اېرکین واحدوف - اۉزبېک ملي حماسهسی شاعری
یکشنبه ۱۱ اسد
-
-
تیل و ادبیات
-
یکشنبه ۱۱ اسد
اېرکین واحدوف - اۉزبېک ملي حماسهسی شاعری
مېن اۉزبېکستان خلق شاعری اېرکین واحدوف بیلن موندن تقریبا ۴۰ ییل آلدین تانیش اېدیم. دۉستیمیز مرحوم دوکتور عارف عثمانوف بیزلرنینگ علاقهمیزنی تأمینلب بعضا احتیاطکارلیک بیلن اونینگ و باشقه ادیبلر اثرلرینی کېلتیریب تورردی. تېمیر دېوار آرقهسیده سقلنهیاتگن شۉرالر دیاریگه باریش و او یېردن کتاب کېلتیریش هر کیمگه هم میسر بۉلهبېرمسدی.
۱۹۷۸۔ییل رسمي سفریمده، مرحوم شرف رشیدوف بیلن اوچرهشیش بختیگه میسر بۉلگن بۉلسک هم، تورلی بهانهلر بیلن اېرکین واحدوف و اۉزبېکستان خلق شاعری رحمتلی زلفیه خانم بیلن ملاقات قیلیشیمیزگه امکان بېرمهدیلر.
زمان اۉتیب ۱۹۹۱۔ییل بیر گروه افغانستانلیک اۉزبېک ضیالیلری بیلن مستقل اۉزبېک دولتی تکلیفیگه بناءً «تورکستانلیکلرنینگ بیرینچی فورومی - قورولتایی»گه اشتراک اېتیش اوچون تاشکینتگه باردیک. اوشنده مېن بیرینچی مرته غیابي دۉستیم اېرکین اکه بیلن اوچرهشیش امکانیگه اېگه بۉلدیم. اوشنده واحدوف وزیرلر شۉراسی ترکیبیده تیل و ادبیات کمیسیونی رئیسی صفتیده، ایش آلیب بارردی.
مېن کۉپراق مدت تاشکینتده قالیب، او کیشی آرقهلی مرحوم آزاد شرفالدینوف، مرحوم اۉتکیر هاشموف، رحمتلی اکادمیسین مظفر خیراللهیف و اۉزبېکستاننینگ باشقه بیر قطار عالم، شاعر و ادیبلری بیلن تانیشیب آلدیم. نېچه ییلدن کېین تاشکینتده ۱۸ ییللیک اقامت و خدمتیم دوامیده هردایم اېرکین اکه بیلن اوچرهشیب، فکر المهشیب تورردیک.
۲۰۱۶۔ییل اېرکین واحدوفنینگ توغیلگن کونی، اۉزبېکستاننینگ ییریک علمي و ادبي شخصیتلری اشتراکیده بیر علمي۔ادبي محفل آرقهلی نشانلندی. مېن هم تکلیف قیلینگن اېدیم، لېکن قندهیدیر بیر معذرت سببلی اشتراک اېتالمهی عذریمنی دۉستیمیز حرمتلی دوکتور حمیدالله بالتهبایېف آرقهلی اېرکین اکهگه یېتیشتیرگن اېدیم. انجمنده اۉقیلگن مقالهلر فیلالوژي فنلری دوکتوری، پروفیسور حمیدالله بالتهبایېف تامانیدن نشرگه تیّارلنیب «سۉز سحری» ناملی تۉپلمده نشر اېتیلگن اېدی. مجموعهده ۱۹۹۶۔ییل «ملي تیکلهنیش» گزېتهسیده باسیلگن «اېرکین زمان شاعری» سرلوحهلی کمینهنینگ مقالهسی هم بار. حاضر اۉشه مقالهنی بیر آز تحریر و قۉشیمچهلر بیلن حضورینگیزگه تقدیم اېتماقچیمن.
.....
اېرکین واحدوف ۵۰۔ییللردن اۉزبېک شعریتی کۉکیده پارلب تورگن یولدوزلردن بیری حسابلنهدی، اونینگ ایجادی یوکسک انساني فکرلر، اېرکینلیک و عدالتگه اینتیشلیش تویغولری، جوده نفیس لیریک تخیل و تصورلر، اېزگولیک و گۉزللیککه مشتاقلیک غایهلری بیلن یۉغیریلگن.
صاحبقران امیر تېمور حمایهسیده سمرقند شهریده حیات کېچیریب، تورلی فنلر جملهدن « معاني » علمیده منگو و برحیات اثرلر یازیب قالدیرگن تورکي علامه سعدالدین تفتازاني (۱۴۔عصر) اۉزینینگ اثرلریده «انبساط» و «انقباض»گه سبب بۉلیش، یعنی اۉقوچینی قووانتیریب اونگه نشاط بغیشلش، یاکه اونی قیغو و غمگه سالیش، شعرنینگ اساسي خصوصیتلریدن دېب تأکیدلهگن اېدی. اونگه کۉره وزن و قافیهلی سۉزده، تخیل و تصور اېشیتووچیده «انبساط و انقباض» توغدیرهآلمسه، یعنی اونینگ قلبیده خورسندچیلیک تویغولری یاکه غم، قیغو و محزونلیک حسیاتینی اویغاتهآلمسه، بوندهی سۉزنی شعر حسابلش ممکن اېمس. بوندهی وزن و قافیهلی سۉزلر فقط «نظم» یاکه «منظوم» سۉزدن عبارت بۉلهدی. علامه اقبال تعبیری بیلن ایتگنده:
حق اگر سوزی ندارد حکمت است
شعر میگردد چو سوز ازدل گرفت
(کۉنگیلنی کویدیرمهگن حق سۉزی، حکمتدن عبارت. سۉز، کۉنگیلنی کویدیرگن صورتدهگینه، شعرگه اَیلنهدی.)
اېرکین واحدوف شعریتیده اوشبو خصوصیت کوچلی درجهده موجود بۉلیب شاعرگه اۉز قلبیدهگی کېچینمهلرنی تام معناده باشقهلر قلبیگه اۉتکزیش امکانیتینی بېرهدی. اېرکین واحدوف شعرلرینینگ کېنگ کۉلمده ترقهلیب اۉقووچیلرگه منظور بۉلگن حالده، اولر تامانیدن نهایتده اخلاص و صمیمیت بیلن کوتیب آلینیشینینگ سببی هم شونده بۉلسه کېرهک.
اېرکین زمان شاعری
اېرکین واحدوف زمان شاعری. او هر دایم دور طلبی، حیات ایستکلری، وقت ضرورتینی سېزیب، کۉپینچه باشقهلر کۉزیدن اۉزینی یشیریب تورهدیگن نرسهلرنی هم کۉرهآلهدی. شو جهتدن هم او یرهتگن اثرلر، اۉز ایلغار فکرلری و حیاتیلیگی بیلن اۉقووچیلرده ملي غایهلرنی اویغاتیش اوچون بیر مؤثر تورتکی صفتیده خدمت قیلیب کېلدی و همان خدمت قیلماقده.
اۉزبېکستان مستقللیگی، اېرکین واحدوفگه قنات بغیشلهدی. او مستقللیکده اۉزبېک خلقینینگ اېنگ اېزگو، اېنگ قیمتلی ارمانلریدن بیرینینگ رویابگه چیقیشینی کۉردی، اېرکینلیک، اونینگ تصوری اوچون چیکسیز افقلر آچیب بېردی.
اېرکین واحدوف - عصیانکار شاعر. او آدملرنی منقورتلیک سیرقیتلری و روحي اسارت کۉرینیشلریگه قرشی کورهشگه سفربر قیلیب، کۉنگیللرده ملي غرور و پارلاق اۉتمیشگه ایشانچ اویغاتهدی.
بورگوت اېدینگ پروازی بلند،
سېنده هم بار ذوالفقار، دُلدُل.
نېچون اووال موسیچه مانند،
یورهگینگده مکان توتگن قُل.
کېل اویقوولیک کۉزینگنی آچسین،
اۉز حالینگدن قهقه اوریب کول.
شوندهی کول که ایچینگدن قاچسین،
یورهگینگده مکان توتگن قُل.
(«یخشیدور اچّیق حقیقت» مجموعهسیدن).
«اوزبېگیم» حماسي قصیده
بوندن کۉپ ییللر مقدّم، اۉزبېک ملتینینگ غروری، ملي اۉزلیگینی اۉلدیریش و اونینگ مدني یادگارلیکلرینی یۉقاتیشگه قرهتیلگن شۉرالر توزومی تامانیدن آلیب باریلهیاتگن مستملکهچیلیک سیاستی اوج آلگن بیر پیتده، اېرکین واحدوفنینگ عروض وزنیده یازیلگن «اۉزبېگیم» ناملی حماسي شعری، تأریخ نداسی سینگری نهفقط اۉزبېکستان حدودیده، بلکه برچه اۉزبېکلر یشهیدیگن اولکهلرده کېنگ کۉلمده ینگرهب کېتدی و کۉپ ییللر حکم سوریب کېلگن آغیر سکوتنی سیندیریب، آز وقت ایچیده اۉزبېک خلقینینگ ملي حماسهسیگه ایلندی.
اوشبو شعرنینگ قیلیچدیک اۉتکیر سۉزلری، هر بیر یاپیق کۉنگیل اېشیگینی آچیب کیریشگه قادر بۉلگن مضمونی تگیده نیمهلر یاتردی، اونینگ جاذبهلی عبارهلریده قندهی سحرلی کوچ موجود اېدی؟ همهدن اوّل اوشبو قصیده، توتالیتر حاکمیتگه، قیزیل مستملکهچیلر سیاستیگه قرشی، اۉزبېک خلقینینگ اعتراضی اېدی. قصیده فطرت، عبدالله قادري، چۉلپان، عثمان ناصرلردن کېین، استبداد دوری جریانیده، خلق بۉغزیده بۉغیلیب کېلهیاتگن غضبدن تۉله فریادنینگ آزاد بۉلیشی اېدی. او اولوسنینگ یشیرین درد۔الملرینینگ انعکاسی، حاکم تیزیم ایستکلریگه مغرور خلقنینگ رد جوابی اېدی. شونینگدېک قصیده اۉزبېک خلقی بویوک و کۉپ قیررهلی تاریخینینگ منگولیگی، اېرکینلیک، مستقللیککه نسبتاً اۉزبېک خلقی مشتاقلیگی و اینتیلیشینینگ قطعي بیر کۉرینیشی اېدی.
اۉزبېکستان خلق شاعری اېرکین واحدوف، «اۉزبېگیم» عنوانلی حماسي قصیدهسی بیلن نهفقط تورکي خلقلر یشهیدیگن اولکهلرده، بلکه جهان ادبیاتی ساحهسیده هم توتالیتر توزوم آغیر شرایطیده بیرینچی بۉلیب اۉزبېک ملي حماسهسینی یازگن شاعر صفتیده تن آلیندی.
قصیده آز مدت ایچیده جهان مقیاسیده اروپا و امریکا، افغانستان، عربستان، تورکیه و باشقه اۉربیکلر یشهیدیگن یورتلرده آدملر ایچیده آغیزدن۔آغیزگه، قۉلدن۔قولگه اۉتیب، اوندن نسخهلر کۉچیریله باشلهدی، خارجي رادیولردن قیته۔قیته اۉقیلدی.
مذکور قصیده استبداد دوریده بۉغیلیب اۉقیلگن بۉلسه، مستقللیک اعلان اېتیلگندن کېین اېرکین ینگرهی باشلهدی و ملي غرور نشیدهسیگه ایلندی.
رحمتالله ایناغموف بو حقده یازهدی: («اۉزبېگیم» قصیدهسی بېغبار و ساکن آسمانده تۉستدن گومبورلگن مامهقلدیراق ینگلیغ همه یاقنی لرزهگه کېلتیردی. اېرکین واحدوف نامینی تېز مشهور قیلیب یوباردی، تورلی دورهلر، تۉی۔حشملرده مکرر اجرا اېتیلهدیگن قۉشیق، یاد اۉقیلهدیگن شعرگه ایلندی).
تنیقلی تاریخچی عالم، پروفیسور حمید ضیایېف یازگنیدیک اېرکین واحدوف اوشبو شعری آرقهلی عملده: اې، اۉزبېگیم! سېن عبرتلی دولتلر و عالم شمول اهمیتگه مالک ترقیات یرهتگن خلقنینگ اولادیسن، اۉز نسل۔نسبینگنی، بویوک اۉتمیشینگنی و قدر۔قیمتینگنی اونوتمه، کۉزینگنی آچ! – دېب جر سالدی. بو اۉشه دور اوچون آشکاره عصیانکارلیک اېدی.
قصیدهنینگ مضمونی
ساوېت دولتی و کوم پرتیه، نهایت جسارت و کۉترینکی روح بیلن یازیلگن، ملي غرور بیلن سوغاریلگن و اوزاق تاریخ جریانیده اۉزبېکلرنینگ سیاسي یوتوقلری، علم و مدنیت ساحهسیده یرهتگن فرهنگي آبدهلرینی اۉزیده عکس اېتتیرگن بو قصیدهنی قبول قیلهآلمسدی، نېگه که اۉزبېک شاعری ساوېت تاریخچیلری اۉزبېکلر اوچون بېلگیلب بېرگن تار کتَکنی بوزیب، اۉز خلقینینگ پارلاق اۉتمیشیدن قاره پردهلرنی کۉتریب، اولرنی یوقاتیب بولمهیدیگن ملي افتخارلری بیلن تانیشتیرماقچی بۉلگن اېدی.
بو تاریخي و مدني افتخارلر شونچه سان۔سناقسیز که اولرنی یازماق اوچون کتّه حجملی «شاهنامه»نی یازگن مشهور اېران شاعری فردوسي کبی مینگته شاعر کېرهک بۉلهدی.
تاﺭﯾﺨﯿﻨﮓ ﺑﯿﺘﻤﮑﮑﻪ، ﺧﻠﻘﯿﻢ، ﻣﯿﻨﮕﺘﻪ ﻓﺮﺩﻭسي کېرﻩﮎ،
ﭼﻮﻧﮑﻪ ﺑﯿﺮ ﺑﺎﺭ چېککن ﺁﻫﯿﻨﮓ، ﻣﯿﻨﮕﺘﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺍۉﺯبېگیم.
شونینگدېک شاعریمیز روس بویوک شاعری الکساندر پوشکیننی انگلیس بویوک شاعری لورد بایرون بیلن بیر قطارده قۉییب، هر بیرینی بیر جهان دېب اعتبار بېرگن حالده، اۉزبېک اولوغ شاعری امیر علیشېر نوایینی «لېک» سۉزی بیلن استثنا قیلیب، اولردن اوستون قۉیهدی:
مېنگه ﭘﻮﺷﮑﯿﻦ ﺑﯿﺮ ﺟﻬﺎﻥ ﻭ مېنگه ﺑﺎﯾﺮﻭﻥ ﺑﯿﺮ ﺟﻬﺎﻥ،
لېک ﻧﻮﺍﯾﯽﺩېک ﺑﺎﺑﺎم ﺑﺎﺭ کۉکسیم ﺁﺳﻤﺎﻥ اۉزبېگیم.
نوایی برچه جهان خلقیگه خطاب قیلیب، اولرنی دشمنلیکدن واز کېچیب صلح و سلام سایهسیده تینچ۔تاتو یششگه دعوت قیلگن اېدی:
عالم اهلی بیلینگیز کیم ایش اېمس دشمنلیغ
یار اۉلونگ بیر۔بیرینگیزغه، کیم اېرور یارلیغ ایش
شاعر، علیشېر نوایینینگ بو کبی خلق ارا اهمیتگه اېگه چقیریق و انساني غایهلری جهان مقیاسیده انعکاس اېتگنینی کۉز۔کۉز قیلیب یازهدی:
ﻣﯿﺮ علیشېر ﻧﻌﺮﻩﺳﯿﮕﻪ ﻋﮑﺲ۔ﺻﺪﺍ بېردی ﺟﻬﺎﻥ،
ﺷﻌﺮﯾﺖ ﻣﻠﮑﯿﺪﻩ بۉﻟﺪﯼ ﺷﺎﻩ ﻭ ﺳﻠﻄﺎﻥ، اۉزبېگیم.
شۉرالر دولتینینگ تېپهسیده تورگن ویلیکی روسلر (عظمت طلب روسلر) اوچون اولرنینگ اطرافیده ایلهنیب یورگن بیر قرَم ملتنینگ شاعری، اۉز ملي شاعری - علیشېر نوایینی روسلر فخری بۉلمیش پوشکیندېک شاعردن اوستون قۉییشی، کوتیلمهگن و چیدهب بۉلمهیدیگن بیر حادثه اېدی.
اېرکین واحدوف اۉزبېک خلقی اوتمیشینی کۉکلرگه کۉتریب اونینگ تاریخینی دنیانینگ اېنگ یوکسک دوانی پامیر و ساچی آقرگن تیانشان تاغیگه تېنگ دېب اعلان قیلهدی. شونینگدېک او خرافي دینلردن عبارت بۉلگن زردشت، بودا دینلریگه سیغینمهی آلاوگه سجده قیلمسدن، آدمیلیک دینی بیلن اۉز پاکیزه ایمانی بیلن یشب کېلگنینی تاکیدلب، فاجعهلی حادثهلردن قان ییغلهگن بۉلسه هم، هیچ قچان آغیر یوکلر آستیده قدّی بوکیلمهگن و دهشتلی باسقینچیلرگه بۉیسونمگنلیگینی اېسلهتیب اۉتهدی.
تاریخینگدور مینگ عصرلر ایچره پنهان اۉزبېگیم
سېنگه تېنگداش پامیر و آقساچ تیانشان اۉزبېگیم
شاعر فخرلنیب میزا اولوغبېک، اۉز یرهتگن «کۉرهگاني زیجی» بیلن بیرینچیلردن بۉلیب آسمان بلند طاقیگه چیقیش اوچون نروان (شاتی، زینه) قۉیدی، دېدی.
کوم پرتیه عُمالی (ملَیلری)، روس شوینیستلری و اولرگه قۉشیلیب محلي آریا پرستلر شاعرگه هجوم باشلهدیلر. شاعرنینگ اثرلری مطبوعات، رادیو و تلویزیونده نشر بۉلمهیدیگن بۉلیب قالدی. محافظهکار شاعر و ادیبلر او بیلن اوچرهشیشدن تارتینیب یوردیلر.
قصیدهگه قرشیلیک شو درجهگه یېتیب باردیکه ایناغموف یازگنیدېک کوم پرتیهنینگ عالي درجهدهگی سابق رهبرلریدن بیری واحدوفنی اۉز حضوریگه چقیریب قصیدهگه ۴۔۵ بَیت قۉشیشینی طلب قیلدی. بو بیتلرده روس خلقینینگ اولوغوارلیگی، روس خلقینینگ برچه ملت و اېلتلرگه رهنمالیگی، لینیننینگ انسانیت، جملهدن، اۉزبېک خلقی تقدیریدهگی بویوک خدمتلری و اۉزبېک خلقی ساوېتلر عایلهسیده آزاد و بختیار یشهیاتگنلیگی حقیده یازیلیشی شرط اېکن. بونینگ عوضیگه شاعر اوچون کتّه امکانیتلر بیلن بیرگه یوقاری درجهلی حقوق بېریلیشی وعده قیلیندی. لېکن شاعر اونگه قوییدهگیدېک جواب بېرگن:
- «اۉزبېگیم» خلق اۉرتهسیده مشهور بۉلیب کېتدی. اېندی اونگه بیرار بیت قۉشیلسه هم چیپته یماقدهی بۉلیب کېتهدی. باز اوستیگه بو فکرلر اثر روحیگه اونچهلیک ماس کېلمهیدی.
بوندهی جوابنی کوتمهگن رهبر، ستولنی مشتلب قالهدی...
افغانستانده «اۉزبېگیم»نینگ انعکاسی
اېرکین واحدوفنینگ اوشبو حماسهسی شو قدر کوچلی و جاذبهلی اېدی که، هر بیر اۉزبېک اونینگ سطرلریده اۉز ملتینینگ حقیقي قیافهسی و اۉز ملي ایستکلرینینگ انعکاسینی کۉرهآلدی. تېزلیکده اوندن الهاملنیب، اونینگ وزن و قافیهسیده یاکه اونگه اۉخشهتیب، قصیدهلر، غزللر و باشقه ژانرلرده شعرلر یازیله باشلهدی. جملهدن، افغانستانلیک اۉزبېک شاعرلر اوندن چوقور الهاملندیلر. جملهدن استاد محمد عالم لبیب، محمد امین متین اندخۉیی، محمد اشرف عظیمي و حفیظي سرپلينی اېسلهتیب اۉتیش ممکن. قوییده اشرف عظیمي و محمد عالم لبیبنینگ بعضی بیر بیتلرینی مثال صورتده تقدیم اېتهمیز:
اشرف عظیمي شعریدن:
قد کۉترگن عالم ایچره قدّی شمشاد، اۉزبېگیم،
بو چمن آزادهسی سېن، سرو آزاد، اۉزبېگیم!
ناتوان گام چېککن اۉغلانینگ، محبت ایسترم،
سېندن اې آتم۔بابام اې مېنگه اجداد اۉزبېگیم!
اَیریلیق کوزنینگ شمالی، یېتمهسون بۉستانینگه،
بیرلیک و وحدتده دایم یشنه آباد، اۉزبېگیم!
محمد عالم لبیب شعریدن:
اې بویوک شوکتلی دوران اېتگن ایجاد، اۉزبېگیم،
اېسکی تاریخیده باشلب، ینگی میلاد، اۉزبېگیم!
کېنگ فضاگه وه نې خوش قاقدینگ قنات لاچین کبی،
قالدی تیشلب برماغین حسرتده صیاد، اۉزبېگیم!
چون نصیبینگ بۉلدی استقلال قوتلوغ نعمتی،
شکر قیلکیم، اوشبو نعمتدور خداداد، اۉزبېگیم!
اېرکین واحدوف اۉزینینگ تورلی اثرلریده بدیعي افادهلر بیلن و «یخشیدور اچّیق حقیقت»ده قطعیلیک بیلن توتالیتر توزوم و کمونیستیک غایهگه قرشی کۉتریلدی و اونینگ تجاوز و تعرضگه اساسلنگن سیاستینی قارهلب کېلدی. او ۱۹۸۹۔ییل اپریل آییده یازگن «اضطراب» شعریده بوندهی دېگن اېدی:
خلقیمگه قدرینگنی بیل، دېسم اگر،
کورهش، حقنی آشکار قیل، دېسم اگر،
بو قوتقو اتلسه، دولتگه ضرر،
قنچه عذاب بۉلسه، تارتگنیم بۉلسین.
تِفلیسده خلق اوزره تانگ یوبارگن ذات،
شأنین قیلر بۉلسه قانون احتیاط،
اۉشه ذات کمونیست بۉلسه، مېن، هیهات،
فرقه دفتریمنی آتگنیم بۉلسین.
اېرکین، اقتدارلی مترجم
اېرکین واحدوف اۉزبېکستان خلق شاعری و اۉزبېکستان قهرمانی، عین حالده اتاقلی و اقتدارلی مترجم. بو ساحهده اونینگ یوکسک اقتداری و حیرتلنتیرووچی کوچی، آلمان ادبیاتینینگ بویوک شاعری گوته شاه اثری بۉلمیش «فاوست» کتابینینگ شعري ترجمهسیده یقّال کۉزگه تشلنهدی.
مېن بوندن ۶۰ ییللر مقدم مشهور متصوف شاعر محمد اقبال گوتهنینگ «شرقي و غربي دېوان» اثریگه جواباً یازگن «پیامِ مشرق» اثرینی اۉقیب، گوته اثرلریگه نهایت قیزیققن اېدیم. بیرآز مدتدن کېین «فاوست» کتابینینگ فارسچه نثري ترجمهسینی اۉقیب، اوشبو اثر نیمهلیگی حقیده کۉپ معلوماتگه اېگه بۉلدیم. انچه مدت اۉتگندن کېین اېرکین واحدوف تامانیدن اۉزبېک تیلیگه ترجمه قیلینگن «فاوست» کتابینی دۉستلریمدن بیری مېنگه یوباردی، مذکور ترجمه ایکّی نقطهٔ نظردن مېن اوچون قیزیقرلی اېدی: بیرینچیدن، گوته شرق ادبیاتی، شرق روحانیتی، اسلام دینی، اینیقسه قرآنکریم تعلیماتیگه نهایتده اخلاص، حرمت و صمیمیت بیلن یاندهشگن حالده، «شرق و غربي دېوان»نی یازیب، شرق و غربنی بیر۔بیریگه یقینلشتیریشگه اورینگن اېدی. شو سببلی اونینگ اوشبو بویوک دراماتیک اثری مېن اوچون بیر عجایب جاذبهلی اثر اېدی. ایکّینچیدن، جهان ادبیاتینینگ دُردانهلریدن بیری حسابلنگن اوشبو شاه اثرنینگ اۉزبېک تیلیگه شعري ترجمه قیلینیشی، مېنینگ نظریمده کتّه بیر کلتوري حادثه و ادبي یوتوق اېدی.
«فاوست»نینگ اۉزبېکچه ترجمهسینی آز مدت ایچیده نېچه مرته اۉقیب چیقیب، اوندهگی دراماتیک واقعهلر، سحرلی جاذبهلر، چوقور فلسفي قرهشلر «افاق و انفس»ده (مادي دنیا و روحلر دنیاسیده) بۉلیب اۉتهدیگن مرموز حرکتلر، تورلی۔تومن عجایب صحنهلردن سحرلنگندېک سېزدیم اۉزیمنی. اثر مېنده شو قدر کوچلی تأثیر قالدیردی که، اونینگ مترجمی اېرکین واحدوفگه نوایینینگ «حیرت الابراری» وزنیده بیر منظوم مکتوب یازماقچی بۉلدیم. لېکن بعضاً بیر عادي نرسه هم بیران بیر ایشنینگ بجریلیشی یۉلیده تۉسیق بۉلیب قالیشی ممکنلیگی کبی «واحدوف» سۉزیگه قافیهداش سۉز تاپالمهگنیم سببلی نظرده توتیلگن شعري مکتوب یازیلمهی قالدی.
مېن نظرده توتگن مکتوبیمده اېرکین واحدوفنی بو شاه اثرنینگ شاه ترجمهسی بیلن تبریکلب، اونی گوتهنینگ فلسفي قرهشلری، غیرِطبیعي موجودات عالمیده یوز بېرهدیگن حیرتلنتیرووچی، عین حالده نهایت گۉزل و یاقیملی دراماتیک صحنهلرنی، عشقي حادثهلر و کېچینمهلرنی، جوده ساده، روان و تکلفسیز عبارهلر، سۉزلر و ینگی سۉز ترکیبلری بیلن بدیعي افادهلشگه موفق بۉلگنلیگی مناسبتی بیلن قوتلهماقچی اېدیم.
گوته ۱۸۱۹۔ییل اۉزینینگ «شرقي و غربي دېوان» دېب اتَلگن کتابیده شرق روحانیتیدن الهاملنیب، بیر قطار شعرلر و مقالهلر یازگن. او بیر شعریده بوندهی دېگن اېدی: «اۉزلیگینی بیلیب آلیب باشقهلرنی هم تنیگن کیشی، شونی هم بیلیب آلیشی کېرهک که، شرق و غربنی بیر۔یریدن اجرهتیش ممکن اېمس، انسانلر هر ایکّلهسیده (شرق و غربده) حیات کېچیریشی مېنگه جوده یاقهدی. هم شرق هم غربگه اعتبار قرهتیلسه، جوده یخشی بۉلردی». اېرکین واحدوف شرق روحانیتینینگ ییریک مرکزلریدن بیری بۉلمیش تورکستان اۉلکهسی فرزندی صفتیده «فاوست» کتابینینگ ترجمهسی بیلن تورکستان خلقی، اینیقسه، اۉزبېک خلقیگه، آلمان خلقی کلاسیک ادبیاتی دُردانهلرینی معرفي قیلیش و اولرنینگ روحي دنیاسی اېشیگینی آچیب بېریش یۉلیده تحسینگه سزاوار قدملردن بیرینی باسیشگه موفق بۉلدی.
واحدوف «فاوست»نی ترجمه قیلیشده شوندهی درجهگه کۉتریلدی که، اثر اۉزبېک تیلیده ایجاد قیلینگندېک سېزیلدی.
مېن فرصتدن فایدهلنیب، هم اۉزیم، شونینگدېک، افغانستان یازووچیلری اویوشمهسی، افغانستان امیر علیشېر نوایی فرهنگي انجمنی نامیدن عزیز دۉستیمیز اېرکین واحدوفنی عمر و ایجادینینگ سره، ییتوک پللهسی بیلن قوتلهیمن. سلامتلیک و بختیارلیک تیلب قالهمن.
منبع: «ملي تیکلهنیش» گزېتهسی، ۱۹۹۶۔ییل و «سۉز سحری» تۉپلمی، ۲۰۱۶۔ییل.
مؤلفنینگ باشقه مقالهلری
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
نوایینینگ یازیلمهی قالگن اثری
سهشنبه ۲۶ جوزا -
-
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا -
شهریار شوکت و اونینگ شعرلری
شنبه ۲۰ سرطان