استاد کۉهکننینگ «قاره کۉزلریم» اثریگه بیر باقیش
چهارشنبه ۲۱ اسد
-
-
تیل و ادبیات
-
چهارشنبه ۲۱ اسد
استاد کۉهکننینگ «قاره کۉزلریم» اثریگه بیر باقیش
ادبیاتنینگ نثر بۉلیمی افغانستان اۉزبېک معاصر ادبي محیطیده یېترلیچه شکللنمهگن بۉلیمدیر. سۉنگّی پیتلرده نشر اېتیلگن یکّه۔یریم نثري کتابلر البته که بو بۉشلیقنی تۉلدیرهآلمهگن. خلقیمیز آرهسیدهگی عجایباتلرنی یالغیزگینه شعري بیان بیلن عکس اېتدیریش قییندن۔قیین ایشلردن. بولرنی، نثر قالبیده جوده معقول روشده بیان اېتسه بۉلهدی.
ادیبلریمیزنینگ کۉپچیلیگی نثرچیلیک بۉییچه اشتیاقسیزلیگی و بو یۉنهلیشده اینتیلمسلیکلری ینه۔ده بیر کته معما بۉلیب کېلماقده. شوندهی اېکن، بو تۉغریده آدیم تشلب سېر مضمون مطلبلرنی آدملرگه تقدیم قیلیب کېلهیاتگن کیشیلر البته که خلقیمیز ارداغینی قازانیب، ادبیات تېورهگینینگ یوقاری مرتبهلی مقامینی اېگللهیدیلر.
سۉنگّی پیتلرده نثرچیلیکنینگ حکایه ژانری بیلن اشتیاقلی شغللنیب کېلهیاتگن کیشیلردن بیری حرمتلی استاد محمد عالم کۉهکن جنابلریدیر. او کیشی، عمرینینگ کته قسمینی تیلیمیز و ادبیاتیمیز رواجلنیشی اوچون بغیشلهگن. کۉهکن جنابلرینینگ کۉپ مدتدن بېری ادبیاتنینگ شعر یۉنهلیشی بیلن شغللنیب کېلیشی برچهمیزگه معلوم؛ حاضر اېسه اولرنینگ قیزیق و جاذبهلی حکایهلرینی۔ده اۉقیب کېلماقدهمیز. استادنینگ «قاره کۉزلریم» ناملی حکایهلر تۉپلمی حاضر قۉلیمیزگه یېتیب کېلگن. شو اۉرینده، منه شو کتاب حقیده نېچه آغیز سۉزلهماقچیمن.
«قاره کۉزلریم» کتابیده تۉپلم 22 ته حکایه جایلشتیریلگن. اولرنینگ هر بیری علیحده بیر موضوعنی آچیقلشی بیلن بیرگه خلقیمیز آرهسیده جاري بۉلگن کۉپگینه باشقه موضوعلر تۉغریسیده هم آیدینلیک تشلهیدی. اوشبو کتابنی استادنینگ اوچ ییلگه یقین مدتلی محنتی حاصله دېسه بۉلهدی. مذکور کتابنینگ چاپدن چیقیشی بیلن بوتون خلقیمیزنی تبریکلهگن حالده، اونینگ بعضی بیر خصوصیتلرینی قوییده اېسلب اۉتهمن:
۱. اثر تیلی
اوشبو حکایهلرده شهرلیکلر تیلیدن توشیب قالگن و قیشلاق آدملری آرهسیده هلی هم فعال قۉللنهدیگن سۉزلر، عبارهلر و مقاللردن جوده یخشی فایدهلنیلگن.
باشقه تیلده سواد کۉرمهی و بېگانه تیللر بیلن اونچهلیک تنیش بۉلمهی کېلهیاتگن قیشلاقلیکلر تیلیمیزنینگ تیریک سقلنیشیگه جوده کته رۉل اۉینب کېلماقدهلر. شوندهی اېکن، توغیلگنیدن وایهگه یېتگونیچه قیشلاقده یشهگن یازووچیمیزنی۔ده مثال کېلتیریش ممکن.
کۉهکن جنابلری، تیلیمیزگه باشقه تیللردن کېلیب کیرگن سۉزلر اۉرنیگه اصل اۉزبېکچه سۉزلرنی کۉرسهتیب بېریشگه جوده محنت قیلگن. بعضاً مذکور سۉزلر، مقاللر و عبارهلرنینگ شېوهگه خاص بۉلگن شکللرینی قۉللشگه اورینگن بۉلسهلر۔ده، قلمگه آلینیشینینگ اۉزی اهمیت کسب اېتهدی.
اردَلی، جِرند آت، چکَنه، اۉردم، نیشاب، آشّیغی آلچی توردی، یۉغان چۉزیلهدیگن و اینگیچکه اوزیلهدیگن وقت، کۉنهی، تېریت (تېرت)، دورَدگر، چیبین چققنچه بیلینمسدی، کۉترم، قاپقه، قرهکش، بۉگهجگ، زَیرنماق... انه شو جملهدهگی سۉزلر و عبارهلردندیر.
۲. خلق عنعنهلری
اوشبو حکایهلرده، قدیم زمانلردن بېری خلقیمیز آرهسیده موجود بۉلگن عنعنهلر یخشی شکلده عکس اېتدیریلگن. «اۉقیتیش۔قاقتیریش»، «نانِ پَیشنبه»، «آی پولی»، «ملاگه قلّمه۔پتیر قیلیب باریش»، «جامِ گردان»، «چورّوم»، «آشّیغ۔آشّیغ»، «بچه رقصی» و باشقهلرنی حکایهلر آرهسیده اوچرهتهمیز.
۳. ساده بیانلیگی
«قاره کۉزلریم» کتابیدهگی برچه حکایهلرنینگ ساده تیل بیلن بیان اېتیلگنی مذکور کتابنینگ ینه بیر مهم خصوصیتلریدن بیری حسابلنهدی. تیللرنینگ رواجلنیش عامللریدن بیری اولرنینگ سۉزلری ساده و ایلیق بیان اېتیلیشی بیلن هم باغلیق. مذکور اثرده، امکانگه قدر موضوعلر، گپلر و عبارهلر ساده بیان اېتیلیشی اوچون حرکت قیلینیب، اۉقووچیلرگه تکلیف یېتکزیشدن قۉل تارتیلگن. بو ایش البته که خلق پسند قیلهدیگن روشلردندیر.
۴. خلقانه مشهور داستانلر
اوشبو کتابدهگی بعضی بیر حکایهلر خلقیمیز آرهسیده تیلدن تیلگه اۉتیب بیان اېتیلیب کېلهیاتگن عبرتلی و معجزهگر داستانلرنینگ بدیعي شکلیدیر. بوندهی عجایباتلر سقلنیب قالینیشینینگ بیر یۉلی هم انه شوندهی قاغازلرده نقش اېتیشیدیر. کۉهکن جنابلرینینگ بو تۉغریده کوچلی اورینگنی معلوم تورگن گپ. «اۉجهی گران»، «عباد دَبهینینگ اېشگی»، «گپنینگ اېتگی نېرده؟»... انه شو جملهدهگی عبرتلی داستانلردن.
۵. قیشلاق وضعیتی
شهر حیاتی بیلن قیشلاق حیاتی آرهسیده جوده کته فرق موجود. قیشلاق آدملرینینگ مهربانلیک، صادقلیک، سادهلیک و محنتکشلیک خصوصیتلریدن تشقری اولرنینگ یشش طرزی بعضاً آدملرنی حیرتلنتیریب قۉیهدی. یازووچیمیز قیشلاقده اۉسیب وایهگه یېتگنی سببلی قیشلاق وضعیتینی یخشی صورتده بیان اېتیشگه اولگورگن. قیشلاق شېوهسی، قیینچیلیکلری، حیات طرزی، آدملرنینگ کیینیشلری و عرف۔عادتلری اوشبو کتابدهگی حکایهلرده اۉرینلی عکس اېتدیریلگن.
۶. یازووچینینگ اشتیاقلی یاندهشیشی
کۉهکن جنابلری تیلیمیزنینگ یېتوک ادیبلریدن بۉلیشی بیلن بیرگه افغانستان اۉزبېک ادبي محیطینینگ نثر بۉلیمیدهگی موجود بۉشلیقدن یخشی خبردار بیر کیشی. انه شو کمچیلیک هم اونی نثرچیلیکده اشتیاقلی یاندهشیشیگه کته عامل بۉلگن. اوچ ییلگه یقین مدت آرهلیغیده «قاره کۉزلریم» کتابی چاپدن چیقیشینینگ اۉزی ادعامیز اثباتیدیر.
1402.4.21 هـ.ش/کابل
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
-
نوایینینگ یازیلمهی قالگن اثری
سهشنبه ۲۶ جوزا -
-
شهریار شوکت و اونینگ شعرلری
شنبه ۲۰ سرطان -
محمد عالم کوهکن شعرلریدن نمونهلر
دوشنبه ۴ جوزا