برنا سلطانوف.

 قۉل تیلیفونی یخشی می یاکه کتاب؟..

انسان نینگ اېنگ یقین و بې‌منت دۉستی کتاب دیر. کتابخوانلیک، عینِ پیتده نشر قیلینه‌یاتگن بدیعي اثرلر سویه‌سی، اونگه بۉلگن طلب حقیده مقاله‌ یازه‌یاتیب، گرچه مېن اوچون تنیش موضوع بۉلسه۔ده بری‌بیر ایکّیلندیم. اخیر کتاب، اونینگ انسان حیاتیده‌گی اۉرنی حقیده یازیب یاکه گپیریب ادا قیلیش ممکن می؟

محصللیگیمده اېنگ یخشی کۉرگن جاییم چارسوده جایلشگن «توران» کتابخانه‌سی بۉلردی. اۉزیمیز نینگ مشهور یازووچیلردن تارتیب، چېت اېل ادیبلری اثرلرینی ایلک مرته‌ اۉشه‌ کتبخانه‌لردن تاپیب اۉقیگنمن. و کوموش بی‌بی، رعنا، زېب، سعیده،  Jenny Gerhards، کېری، ۔نا‌تشا، نېلی، Knyaz Mishkin  کبی قهرمانلر نینگ کرکتری، ایچکی دنیاسی حیاتنی تېره‌نراق انگلشیمگه تورتکی بۉلگن.

بیز اصلیده نیمه‌ اوچون کتاب اۉقییمیز؟ سببی عادي، چونکه‌ کتابده دنیاده هېچ نرسه‌ بیلن تقّاسلب و هېچ قه‌یېردن تاپیب بۉلمه‌یدیگن حلاوت بار. ینه‌ او دنیانی قلب کۉزی بیلن کۉریشینگیزگه یاردم بېره‌دی.

کتاب دوکانلرینی ایلنیش سېویملی مشغولاتیم. یقینده پایتختیمیز نینگ مرکزي کۉچه‌لریدن بیریده جایلشگن «شرق ضیاکاری» دوکانیگه باردیم. ترتیب بیلن ناملنگن هر بیر بۉلیمدن ایسته‌گن کتابینگیزنی تاپیشینگیز ممکن. او یېرده، اینیقسه‌، یاش کتابخوانلرنی کۉریب، آچیغی، خورسند بۉلدیم.

۔ یخشی اثر هر دایم اۉز اۉقووچیسینی تاپه‌دی. هېچ قچان پېش‌تخته‌لرده توریب قالمه‌یدی. مثلاً، رسول حمزه‌اوف نینگ «مېنینگ داغستانیم»، محمد یوسف نینگ «اولوغیم‌سن وطنیم»، عسی‌جان سلطان نینگ «باقي دربدر»، کتابلرینی قیدیریب تاپالمه‌یه‌پمیز، ۔ دېیدی جهان تیللری یونیورسیتیسی طلبه‌سی رضوان‌آی نظاموف. ۔ اۉقیگن کتابلریمیزنی تحلیل قیله‌میز، بحث۔مناظره‌ یوریته‌میز. تۉغری، بعضی اثرلردن کۉنگلینگیز تۉلمه‌یدی. مثلاً، مېن چېت اېل یازووچیلری نینگ اوّل ترجمه‌ قیلینگن اثرلری بیلن بوگونگیسیده کتّه‌ فرق سېزدیم. اَیریم ترجمانلرده مهارت یېتیشمسلیگی سېزیلیب قاله‌یپتی.

کتابگه قیزیقیش اویغاتیش نینگ مهم‌ عامللری نیمه‌ده، دېگن سوالینگیزگه کېلسک، اوّلا، عایله‌ محیطی، قاله‌وېرسه، مکتبده ادبیات معلمی اۉز وظیفه‌سینی تېر‌ن انگلشی، دېب جواب بېرگن بۉلردیم.

درحقیقت، مشهور کیشیلر نینگ کۉپلری اولرنی ادبیات معلمی کتابگه قیزیقتیرگنی و کۉپ کتاب اۉقیش آرقه‌لی ایجادکار بۉلیب یېتیشگنینی علیحده‌ تأکیدلشه‌دی.

۔ مکتبده فقط‌گینه ادبیات معلمی نینگ اېمس، بلکه‌ کتبخانه‌ مدیره‌سی بیلن اۉقیتووچی نینگ همکارلیگی یۉلگه قۉییلگن بۉلسه، امین‌من‌‌ که، اۉشه‌ درگاه اۉقووچیلری نینگ دیدی، کتابخوانلیک سویه‌سی یوکسک بۉلیشی شبهه‌سیز، ۔ دېیدی بخارا ولایتی، شافیرکان تومنی 24۔مکتب باشلنغیچ تعلیم اۉقیتووچیسی گُلسره نورمورادوف. ۔ اگر باله‌گه دستلبکی بیرینچی تنلشگه یاردم بېرسنگیز، کېینچه‌لیک اۉزی قنده‌ی اثرلرنی اۉقیش یاکه اۉقیمسلیکنی فرقله‌ی آله‌دی. کتابگه قیزیقیشیم طفیلی اۉقیتووچیلیک کسبینی تنله‌دیم. حاضر فرزندلریم اوچون مېنینگ اېنگ یخشی ساوغه‌م کتاب. معجز‌گینه کتبخانه‌گه اېگه‌میز. یقینلریمیز، قۉشنیلر کتبخانه‌میزدن بې‌ملال فایده‌لنیشه‌دی. بیر۔بیریمیزگه کتاب ساوغه‌ قیلیش هم یخشی عنعنه‌گه ایلنگن.

یقینده بیر آنه‌خان نینگ بازارده اېسکی کتابلرنی ساته‌یاتگنیگه گواه بۉلدیم. قۉلیده‌گی کتابلرگه قره‌سم نق خزینه‌ نینگ اۉزی. کتبخانه‌نی باییته‌دیگن اېنگ سره‌ اثرلر اېکن. قۉلیمگه آلیب ورقلرکنمن، اولرده کۉرستیلگن سنه‌لر کتابلر اوزاق ییللر آلدین ساوغه‌ قیلینگنیدن دلالت بېریب تورردی. اېندیلیکده‌ یقینلریمیزگه کتاب هدیه‌ قیلیشنی اونوتیب قۉیمه‌دیک می؟ یاکه کتاب ساوغه‌ اۉرنینی باسمه‌یدی می؟ اوشبو سوال بیلن کۉپچیلیککه مراجعت قیلدیم. قیزه‌لاغینی یېتَکلب یورگن آنه‌ فرزندلریگه مبایل تیلیفون، پلانشیت، کییم، دستکول‌ ساوغه‌ قیلگنینی ایتدی. بازاردن قۉنِ۔قۉینینی تۉلدیریب چیقه‌یاتگن آته‌گه: «اۉغیل۔قیزلرینگیزگه کتاب هم ساوغه‌ قیلیب توره‌سیزمی؟»، دېیه بېرگن سوالیمگه اېسه: «کتاب ساوغه‌ قیلگنیم بیلن اۉقیرمیدی، حاضر انترنیت دېگن بلا چیققن»، دېگن جوابنی آلدیم.

۔ مېن انترنیت طفیلی کتاب اۉقیشگه اعتبار کمه‌یدی، ۔ دېگن گپگه قۉشیلمه‌یمن، ۔ دېیدی، تاشکېنت معمارلیک و قوریلیش انستیتوتی قاشیده‌گی 1۔اکادمیک لیسه‌ اۉقووچیسی علیجان هاتموف. ۔ چونکه‌ کتاب اۉقیمه‌یدیگنلر همیشه‌ بۉلگن. فقط اولر اېندیلیکده‌ ۔کمپیوترگه رجوع قۉییشگن. اما ساعتلب تیلیفونده گپلشیش، سوتکه‌لب تلویزیون آلدیدن جیلمسلیک، هفته‌لب کمپیوتر اۉیینلری بیلن مشغول بۉلیش اِنتلِکتوال صلاحیتیمیزنی یېمیریشینی بوگون وقت نینگ اۉزی کۉرسته‌یپتی. انترنیت آرقه‌لی هم طرفه‌ بدیعي ادبیاتلر، متفکر علّامه‌لریمیز اثرلریدن فایده‌لنیش، حتا هېچ قَیسی کتبخانه‌دن یاکه دوکاندن تاپالمه‌گن سره‌ اثرلرنی آلیب اۉقیش ممکن.

ینه‌ بیر صحبتداشیم، تاشکېنت نینگ سېرگېلی تومنیده یشه‌یدیگن ناردانه قۉلداش باله‌نی کتابگه جلب قیلیشده‌گی قیزیقرلی اصولینی مېن بیلن اۉرتاقلشدی.

۔ اوییمیزده معجز‌گینه کتبخانه‌میز بار. فرزندلریم، اینیقسه‌، خدایبېردی تۉخته‌بای نینگ «سریق دېونی مینیب» اثرینی، «باله‌لر دایره المعارفی»نی قۉلدن قۉیمه‌ی اۉقیشه‌دی. مېن اولرگه قیزیق حکایه‌لر، شعرلر اۉقیش جریانیده قهرمانلرگه اۉزلری نینگ اسمینی قۉیه‌من. طبيعي که، فرزندلریم کتابدن اسمینی ایزله‌یدی. و اۉز۔اۉزیدن اونده اۉشه‌ شعر، حکایه‌، اېرتککه نسبتاً قیزیقیش اویغانه‌دی.

بوگون طلب و احتیاجدن کېلیب چیقیب نشریاتلر ضرور کتابلرنی قیته۔قیته‌ نشر قیلیشماقده. بیراق بعضاً اَیریم کیشیلردن کتابلر نینگ نرخی قیمت، دېگن گپلرنی اېشیتیب قاله‌میز. حال‌بوکه، بیر کونده‌ گپلشه‌دیگن قۉل تیلیفونیمیز حقی یاکه آیده بیر نېچه‌ بار قتنه‌شه‌دیگن گپ۔گشتکلریمیز پولیگه یخشی‌گینه قنچه‌دن۔قنچه‌ کتاب خرید قیلسه بۉله‌دی. فقط بیز تیلیفونده بېکارچی صحبتلرگه کېته‌دیگن وقتیمیز و مبلغیمیزنی کتاب اوچون صرفلشنی، فرزندلریمیزگه آیده بیر بۉلسه۔ده کتاب خرید قیلیشنی اساسي وظیفه‌ دېب توشونسک بس...

مېن شو کونی غفور غلام نامیده‌گی مدنیت و استراحت باغیده ایلگری اۉتکزیلگن کتاب بیره‌میده تنیشگن اوچتېپه تومنیده‌گی 229۔مکتب کتبخانه‌ مدیره‌سی سیاره‌ صدیقوف و 9۔صنف اۉقووچیسی ماه‌نور عفدالرحمنوف‌نی دوکانلر نینگ بیریده اوچره‌تیب قالدیم. قۉلیده کتاب بیر۔بیری بیلن قیزغین بحثلشه‌یاتگن استاذ۔شاگردنی بیرآز کوزه‌تیب اولرگه یقینلشدیم. اولر مارچ۔اپریل آیلریده اۉتکزیله‌یاتگن «کتابیم ۔ آفتابیم» هفته‌لیگی غالبلریگه ساوغه‌ تنلشه‌یاتگن اېکن. سیاره‌ آپه‌ اۉقووچیسی ماه‌نور نینگ «اېنگ یخشی کتابخوان» تنلاویده شهر باسقیچی غالبی بۉلگنینی خورسند بۉلیب ایتیب بېرگنی اېسیمگه توشدی.

۔ «اېنگ یخشی کتابخوان مکتب» تنلاوی نینگ مملکت باسقیچیده اوچینچی ا‌ۉریننی آلدیک، ۔ دېدی سیاره‌ آپه‌. ۔ اینیقسه‌، اۉقوو ییلی توگه‌یاتگنده کتابلر مسابقه‌سینی اۉتکزیشیمیز نینگ اۉزی بیر بیره‌مگه ایلنیب کېته‌دی. اۉقووچیلریمیز کتبخانه‌میزنی باییتیشگه حصه‌ قۉشیشه‌دی. اېنگ کۉپ و قیزیق کتابلرنی ساوغه‌ قیلگن اۉقووچیلریمیزنی رغبتلنتیردیک...

کتاب معنوي بایلیک. یقینده دنغیلله‌گن حویلیگه کۉچیب چیققن تنیشیمیزنی قوتله‌گنی باریب اوی نینگ لایحه‌سینی، جهازلرینی کۉریب آغزیمیز آچیلیب قالدی. مهمانخانه، یاتاقخانه، باله‌لر خانه‌سی، آشخانه، ینه‌ مهمانخانه... بعضی خانه‌لرده ایکّیته‌دن کمپیوتر، هر بیر خانه‌ده بهیبت تلویزیون، کتّه‌۔کتّه‌، باسسنگیز آیاق باته‌دیگن چۉغدېک قالینلر، بو حشمتنی کۉریب عقلینگیز شاشیشی طبيعي. اما هېچ بیر خانه‌سیده کتاب کۉرمه‌گنیم اوچون می، مېنگه اوی نینگ حشملری بیرآز غریبراق و صنعي‌راقده‌ی تویولدی. اخیر آته۔آنه‌ کتابگه قیزیقمسه‌ فرزندلری مطالعه‌ ذوقی نیمه‌لیگینی حس قیله آلرمیدی؟

کونده‌لیک حیاتیمیزده‌گی ینگیلیکلر، اوّلا، فرزندلریمیز حیاتیده عکس اېته‌دی. بوگونگی یاشلریمیزگه هر قنچه‌ هوس قیلسک ارزییدی. اولر بوگون کمپیوتر بیلیملرینی پُخته‌ اېگللشماقده، تورلی تیللرنی اۉرگنیش

ماقده، فن و سپورت مسابقه‌لری، المپیاد‌لریده قتنه‌شیب جهان شاه صفه‌لریده یورتیمیز شأنینی کۉترماقده. بیز اولر نینگ اېریشه‌یاتگن یوتوقلریدن خورسند بۉله‌میز. شو غلبه‌لرگه یۉل آچیب، مستحکملب، حیات یۉلینی یاریتیب توره‌دیگن منگو سۉنمس بیر مشعله‌ بارکه، بو کتاب دیر. انسان تفکری نینگ چینه‌کم معجزه‌لریدن بیری بۉلمیش کتاب یاشلریمیزده ساغلام دنیاقره‌شنی شکللنتیره‌دی. دایما مطالعه‌ قیلگن کیشی نینگ اعتقادی مستحکملنیب، آنگ و تفکری چرخلنه‌دی. فرزندلر قلبیده وطنگه محبت، یورتگه صداقت، آدملرگه مهر۔عاقبت، اجدادلریمیزگه حرمت تویغولرینی کمال تاپتیره‌دیگن یخشی اثرلر بیز نینگ اېنگ کتّه‌ بایلیگیمیزدیر. شو باعثدن کتاب جاوانلریمیز همیشه‌ شونده‌ی کتابلرگه تۉلیب۔تاشیب توریشیده حکمت کۉپ. زېرا، بویوک ادیب ارنست همینگوی ایتگنیدېک، «برچه‌ یخشی کتابلر بیر جهتی بیلن اۉخشش بۉله‌دی. اۉقیب توگته‌یاتگنگیز سری رۉی بېره‌یاتگن واقعه‌لر: یخشیلیک یاکه یامانلیک می، هیجان، غمگینلیک و افسوس۔ندامتلرمی، آدملر و جایلرمی، حتا آب۔هوا قنده‌یلیگیگچه، شولر نینگ بری سیزده رۉی بېرگندېک تویوله‌وېره‌دی و بولر بیر عمرگه کۉنگلینگیزگه اۉرنه‌شیب قاله‌دی».

 

«اۉزبېکستان ادبیاتی و صنعتی» گزېته‌سی، 2014 ییل 15۔سان