزیلمهیدی می؟..
آبّا، بولرنینگ اینینی قهیاققه کۉچیرسم اېکن؟ پېچ (بخاری)نی۔کو یاقیب بۉلمهیدی، اما ساووقده بولر هم جونجیکیشلری ممکن. نهچاره، آلاوینی جوده پست قیلیب ینه یاقدیم.
آنه موسیچه اوزاققه کېتمهگندیر هر حالده؟ بالهلرینی تشلب قهیاققه کېتردی؟ شو اطرافدهگی قَی بیر درخت شاخیده کۉزلرینی مۉلتیللهتیب قۉنیب اۉتیرگندیر؟ اما مېنینگ اویدهلیگیمنی سېزسه، قَیتیب اوچیب کیرگنی هَییقهدی البته.
بیلهسیز می، شو چیی۔چیی تاووش اوییمنی فراغتگه تۉلدیریب یوباردی. خودّی بختیار آته سینگری دومهلاقلب قۉییلگن اۉرین۔تۉشککه یانباشلهدیم، مېن اوزاقلشگچ، پالهپانلر چیییللشنی بس قیلیشدی. لېکن اویهسیده قیمیرلشهیاتگنی، خسلرنینگ شیتیرینی اېشیتیب توریبمن. انچهدن کېین ینه قرهدیم، اوخلشمهیدی می بولر؟ ینه اۉشه منظره: میتّی جیمیت کۉزچهلرینی مۉلتیرهتیب اۉتیریشیپتی.
...شو کۉیی کۉزیم ایلینیبدی. سحر اویغانیب، تشقریگه چیقدیم. منظره اۉشه۔اۉشه: تانگ یاریشگن، پایانسیز یستنگن دلهلر اوزره بولدوروقلر ییلتیرهیدی. توپراق یۉل اوزره هم ميده اوچقونچهلر یاغیلگنگه اۉخشهیدی. یۉللر، درختلر، تام بۉغاتلری - بری نمچیل، قارهیینقیرهگن. بۉغاتدن سوو تامچیلهیپتی، بو - قیراونینگ ایشی. هوا ساویمهسیدن اوّل شودرینگ، شبنم توشر اېدی، خیال ساویدی می - قیراوگه ایلنهدی، ینهیم ساویسه، دال۔درختنی بولدوروقلر اېگللهیدی. کوزگه تیارلنیب، برگلرینی تۉکیب یوبارگن یاکه بیرته۔یریمته سرغهیگن توسسیز برگی قالگن بته شاخلری۔یو اۉت۔اۉلنلر هم نملنیب۔اېگیلیب قالیبدی.
شییپان تامی اوستیده قارهمتیر شرفه سېزیلدی. قرهسم، دشتنینگ یاووایی موشوگی اېکن. پخماق، کۉزینی سوربېتلرچه تیکیب قینغهییب توریپتی. بیر کۉزی یشیل، ایکّینچیسی ماوي. «هه، بېکار ایتیبسن!» دېب پۉپیسه قیلدیم. کېین یېردن بیر کېسک آلیب آتگن اېدیم، موشوک بیر سکرهب تام اوستیده کۉزدن غایب بۉلدی.
پالهپانلرنی پایلهیاتگن بۉلسه۔یه؟
نری۔بېری نانوشته قیلگچ، اوّل پالهپانلرگه توتدیم. بولر هلی نان اوواق یېییشنی بیلیشمهسه هم کېرهک؟ ناننی چَینب آغیزلریگه تیقدیم، ینه یېییشمهدی. تشقریگه چیقیب پیچه کوتدیم، بلکه آنهسی مېن اوزاقلشگچ قَیتیب کېلر؟ اطرافده چومچوقلر، قارهقوشلر، زغچهلر کۉپ اېدی، لېکن آرهلریده بیرانته موسیچه کۉرینمهدی. قَیگه کېتگن اېکن بېمهر، آنه بۉلمهی قالگور! نیمه قیلریمنی بیلمهی باشیم قاتدی. شونداق تشلب کېتهی دېسم، کېتالمهیمن، خواطرلنهمن. نهایت، پالهپانلرنی اوهیلب جاییدن آلیب، تۉنیمنینگ ایچیگه - قۉینیمگه سالیب یوموشیمگه جۉنهدیم.
کلبهمدن انچه پستده، توپراغی اۉینب کېتگن یۉل اداغیده کیچکینه تخته دکانچه بار، گاها او۔بو کېرهک بۉلیب قالسه، شو دکانچهدن آلهمن. حاضر دکان یانیده اوچ۔تۉرت کیشی تۉپلنیب توریشگن اېکن. بولر هم مېن کبی، یاللنمه ایشچیلر. ایکّیته دله پستدهگی یېریانغاق و ماش اېکیلگن یېرلرده ایشلشهدی.
– هه، رحمتجان؟ - دېدی بیری. - قۉینینگیزدهگی نیمه؟
– موسیچهنینگ بالهسی، - دېدیم.
– یۉغې! - کولیب یوباردی او. - هزللشمسدینگیز۔کو؟
– راستدن هم موسیچهنینگ بالهسی، – دېب، توندهگی واقعهنی ایتیب بېردیم.
– اې، شونقه می، - دېدی نریراقدهگی قارهچهدن کېلگن، ساچ۔سقالی آقره باشلهگن کیشی ایلجهییب. تیرناقلری اۉسگن، برماقلری قهوریب۔قهوریب کېتگن اېدی. - موسیچه نینگ بالهسینینگ گۉشتی شیرین بۉلهدی. خواهلهسنگیز، درّاوگینه ششلیک قیلیب پیشیریب بېرهمن.
– یۉغې، پالهپاننی یېب بۉلمهیدی، - دېدی باشقهسی. - یخشیسی، انهوی کوچوککه بېرهقالینگ. قرهنگ، صداقت بیلن کۉزینی مۉلتیرهتیب اۉتیپتی. بیقینی ایچیگه کیریب کېتگنینی کۉرهیپسیز می، قارنی آچ۔ده.
– شو جیش پالهپان بیلن تۉیرمیدی هۉکیزدهی ایتینگیز، - دېدیم مېن. - اۉزی، موسیچهنینگ بالهسی نیمه یېیدی، بیلمهیسیزلر می؟
– پالهپانلیگیده آنهسی قورت۔و قومورسقه، چوولچنگ تاپیب کېلیب توتهدی، - دېدی او. - اوچیرمه بۉلیشگنیدن کېین بیزگه اۉخشب دله دشتدن دان۔دون تاپیب، کۉلمکلردن سوو ایچیب یورهوېریشهدی. اما بولر هلی جیش۔کو، دان۔دون یېیالمهسه کېرهک.
– هه، توشوندیم، - دېدیم. اولر بیلن خیرلشیب، دلهمگه کېتدیم.
* * *
دلهم کېنگ، پایانسیز، اېگهسی - یاش تدبیرکار ییگیت. ایشی کۉپ، وقتی اېسه جوده کم، گاه۔گاه کېلیب تورهدی حاضر حاصل ییغیشتیریب آلینگن، یېرگه سوو بېریب بۉلسم بس، یوموشلر توگهیدی. دله۔توز بهارگچه تین آلهدی، اوخلهیدی. تینچلیک بۉپتورسه، اوچ۔تۉرت کونده یورتیمگه، قیشلاغیمگه کېتهمن.
اۉز یورتیم بو یېرلردن آلیسده. او یېرده بونقه بېپایان دلهلر یۉق. لېکن آتهمدن قالگن اېسکی اوییم شیمنگینه. تشقریدن قرهسنگیز، باشقهلرنیکیدن کۉپهم فرق قیلمهیدی. حویلیگه کیرسنگیز، شو پلّهده مېوهلر غرق پیشیب یاتگنینی کۉرهسیز. سرغهیگن یپراقلر آرهسیدن سپ۔سریق بهیلر، قیزیل انارلر کۉرینیب تورهدی. انارنینگ برگی کمبر بۉلهدی، کوچی۔قوّتی بار محلیده تۉق یشیل، کېین اېسه سرغیش۔قیزغیمتیر توس آلهدی، کوزده اۉز۔اۉزیدن بیرین۔کېتین چیرت۔چیرت تۉکیلهوېرهدی. انه شو اوزیلیشنینگ آوازینی یخشی کۉرهمن. تېورهک جیمجیتلیگیده بیرته برگنینگ اوزیلیب، شاخچهلرگه اوریله۔اوریله توشهیاتگن آوازی هم عجایب اېشیتیلهدی. بهینینگ برگی اېسه آچ۔سریق سرغهیهدی. تېرهکنیکی هم شونقه، فقط قارهمتیر۔جگررنگ نقطهچهلری بۉلهدی. چله۔یریم سرغهیگن اۉتلرنینگ اوستی آلتینرنگ۔قیزغیش برگلرگه تۉلیب کېتهدی، یورسنگیز یاقیملی شیتیرلهیدی.
بیر قۉلیم بیلن بغریمدهگی پالهپانلرنی توتیب قدم تشلهیپمن. توتمهسم، غیمیر۔غیمیر قیلیب توشیب کېتیشی ممکن. قۉینیمدهیم چیی۔چیی قیلیشیپتی، قورغورلر. شونداق یورهگیمنینگ آلدیده غیمیرلشیپتی. سَل اۉتمهی، جیمیب قالیشدی. تۉن یاقهسینی آچیب قرهسم، بیری جَودیرهب توریبدی، باشقهسی اېسه کۉزچهلرینی یومیب اوخلهیپتی! ایچ۔ایچیمدن سېوینچ کۉتریلیب کېلدی. روحیم هم بردملشدی، تېز۔تېز اریقلردن خبر آلدیم.
سوولر بیر مرامده، بولدوروق قاپلهگن یېرلرنی قارهیتیریب، ساکن جلدیرهب آقماقده.
کلبهگه قَیتگچ، ینه پېچ (بخاری)نی یاقدیم، شۉروا تشلهدیم، آوازی چیقمهیدیگن تلویزیوننی قۉیدیم. کېین تشقریگه چیقیب درخت شاخلریدن قورت۔قومورسقه ایزلهدیم. نهایت، هر کونی اۉزیم اۉتیرهدیگن اېسکی تۉنکه یاریغیدن تاپدیم. تۉنکهنینگ ایچی الّهقچان پۉک بۉلیب قالیبدی. آلیب کېلیب پالهپانلرگه توتدیم، بیرتهسی بیر مدت قرهب توردی۔ده، شرتّه قۉلیمدهگی یېمیشنی یولقیب آلدی، حتا تومشوقچهسی برماغیمگه باتدی.
«منه، قنقه اېکنسن، تۉپالانچی»، دېدیم کولیمسیرهب. اولرنی اۉز حالیگه قۉییب، اۉزیم هم یانباشلهدیم.
هه۔ه، نیمهسینی ایتهی؟ تیریکچیلیک دېب شو یېرلرده ایشلب یورگن بیر بندهمن۔ده. وقتیده اۉقیی آلمهدیم، سببی - آتهم۔آنهم کسلمند، مېن اېسه یالغیز اۉغیل، کېینگیلرنینگ همهسی سینگیللر اېدی... شولرگه درمان بۉلیب، قناتلریگه کیرهی دېب دهقانچیلیککه کیریشیب کېتدیم. یۉقسه، فنلرگه جوده قیزیقر اېدیم. ادبیاتنی یخشی کۉرردیم، انسان اضطرابلرینی۔یو قووانچلرینی عکس اېتتیرگن کتابلرنی قۉلیمدن قۉیمهی اۉقیردیم. شطرنجده بیراو مېنگه بس کېلالمسدی. ییللر بیر۔بیرینی قووهلب اۉتیب بارهیپتی، تورموش هم بیر مرامده کېتهیپتی، بیراودن کم، بیراودن کۉپ - قیمیرلب یوریبمن۔او...
نیمهسینییم ایتهی؟! اخیر، مېنینگ هم ایکّیته پالهپانیم بار!
اولرنی شونچهلر ساغیندیم۔که!
بیری بېش یشر، بیری اوچ یشر. کتّهسی اۉغیل، کیچیگی قیزهلاق. قاش۔کۉزلری خودّی اۉزیم، بورنینینگ یانیدهگی کیچکینه قاره خالی آنهمدن اۉتگن. کولیشلری، گپیریشلری، همهسی اۉزیم. صمیميتینی، مهرینی ایتمهیسیز می؟ قوشچهدهی بغریمگه کیریب کۉزچهلرینی مۉلتیللهتیب یاتیشلرینی۔چی؟ بعضاً شماللب یاتیب قالگنیمده تېپهمده آنهمدهی مهربانلیک بیلن یوزلریمنی سیلب اۉتیریشلرینی۔چی؟
یورهک تۉلیقیب کېتهیپتی۔کو!
قیزهلاغیم کیچکینهلیگیده اۉزیدهی کېلهدیگن چېلکنی کۉتریب درهنگلهتیب یورگنی، مېنینگ آیاق کییمیمنی کيیب آلیب همهنی کولدیرگنی، جیینیم کېلیب مېنینگ دۉپّیمنی کيیب آلگنیده «ددهمنینگ دۉپّیسینی بېر!» دېب او بیلن راسمنه جهلی چیقیب اوریشگنی... کۉز آلدیمدن لیپ۔لیپ اۉتماقده.
مهربانلریم، اخیر سیزلرنی آلتی آیدن بېری کۉرمهدیم۔کو؟! پېشانهنگیزدن، ساچلرینگیزدن انقییدیگن جنت ایسلرینی جوده ساغیندیم۔کو! قۉلچهلرینگنی ساغیندیم۔کو، بالهم! دفعتاً... ایچ۔ایچیمدن حسیاتلر بۉرانی کۉتریلیب کېلماقده، مژهلرده ساغینچ یاشلرینی پیدا قیلماقده.
قۉرقهمن، بالهم. تنگریمنینگ جنتلریدن کېلگن ریحانلریم مېنینگ! مېن کبی بیر آتهنینگ فرزندی اېکنینگیزدن بیر کون کېلیب اۉکسیمسمیکنسیز دېیه قۉرقهمن. آتهم کۉپ کسل بۉلردی، شو سبب اۉزیم خواهلهگنیمدهی اۉقییالمهدیم، مشتدهیلیگیمدن باشیم محنتدن چیقمهدی. کون کېلیب کتّه بۉلیشگنیده اولر هم مېن کبی، ایستگنلریدهی بیلیم آلالمسلیکلریدن، ایستگنلری کبی قابلیتلرینی رۉیابگه چیقرالمهی قالیشلریدن هَییقهمن. کامل بۉلیب وایهگه یېتیشلری اوچون همه شرایطینی یرهتیب بېرهی دېب شو یېرلرده یوریبمن... بلکه، پهلوانیم شو محل کتّه چنتهسینی یېلکهسیگه آسیب، کیچکینه آیاقچهلریگه میتّی پایافزلچهسینی کيیب آلیب مکتبیدن قَیتهیاتگندیر؟ مستان قیزیم، مهربان قیزیم کیچکینه قۉلچهلری قیزره۔قیزره آنهسینینگ یانیگه کیریب کیر یووهیاتگندیر؟ قیزیم مکتبده جوده یخشی اۉقییدی. فنلرگه جوده قیزیقهدی. اۉغلان اېسه هلی یاش، تۉپالانچیراق.
آز قالدی، یېرنینگ سووینی بېریب بۉلسم بس. کېین قوش کبی اوچه۔اوچه قاشینگیزگه بارهمن، البته. بلکه، حاضر انچه۔مونچه قیینهلهیاتگندیرسیزلر؟ لېکن، مېن بارگنیمده اوییمیز قوت۔برکهگه تۉلهدی. خُملر تۉله یاغ بۉلهدی. باشقه خُملرنی اېسه مۉل۔کۉل گوروچ، بوغدای بیلن تۉلدیرهمیز. اۉز قۉللریم بیلن سیزلرگه حویلیمیزدهگی اېسکی اۉچاقده عجایب پلو دَملب بېرهمن، گۉشتلری هم مۉل۔کۉل بۉلهدی پلویمیزنینگ. کېین، البته ینگی کییملر آلیب بېرهمن. قیشنینگ ایزغیرینلریده۔یو قارلریده قراوسیز قوشچهلردهی ساوقاتمسلیگینگیز، ججّی آیاقچهلرینگیزگه موزلهمهلرنینگ ساووقلری اۉتمسلیگی اوچون اېنگ چیرایلی، پیشیق، کۉرکم و ایسّیق کییم۔باشلر آلهمیز. سیزلردن هېچهم پولیمنی ایهمهیمن. بو دله۔دشتده سیزلرنی دېب یوریبمن۔کو، اۉزیمگه قالسه کېلرمیدیم ایسّیق اوی۔جاییمنی تشلب؟..
پالهپانلر خیره سریق چیراق یانیب تورگن غریبان کلبهده، دومهلاقلب قۉییلگن اۉرینگه سویهنیب، اولکن باشینی ایکّی کفی آرهسیگه آلیب اۉتیرگن آدم بالهسیگه حیران۔حیران باقیشهیپتی. نیمهیم قیلهی، بالهجانلریم! اۉزیمگه قالسه یوررمیدیم شو یېرلرده، سیزلرنینگ عزیز دیدارینگیزدن اوزاقده، دله۔یو دشتلرده، ناتوان۔و یېتیم کبی...
* * *
شو۔شو، پالهپانلرنی اۉزیمدن نری قۉیمس بۉلدیم. دشت موشوگی یېب۔نېتیب کېتمهسین دېب حتا یانیمده آلیب یاتدیم. پېچ (بخاری) اطرافیگه اوییب تیکن باسدیم: مبادا مېن یۉغیمده کیریب قالسه، اینگه قدَر چیقیب بارالمهسین! پالهپانلر هم مېنگه اۉرگنیشدی، اېندی یېمیش توتسم، سوربېتلرچه برماغیمنی هم چۉقیشهدی. حتا تلپینهدیگن هم بۉلیشدی.
اېرتهلب بیرگهلشیب چای ایچهمیز. کېین ایشیمگه کېتهمن. توش محلی شونچه یۉلدن قَیتیب کېلهمن، بولر مېنی کوتهیاتگن بۉلیشهدی. ینه بیرگهلشیب توشلیک قیلهمیز. کېین شام قۉنهدی. آوازی چیقمهیدیگن تلویزیون الّهنیمهلرنی کۉرستهدی، دسترخوانیمنینگ بیر چېتیده پالهپانلر هم اۉتیریشهدی. شو بیر نېچه کون ایچیده انچه تېتیکلشیشگن، پتلری قارهیگن، قناتلریگه قوّت کیرماقده، گاها اوچماقچی هم بۉلیب قنات هم قاقیب قۉییشهدی. بیرتهسی تېتیکراق، شۉخراق، قنات قاققنیده خیال کۉتریلهدی هم، کېین «تۉپ» اېتیب یېرگه توشهدی، شوندهیم ینه اوچیشگه اورینهدی.
گاها یان اطرافدهگی طبیعت ایچیدن آنه موسیچهنی ایزلهیمن. یۉق، هېچ قهیېرده کۉرینمهیدی! موسیچه اصلی بېقرار قوش. پالهپانینییم شونقه قیلیب تشلب کېتهدی می، توبه؟ درخت شاخلریده، تامده براق موشوکنینگ هلییم پایلاوچیلیک قیلیب یورگنینی کۉریب قالهمن. هر کۉرگنیمده بیر نیمهلر آتیب هَیدهیمن که، هَییقسین، قۉرقسین، یقین کېلمهسین. کونلر ینهده ساویی بارهدی. اېرته بیر کون قیشنینگ ایزغیرینلی موزلهمهلری باشلنگنیده بوتون بو تېورهک موز قاتهدی، حرکت تۉختهیدی. شونده پالهپانلرنینگ حالی نیمه بۉلر اېکن دېگن تشویشیم هم بار.
یېرلرنی سوغاریب بۉلدیم. اېندی کېینگی ییل بهاریگچه یېر دَم آلهدی. اریقلردهگی سوولر آزهیهدی، توبیده آزگینه تینیق سوو قالهدی، خلاص. بو سوولر بهارده بۉتنه توس آلهدی، بهارنینگ ژالهلرینینگ حیاتبخش سوولری کۉپیره۔کۉپیره آقهدی.
حاضر اېسه همهسی ساکن، جیم.
یېرنینگ اېگهسی – آزغین، بېسرانجام ییگیت توشلیک محلی کېلیب مېن بیلن حساب۔کتاب قیلدی، بهاردن بېری قیلگن خدمتیمنینگ حقینی آلدیم. کۉنگلیم یېنگیل بیر تویغو بیلن تۉلدی. تېزراق کلبهمگه بارهی، نرسهلریمنی ییغیشتیریب، یۉلگه چیقیشیم کېرهک.
انه، کۉکلرده تورنهلر هم قَیتیشماقده. قطار۔قطار تیزیلیب زاغچهلر قَیلرگهدیر کېتیشماقده. بولر اوچبورچک حاصل قیلیشیب اوچیشهدی. لېکن زاغلر اونقه اېمس، تۉپ۔تۉپ کېتیشهوېرهدی. بلکه تورنهلر جودهیم اوزاقلرگه اوچیب کېتیشر؟ زاغلر اېسه یقینراقده قیشلشلری هم ممکن.
یۉل یاقهسیدهگی بههیبت تاللر اویقوگه کېتگن. تېرهکلر هم. آستلری تۉکیلگن برگلر بیلن تۉله.
ایلدم یوریب، تېزده کلبهمگه یېتیب آلدیم.
ایچکریگه کیردی مو تۉستدن تۉختب قالدیم.
نیمهنی کۉردینگ دېنگ؟
یېرده بوزیلیب کېتگن ایننینگ خس۔چۉبلری ساچیلیب یاتر اېدی.
پالهپانلر قنی؟
خسلر آرهسیده بیرته۔ایکّیته نازک بال۔و پر هم کۉرینر اېدی. اۉشه جیمیتلر نینگ پری۔کو؟ شاشیب قالدیم. قنی، اخیر؟ دېرَزه کاغذی ینه ییرتیلگن. دېمک، براق بریبیرهم کیریبدی۔ده؟ شتاب تشقریگه چیقدیم، موشوک کۉرینمهیدی. پالهپانچهلرنی تیشلب آلیب قاچیب، قَی بیر پوچماقده پقّاس توشیرگن بۉلسه۔چی؟ یورهگیمنی غشلیک قاپلب آلدی. یۉق، شاشمه. براق کیرگن بۉلسه پالهپانچهلر نینگ پتلری همهیاققه تۉزغیب کېتگن بۉلیشی کېرهک. اما هېچ یېرده پتلر کۉرینمهیدی۔کو؟
یاکه نهایت، اوچیشنی اۉرگنیب، اۉزلری اوچیب کېتیشدی می؟
ینه تشقریگه چیقیب، تۉرت طرفگه النگلب، پالهپانلرنی قیدیردیم. اېسکی بهینینگ شاخلریگه، برگلرینی تۉکیب یوبارگن اوزوم زنگلریگه، تال شاخلریگه بیر۔بیر قرهب چیقدیم. شونده... توت شاخچهسیگه قۉنیب اۉتیرگن آنه موسیچهگه کۉزیم توشدی. یانیده ایکّیته یاش موسیچه هم بار اېدی. پالهپانلر۔کو؟ قَیسرراغی تېورهککه النگلب اۉتیرر اېدی. خیریت، دېدیم. واقعهنی توشوندیم - بو قوش مېنینگ کېتیشیمنی پایلر اېکن۔و کېتگنیمده تومشوغیده بیر ایکّیته قورت۔و حشره کۉتریب کیریب، بالهلرینی باقر اېکن! قچان کېلیشیمنی هم بیلر، شو سبب کېلمهسیمدن اوچیب چیقیب کېتر اېکن. آرهدن شونچه کون اۉتیبدی۔یو سېزدیرمهگنینی قرهنگ! بیر تاماندن شو کلبهده استقامت قیلهیاتگن آدم بالهسیدن هَییقسه، باشقه تاماندن پالهپانلرینی باقیشی۔یم کېرهک. اخيری وقتی-ساعتی کېلیب، بالهلرینی اوچیرمه قیلیب کلبهمدن آلیب چیقیب هم کېتیبدی.
موسیچهگه یقین بارسم، اوچیب کېتیشیدن هَییقدیم. اما شوندهیم استقبالیگه بیر۔ایکّی قدم تشلهدیم. آنه موسیچه بهمیلِخاطر، تومشوغی بیلن بالهسینینگ پتلرینی تازهلهیپتی.
عجب، آته موسیچه قنی؟
هېچ قهیېرده آته موسیچه کۉرینمس اېدی.
یورهگیم خاطرجمعلیککه تۉلدی. باریب، نرسهلریمنی ییغیشتیردیم. دله۔دشتنینگ قیشی قتّيق کېلهدی. هه، قیلیچینی کۉتریب قیش کېلماقده، بو یېرلرده اېندی مېن قیلهدیگن یوموش یۉق.
نرسهلریم کیچکینه بیر توگون بۉلدی. قۉلیمگه آلیب، تشقریگه چیقدیم. موسیچهلر هلییم توت شاخیده قۉنیب اۉتیرر اېدیلر. اولرگه قۉل سیلکیدیم۔و یۉلگه توشدیم.
سِردریانینگ پایانسیز دلهلری، سوولری، شییپان شو طرز استه۔سېکین آرتده قالیب کېتدی.
یۉلده نریگی دلهده ایشلهیدیگنلردن ینه بیر۔ایکّیتهسینی اوچرهتدیم. اولرنینگ هم ایشلری توگب قالگن بۉلسه عجبمس. بولرنینگ هم باله۔چقهسی باردیر اخیر، قَیسی بیر قیشلاقلرده آتهلرینی کوتهیاتگندیر؟
بیری، ناوچهراغی، شماللرده قارهیگن یوزیگه تبسم قلقیب، نامیگهگینه سۉرهدی:
– هه. رحمتجان، یۉل بۉلسین؟
جواب شوندهی بۉلدی:
– اویگه، اکه. باله۔چقهنینگ آلدیگه...
۲۰۱۱
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
-
اۉزبېکستان اۉزبېک ادبي تیلیدهگی ایریم قۉپال سۉزلرنینگ فهرستی
سهشنبه ۱۹ جوزا -
«خمسه»نینگ یرهتیلیش جریانی
پنجشنبه ۲۱ جوزا